Chuyến thăm của ông Ban Ki-moon một lần nữa cho thấy cuộc xung đột ở Darfur không chỉ là vấn đề riêng của quốc gia châu Phi này.
Thúc đẩy Thỏa thuận Hòa bình Toàn diện tại miền nam Sudan
Trong cuộc họp hôm qua tại Juba, thủ phủ miền nam Sudan với ông Salva Kiir Mayardit, Phó Tổng thống Thứ nhất Sudan đồng thời là người đứng đầu chính quyền miền nam Sudan, ông Ban Ki-moon một lần nữa khẳng định sự ủng hộ của Liên hợp quốc đối với việc thực hiện Thỏa thuận Hòa bình Toàn diện (CPA) tại miền nam Sudan được các bên liên quan ký kết vào năm 2005.
Ông Ban Ki-moon nhấn mạnh, Liên hợp quốc sẽ tiếp tục hỗ trợ để tạo điều kiện phù hợp cho người Sudan tị nạn trở về quê hương và giúp tái thiết những khu vực bị chiến tranh tàn phá.
Chính quyền miền nam Sudan do lực lượng nổi dậy Phong trào Giải phóng Nhân dân Sudan (SPLM) đứng đầu được thiết lập sau khi chính phủ Sudan và SPLM ký CPA vào tháng 1-2005 chấm dứt 21 năm nội chiến tại nước này - cuộc nội chiến lâu hơn tất cả các cuộc chiến tranh khác xảy ra ở châu lục này cho đến nay.
Cuộc nội chiến này diễn ra giữa những người ly khai, theo đạo Cơ đốc, là các tay súng ở miền nam chống lại người Hồi giáo ở miền bắc, đặc biệt là ở thủ đô Khartoum. Cuộc chiến đã cướp đi mạng sống của 20 nghìn người và làm bốn triệu người phải rời bỏ nhà cửa, một số lượng lớn dân thường bị bắt làm nô lệ và nó có nguy cơ ảnh hưởng gây mất ổn định ở phần lớn khu vực miền đông châu Phi.
Thỏa thuận CPA đạt được vào năm 2005 đã chấm dứt cuộc nội chiến này và được coi là dành cho người dân khu vực miền nam Sudan quyền tự trị lớn.
Tuy nhiên, mới đây, các trợ lý của ông Ban Ki-moon cho biết “có những tin hiệu đáng lo ngại” rằng thỏa thuận CPA có thể bị mất hiệu lực. Điều gây lo lắng là quân đội miền bắc do Khartoum kiểm soát theo thỏa thuận phải rời khỏi khu vực miền nam đầu tháng bảy vừa qua, vẫn chưa rút khỏi đó. Cuối tuần qua, một bộ trưởng trong chính phủ Khartoum tuyên bố quân đội Sudan sẽ rút khỏi khu vực này, nhưng chỉ rút “dần dần”.
Người miền bắc Sudan càng lâu rời đi thì càng có nhiều khả năng người miền nam sẽ gia tăng nỗ lực đòi ly khai hoàn toàn khỏi khu vực còn lại của nước này. Theo kế hoạch, các cuộc bầu cử sẽ được tổ chức vào năm 2009, sau đó là một cuộc trưng cầu ý dân vào năm 2011 về việc khu vực miền nam muốn ly khai. Việc các cuộc bầu cử bị trì hoãn cũng có khả năng xảy ra và có thể khiến người miền nam lại cầm súng. Vấn đề tranh chấp ở đây là dầu mỏ. Số lượng lớn các mỏ dầu của Sudan tập trung ở miền nam và miền trung nước này (tuy nhiên ở miền bắc cũng có một số mỏ dầu). Các binh sĩ miền bắc không rút đi, đang đóng quân tại các khu vực có các mỏ dầu. Bất chấp thỏa thuận hòa bình CPA, Khartoum do dự trong việc từ bỏ quyền kiểm soát nguồn thu nhập chính của chính phủ Sudan.
Thách thức lớn trong giải quyết xung đột ở Darfur
Về mặt lý thuyết, những triển vọng ở Darfur giờ đây có thể mờ nhạt hơn một chút so với một số năm qua. Khartoum đã nhất trí trên nguyên tắc để các binh sĩ Liên hợp quốc triển khai tại khu vực Darfur, tuy nhiên, vẫn còn có nhiều tranh cãi về khả năng của lực lượng này. Các nhân viên cứu trợ và các nhà ngoại giao phương Tây vẫn nghi ngờ rằng chính phủ Sudan - ủng hộ các tay súng ở Darfur gây ra các cuộc tấn công đẫm máu và phá hủy làng mạc, làm khoảng 200 nghìn người thiệt mạng trong những năm gần đây - tiếp tục cản trở việc triển khai có hiệu quả các binh sĩ gìn giữ hòa bình quốc tế tới khu vực này. Có khả năng các binh sĩ Liên hợp quốc sẽ có mặt tại Darfur trước đầu năm 2008, và thậm chí khi đó cũng chưa rõ là liệu họ có chứng tỏ được khả năng lớn hơn so với các binh sĩ Liên minh châu Phi từng bất lực trong việc ngăn chặn bạo lực tại Darfur hay không.
Sự rắc rối đó là tiến bộ trong việc đạt được hòa bình ở một khu vực của Sudan lại làm phức tạp những nỗ lực trong việc gây sức ép đối với Khartoum ở khu vực khác. Các nhà ngoại giao lo ngại rằng Khartoum, nếu bị sức ép lớn về vấn đề Darfur, sẽ rút những cam kết mà họ đã đưa ra về miền nam Sudan. Nếu không có sức ép từ đồng mình chính của Sudan là Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu phần lớn dầu mỏ của Sudan - dường như không chắc Khartoum thậm chí sẽ có nhượng bộ để cho phép các binh sĩ Liên hợp quốc triển khai tại Darfur.
Hôm nay theo kế hoạch, ông Ban Ki-moon tới thị sát khu vực miền tây Sudan. Khoảng 4,2 triệu người ở khu vực này giờ đây đang được các cơ quan cứu trợ giúp đỡ - đây là hoạt động cứu trợ lớn nhất trên thế giới cho tới nay.
Nhưng việc giúp những người cần cứu trợ ngày càng trở nên khó khăn. Những khu vực rộng lớn giờ đây quá nguy hiểm để các nhân viên cứu trợ làm nhiệm vụ do các tay súng A-rập từng tấn công các dân làng người châu Phi giờ đây tấn công lẫn nhau, và do các bộ lạc giao chiến tranh để giành đất đai đã chiếm được trong các cuộc chiến trước đây.
Cũng như tại Somalia, nơi sự hận thù giữa các bộ lạc là một trong những nguyên nhân tàn phá đất nước, quyền thế của các tộc trưởng đang tăng nhanh. Điều này cho thấy, khả năng kiểm soát tình hình của Khartoum có thể đang giảm mạnh.
