Những tác động tích cực khi nâng độ tuổi trẻ em

“Khoảng trống” của chính sách

Theo Báo cáo đánh giá tác động về dự thảo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em (sửa đổi) của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (Bộ LĐ-TB và XH): So với nhóm trẻ em dưới 16 tuổi, thanh niên trong độ tuổi từ 16 đến dưới 18 tuổi hiện nay không tiếp cận đầy đủ các chính sách quan tâm chăm sóc đặc biệt từ phía Nhà nước, cộng đồng, nhà trường và gia đình. Trong khi các chương trình trợ giúp trẻ em được đặc biệt quan tâm và triển khai rộng rãi cho trẻ dưới 16 tuổi, nhóm từ 16 đến dưới 18 tuổi hầu như không có các chương trình như vậy. Kết quả thu thập từ Tổng đài đường dây tư vấn và hỗ trợ trẻ em (18001567) trong 10 năm qua cho thấy, trong số 1,8 triệu cuộc gọi, số cuộc gọi yêu cầu tư vấn của nhóm tuổi 15 đến dưới 18 luôn chiếm tỷ lệ cao nhất. Năm 2011 có khoảng 13.000 cuộc, năm 2012 cao nhất với hơn 14.000 cuộc gọi, năm 2013 khoảng 11.000 cuộc. Các số liệu cho thấy các em trong độ tuổi này đang thật sự rất cần sự quan tâm, hỗ trợ của người lớn và xã hội.

Cùng với đó, một nhóm đối tượng rất cần được chú ý trong độ tuổi từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là nhóm người chưa thành niên, có liên quan đến pháp luật. Theo số liệu thống kê của Bộ Công an, mỗi năm có khoảng 13 đến 16 nghìn người chưa thành niên có liên quan đến pháp luật với tư cách là người vi phạm pháp luật, người bị hại hoặc người làm chứng; số người chưa thành niên vi phạm pháp luật thuộc nhóm tuổi từ 16 đến dưới 18 chiếm 60-70% tổng số người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Còn thống kê của Tòa án nhân dân tối cao cho thấy, số bị cáo chưa thành niên ở nhóm tuổi này chiếm đến 80% số người chưa thành niên bị đưa ra xét xử sơ thẩm.

Các chính sách, pháp luật hiện hành, đặc biệt là pháp luật hình sự và tố tụng hình sự có quy định, cũng như thủ tục xử lý đặc thù đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật dưới 18 tuổi. Tuy nhiên, các chương trình, chính sách xã hội mang tính phòng ngừa, có khả năng giải quyết tận gốc những nguyên nhân và điều kiện vi phạm pháp luật, can thiệp sớm, tái hòa nhập cộng đồng lại ít được triển khai đến nhóm đối tượng từ 16 đến dưới 18 tuổi mà chủ yếu tập trung vào những người dưới 16 tuổi...

Thứ trưởng Bộ LĐ-TB và XH Đào Hồng Lan cho biết: Trẻ em khi bước vào ngưỡng vị thành niên, các em thay đổi nhanh cả về thể chất và tâm lý. Thống kê cho thấy, tình trạng đối tượng vị thành niên vi phạm pháp luật thường rơi vào độ tuổi từ 14 đến 18. Trong khi đó, chính sách đối với độ tuổi từ 16 đến dưới 18 hiện lại chưa được quan tâm đầy đủ. Các em không được coi là “trẻ em”, cũng chưa được coi là người lớn. Việc nâng tuổi trẻ em cũng là bước để bảo đảm tốt hơn quyền lợi cho nhóm đối tượng này.

Theo Tổng cục Thống kê, tính đến đầu năm 2015, Việt Nam có 30.384.585 người trong độ tuổi từ 0 đến 18 tuổi, chiếm 34% tổng dân số (số người trong độ tuổi từ 0 đến 16 là 26.000.113, chiếm 29,06%; người trong độ tuổi từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là 4.384.472, chiếm 4,9% dân số). Tuy nhiên, chính sách vẫn còn “khoảng trống” khi chưa quan tâm đúng mức, chưa có các quy định cụ thể đối với gần 4,4 triệu người trong độ tuổi từ 16 đến dưới 18, trong khi nhóm đối tượng này là tương lai gần của đất nước. Điều này cho thấy cần phải sớm có sự thay đổi về luật pháp để bảo vệ tốt hơn người chưa thành niên trong giai đoạn chuyển tiếp từ người chưa thành niên thành người thành niên.

Những tác động tích cực khi nâng độ tuổi trẻ em

Báo cáo đánh giá tác động của Bộ LĐ-TB và XH cho thấy, nếu nâng độ tuổi, thì người từ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi sẽ được hưởng quyền lợi nhiều hơn từ các chính sách an sinh xã hội liên quan đến trẻ em. Cùng với việc nguồn lực của Nhà nước và xã hội đáp ứng đầy đủ sẽ là cơ hội tốt để các em được phát triển tốt hơn cả về thể chất và tinh thần, tạo nguồn nhân lực tương lai chất lượng cao cho đất nước.

Theo đó, việc nâng độ tuổi trẻ em sẽ đem lại lợi ích cho người chưa thành niên trong độ tuổi 16 đến dưới 18 tuổi ở nhiều khía cạnh, bao gồm chăm sóc, bảo vệ, giáo dục, phát triển và thực hiện quyền của trẻ em (cụ thể là quyền được chăm sóc và bảo vệ, quyền tham gia, quyền sống còn và phát triển).

Việc nâng độ tuổi sẽ rất có ý nghĩa đối với những trẻ em cần sự bảo vệ đặc biệt (gồm trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em khuyết tật, trẻ em là nạn nhân chất độc hóa học, trẻ em nhiễm HIV, trẻ em bị bắt cóc, mua bán, trẻ em vi phạm pháp luật...). Đối với nhóm trẻ em vi phạm pháp luật, việc nâng độ tuổi trẻ em lên 18 sẽ tạo điều kiện để người chưa thành niên vi phạm pháp luật từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi có nhiều cơ hội hơn trong việc tiếp cận, thụ hưởng các chính sách phòng ngừa, can thiệp sớm, tái hòa nhập cộng đồng hiện đang chủ yếu tập trung vào những người dưới 16 tuổi. Đồng thời, các em ở nhóm tuổi 16 đến dưới 18 cũng sẽ được bảo vệ tốt hơn khỏi tội phạm, cũng như khi tham gia tố tụng với tư cách là người bị hại hoặc người làm chứng. Đối với nhóm trẻ em khuyết tật, trẻ em là nạn nhân chất độc hóa học, trẻ em nhiễm HIV, việc nâng độ tuổi sẽ bảo đảm tốt hơn quyền của các em với các chính sách cụ thể, không dừng lại ở mức độ chung chung như quy định tại Chương IV của Luật Thanh niên…

Cùng với đó, việc chăm lo, bảo đảm và thúc đẩy các quyền cơ bản của trẻ em sẽ là khâu đột phá và then chốt trong việc xây dựng và phát triển đất nước. Hiện nay, người chưa thành niên (từ 16 đến dưới 18 tuổi) chỉ chiếm 4,9% tổng dân số, nhưng chiếm tỷ lệ quan trọng đóng góp vào lực lượng lao động chính của quốc gia trong tầm nhìn chiến lược 5 đến 10 năm tới. Với việc điều chỉnh tuổi của trẻ em lên dưới 18, mỗi năm Việt Nam sẽ có thêm hơn bốn triệu người chưa thành niên trong độ tuổi từ đủ 16 đến dưới 18 được quan tâm, chăm sóc, bảo vệ đặc biệt giống như những chính sách hiện đang chỉ áp dụng cho trẻ em là những người dưới 16 tuổi, điều này sẽ tạo ra nguồn nhân lực có chất lượng cao hơn trong tương lai…