Từ khi thành lập đến nay, Hội đã trải qua bảy kỳ Ðại hội, trong đó có hai nhiệm kỳ I và II kéo dài đến 25 năm (1957 - 1983). Thuở ban đầu với gần 50 hội viên sáng lập, nay cả nước đã có hơn 1.000 hội viên với 20 chi hội suốt từ bắc vào nam.
Trong 50 năm qua, khó có thể thống kê đầy đủ được số lượng tác phẩm của các nhạc sĩ đã sáng tác và biểu diễn nhằm ca ngợi quê hương, đất nước, ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng, ca ngợi Ðảng Cộng sản Việt Nam quang vinh và Bác Hồ muôn vàn kính yêu, ca ngợi những tấm gương hy sinh vì nước, ca ngợi tình yêu lứa đôi thủy chung trong sáng.
Ðặc biệt, giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, âm nhạc bằng sức mạnh nghệ thuật của mình đã dấy lên phong trào Tiếng hát át tiếng bom động viên các tầng lớp quân và dân Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước, hòa cùng phong trào Hát cho đồng bào tôi nghe ở các vùng đô thị tạm chiếm ở miền nam.
Ca khúc cách mạng đã thật sự trở thành vũ khí đấu tranh sắc bén. Các nhạc sĩ đã có mặt ở khắp mọi nơi, có người đã anh dũng hy sinh trên các chiến trường như các anh: Hoàng Việt, Văn Cận, Vĩnh Bảo... để viết nên những bài ca hào hùng mà cho đến hôm nay dư âm của nó vẫn còn là niềm tự hào không chỉ riêng của giới âm nhạc mà cả dân tộc Việt Nam.
Âm nhạc đã cắm dấu mốc lịch sử bằng âm thanh, ghi lại những năm tháng, những giờ phút hào hùng trong mỗi bước đi của cách mạng.
Với bài hát Giải phóng Ðiện Biên của nhạc sĩ Ðỗ Nhuận, bài Tiến về Hà Nội của nhạc sĩ Văn Cao đã đánh dấu cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi thì bài hát Giải phóng miền nam, Tiến về Sài Gòn của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước (tức Huỳnh Minh Siêng) và bài ca Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng của nhạc sĩ Phạm Tuyên cùng ca khúc Ðất nước trọn niềm vui của nhạc sĩ Hoàng Hà là dấu son rực rỡ đánh dấu cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta thắng lợi, miền nam hoàn toàn giải phóng, non sông nối liền một dải. Những âm thanh đã góp vào kỳ tích của dân tộc. Nhạc sĩ là chiến sĩ, bài ca là vũ khí, họ cũng là những anh hùng trong một binh chủng đặc biệt. Thật đáng tự hào và xúc động trước hiện thực lịch sử, khi mỗi chiến sĩ ra trận đều mang theo những bài ca trong tim. Chúng ta thật là xúc động trong những cuốn nhật ký của những liệt sĩ để lại còn lưu giữ những bài hát, lời ca, như những người bạn tâm tình nơi chiến trận.
Cũng trong những năm tháng gian khổ và hào hùng ấy, các tác phẩm khí nhạc còn non trẻ ở nước ta bắt đầu xuất hiện, tạo điều kiện cho sự phát triển hài hòa của nền âm nhạc chuyên nghiệp cả thanh nhạc và khí nhạc. Ðây cũng là một đặc điểm nổi bật trong lịch sử âm nhạc Việt Nam. Nhạc kịch (Opera) đầu tiên Cô Sao (1964) của Ðỗ Nhuận. Bản giao hưởng (Symphony) đầu tiên Quê hương của Hoàng Việt (1965); kịch múa (Ballet) Ngọn lửa Nghệ Tĩnh của tập thể các nhạc sĩ quân đội là những thành tựu nổi bật.
Mùa xuân năm 1975, cùng các đoàn quân tiến về giải phóng Sài Gòn, Dàn nhạc giao hưởng Việt Nam xuất hiện như một binh chủng đặc biệt đã chinh phục được giới tri thức, sinh viên và công chúng bằng các chương trình hòa nhạc có chất lượng nghệ thuật.
Sau khi đất nước thống nhất, lực lượng những người hoạt động âm nhạc càng thêm đông đảo với sự bổ sung đội ngũ những người sáng tác và biểu diễn ở các tỉnh, thành phố phía nam, đặc biệt là lực lượng âm nhạc từ Hội Văn nghệ Giải phóng. Chính điều này làm cho Hội Nhạc sĩ Việt Nam ngày càng lớn mạnh, đáp ứng những yêu cầu của công cuộc đổi mới và công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Từ ngày thành lập, Hội Nhạc sĩ Việt Nam luôn trung thành với đường lối văn hóa - nghệ thuật của Ðảng nhằm bảo vệ và phát triển nền văn hóa dân tộc, khoa học, đại chúng. Các nhà nghiên cứu, lý luận, các nhà báo âm nhạc của Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã góp tiếng nói quyết liệt trong việc đấu tranh chống ảnh hưởng tiêu cực của những luồng âm nhạc không lành mạnh, lai căng từ bên ngoài nhập vào. Bằng các bài lý luận, phê bình các sáng tác mới, trong đó có sự đóng góp của giới nhạc sĩ trẻ đã dần đẩy lui cái gọi là "luồng âm nhạc hải ngoại" tràn vào, xóa đi các bài ca, giọng hát ủy mị, não tình; trả lại bầu không khí sinh hoạt âm nhạc sôi động, lành mạnh. Nói như thế không có nghĩa là những hiện tượng nổi cộm trong sinh hoạt âm nhạc đến nay đã hết, nhất là việc nhạc cóp, nhạc nhái, ca từ thiếu tính văn học, hình thức trình diễn trên sân khấu đôi khi còn quá đà, hướng ngoại.
Ở chặng đường 20 năm đổi mới, hoạt động âm nhạc trong cả nước đã có những khởi sắc đáng kể với nỗ lực của giới âm nhạc Việt Nam, bằng những sáng tác, công trình lý luận, báo chí, hoạt động biểu diễn sôi động, rộng khắp..., và các nhà sư phạm âm nhạc đã đào tạo nhiều thế hệ nhạc sĩ, nghệ sĩ cho đất nước.
Qua các kỳ Ðại hội, Ðại hội lần thứ I (1957), Ðại hội lần thứ II (1963), Ðại hội lần thứ III (1983), Ðại hội lần thứ IV (1989), Ðại hội lần thứ V (1995), Ðại hội lần thứ VI (2000), Ðại hội lần thứ VII (2005), Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã đoàn kết và tập hợp được các nhạc sĩ trong cả nước phát huy trí tuệ và sáng tạo một cách triệt để trên mọi lĩnh vực hoạt động âm nhạc. Hội luôn chú ý đến lực lượng nhạc sĩ, nghệ sĩ biểu diễn trẻ, hằng năm có nhiều nhạc sĩ được kết nạp vào Hội và có những đóng góp tích cực cho hoạt động âm nhạc của đất nước.
Giao lưu quốc tế là truyền thống của Hội ngay từ ngày đầu thành lập. Bước vào thời kỳ đổi mới, Hội đã chủ trương tiếp tục đẩy mạnh các quan hệ giao lưu văn hóa với khu vực và thế giới nhằm giới thiệu các thành tựu âm nhạc nhân loại làm giàu thêm nền văn hóa dân tộc.
Với bề dày nửa thế kỷ hoạt động, Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã vinh dự được Ðảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Ðộc lập hạng nhất và Huân chương Hồ Chí Minh vào các dịp kỷ niệm 30 năm, 40 năm thành lập Hội. Nhiều nhạc sĩ được phong tặng các học hàm giáo sư, phó giáo sư, các danh hiệu nghệ sĩ Nhân dân, nghệ sĩ Ưu tú, Nhà giáo Nhân dân, nhà giáo Ưu tú. Tiếp theo năm vị nhạc sĩ lão thành Nguyễn Xuân Khoát, Ðỗ Nhuận, Lưu Hữu Phước, Văn Cao, Hoàng Việt được nhận giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996 là sáu nhạc sĩ: Huy Du, Phan Huỳnh Ðiểu, Nguyễn Văn Tý, Hoàng Vân, Trần Hoàn, Xuân Hồng được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt II năm 2000. Ðặc biệt trong năm 2001, có 40 nhạc sĩ đã được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học - Nghệ thuật và tháng 2 năm 2007 vừa qua, lại có thêm 35 nhạc sĩ vinh dự được nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học - Nghệ thuật. Gần 50 nhạc sĩ được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Ðộc lập, Huân chương Lao động các hạng.
Nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ, Hội Nhạc sĩ Việt Nam xứng đáng là một tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp của Ðảng, của nhân dân, có công lao to lớn trong công cuộc đấu tranh, giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, để lại nhiều bài ca, bản nhạc, tên tuổi mãi đi cùng năm tháng.
Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, đội ngũ các thế hệ nhạc sĩ Việt Nam đã và đang phát huy những thành quả của âm nhạc cách mạng, sáng tạo không ngừng, quyết tâm xây dựng một nền âm nhạc Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Ðã qua chặng đường Máu và Hoa, với niềm tự hào về truyền thống và niềm tin ở tương lai, đội ngũ các thế hệ nhạc sĩ Việt Nam vững vàng đi tới trên con đường đổi mới, hội nhập và phát triển.
