Đổi mới mạnh mẽ, cải cách toàn diện quy trình lập pháp đáp ứng yêu cầu phát triển mới

Phát biểu tại hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, sáng 19/5, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 có nhiều điểm mới mang tính đột phá, quán triệt yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, góp phần quan trọng vào việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch; từng bước nâng cao chất lượng công tác xây dựng pháp luật, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và phát triển kinh tế-xã hội đất nước.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, công tác xây dựng pháp luật đã có nhiều đổi mới tích cực và hiệu quả. Quốc hội hoàn thành khối lượng công tác lập pháp kỷ lục với 150 luật, 49 nghị quyết quy phạm pháp luật được thông qua, tăng hơn 40% so với nhiệm kỳ Quốc hội khóa trước. Trong kết quả chung đó, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật đã đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo lập khuôn khổ pháp lý cho công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng Tư pháp cũng cho rằng, quá trình triển khai thi hành luật cho thấy một số nội dung liên quan cấu trúc hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, nguyên tắc áp dụng pháp luật, quy trình xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật cần được tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Bộ trưởng nhấn mạnh, hiện nay, nhiều chủ trương, định hướng của Đảng đã đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu ban hành Luật về Văn bản quy phạm pháp luật để thay thế Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 là yêu cầu khách quan, cấp thiết, đáp ứng yêu cầu đổi mới quy trình xây dựng pháp luật; nâng cao chất lượng, hiệu quả thực thi các văn bản pháp luật.

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc

Ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) nêu rõ: Qua tổng kết thi hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 cho thấy, bên cạnh kết quả đạt được, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 chưa quy định rõ thứ bậc hiệu lực (giá trị pháp lý) của các văn bản quy phạm pháp luật. Luật quy định nhiều chủ thể có thẩm quyền ban hành dẫn đến hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có nhiều tầng nấc, việc phân định thẩm quyền ban hành về nội dung giữa các chủ thể còn chưa rõ ràng.

Về quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật: Việc xây dựng chính sách ở một số cơ quan chưa thực sự đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy của Luật; còn không ít khó khăn, vướng mắc trong tổ chức soạn thảo, thẩm định, kỹ thuật lập pháp; tổ chức thi hành Luật…

Trên cơ sở đó, Bộ Tư pháp kiến nghị sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật theo hướng: Đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, mỗi chủ thể có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật; xác định rõ thứ bậc của các hình thức văn bản quy phạm pháp luật và hoàn thiện nguyên tắc áp dụng pháp luật; xác định rõ hơn thẩm quyền ban hành; tiếp tục đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật bảo đảm chuyên nghiệp, khoa học, kịp thời, hiệu quả, linh hoạt đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới; quy định nguyên tắc, tiêu chí, mô hình soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật tập trung chuyên nghiệp; hoàn thiện quy định về tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng với thi hành văn bản quy phạm pháp luật.

Đồng thời, kiến nghị sửa đổi, bổ sung một số quy định của các văn bản quy định chi tiết, biện pháp tổ chức và hướng dẫn thi hành luật (nghị định, thông tư) và các biện pháp nâng cao hiệu quả trong tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Chuyển đổi mạnh mẽ tư duy lập pháp

Nhấn mạnh trong bối cảnh Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đặt ra mục tiêu phát triển đất nước với tốc độ tăng trưởng tăng trưởng hai con số, đồng thời tiếp tục xác định hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược, ông Đồng Ngọc Ba, Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nêu rõ, việc tiếp tục đổi mới, hoàn thiện quy trình lập pháp càng trở nên đặc biệt quan trọng và cấp thiết.

Theo đó, về tổng thể, cần tiếp tục nghiên cứu đổi mới mạnh mẽ, cải cách toàn diện quy trình lập pháp hiện hành, theo hướng không chỉ dừng lại ở việc quy định trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành văn bản mà phải hướng tới quản trị toàn bộ “vòng đời” của văn bản quy phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, kiến nghị tiếp tục đổi mới việc xây dựng Chương trình lập pháp hằng năm của Quốc hội theo hướng linh hoạt hơn, bám sát vào định hướng lập pháp nhiệm kỳ của Quốc hội, giảm tối đa thời gian, đơn giản hóa thủ tục trong việc điều chỉnh Chương trình. Tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong quy trình lập pháp để rút ngắn thời gian ban hành, hạn chế mâu thuẫn, chồng chéo và tối ưu hóa nguồn lực.

Cũng theo ông Đồng Ngọc Ba, cần tiếp tục hoàn thiện quy định về giám sát văn bản quy phạm pháp luật sau khi ban hành, chuyển mạnh mục tiêu hoạt động giám sát của Quốc hội theo hướng giám sát để kiến tạo phát triển.

Để hoạt động lập pháp thực sự trở thành động lực cho sự phát triển nhanh và bền vững, theo ông Vũ Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Pháp chế, Bộ Nội vụ, cần một hệ thống giải pháp đồng bộ, toàn diện và quyết liệt, bám sát tinh thần của Kết luận số 09-KL/TW, Nghị quyết 27-NQ/TW và Nghị quyết 66-NQ/TW.

Đề cập đến nhóm giải pháp về tư duy trong xây dựng pháp luật, ông Dũng cho rằng đây là giải pháp gốc rễ, mang tính tiên quyết. Theo đó, cần chuyển đổi mạnh mẽ tư duy lập pháp theo 4 trụ cột:

Từ “quản lý” sang “kiến tạo phát triển; từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, hạn chế tối đa cơ chế xin-cho, giấy phép con; từ “ổn định tĩnh” sang “thích ứng linh hoạt”; từ luật đợi luật sang chuẩn bị đầy đủ, sử dụng được ngay.

Bên cạnh đó, ông Dũng đề xuất tinh gọn và số hóa triệt để quy trình lập pháp để quy trình “xanh hơn, nhanh hơn, thông minh hơn”; thí điểm xây dựng đơn vị chuyên trách xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; phát triển nguồn nhân lực lập pháp chất lượng cao

Thay vì chỉ giữ vai trò ở khâu cuối như thẩm tra và thông qua, theo ông Dũng, các đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội nên đồng hành cùng Chính phủ ngay từ những bước đầu tiên của quá trình soạn thảo dự án luật.

“Sự vào cuộc sớm này không chỉ tăng cường tính phối hợp, nâng cao hiệu quả xây dựng pháp luật, mà còn giúp Quốc hội sớm định hình rõ đâu là vấn đề cần quy định trong luật, đâu là nội dung nên trao quyền linh hoạt cho các văn bản dưới luật. Nhờ đó, cả hệ thống pháp luật sẽ đạt được chất lượng và tính khả thi cao hơn”, ông Dũng nói.

​