Những quyền lợi mà người tiêu dùng cần biết

- Thưa ông, Pháp lệnh về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã có bốn năm nay. Tuy nhiên, dường như đa số người tiêu dùng (NTD) ở nước ta chưa biết tám quyền của NTD đã được các chính phủ và Liên hợp quốc công nhận. Nhân ngày "Quyền của người tiêu dùng thế giới" (15-3), ông có thể nhắc lại các quyền ấy?

- Đó là: 1- Quyền được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản; 2- Quyền được an toàn; 3- Quyền được thông tin; 4- Quyền được lựa chọn; 5- Quyền được lắng nghe; 6- Quyền được bồi thường; 7- Quyền được giáo dục về tiêu dùng; 8- Quyền được có một môi trường lành mạnh và bền vững.

- Ông có nhận xét về việc thực hiện quyền của NTD ở Việt Nam?

- Sau Pháp lệnh về bảo vệ NTD, Chính phủ đã có quyết định 178/1999/QĐ-TTg về việc ban hành quy chế ghi nhãn hàng hóa lưu thông trong nước và hàng hóa xuất nhập khẩu; quyết định 95/2000/QĐ-TTg điều chỉnh bổ sung một số điều của quyết định trên. Các bộ chức năng cũng đã có những thông tư hướng dẫn thực hiện. Điều này chứng tỏ Nhà nước đã quan tâm đến vấn đề bảo vệ quyền lợi NTD cũng như tạo điều kiện hội nhập kinh tế thế giới.

Tuy nhiên, việc thực hiện bảo vệ quyền lợi NTD nói chung còn chậm và trong một số trường hợp còn chưa thật đúng, chưa đầy đủ. Nhiều vấn đề cụ thể liên quan quyền lợi NTD của Pháp lệnh NTD chưa có văn bản pháp lý kỹ càng. Cơ quan quản lý Nhà nước về vấn đề bảo vệ NTD chậm ổn định, làm cho pháp lệnh chưa phát huy được hiệu quả. Đồng thời việc nhận thức của nhà sản xuất cũng như NTD về pháp lệnh cũng chưa đầy đủ.

Quyền lợi của NTD là vấn đề mới đối với việt Nam nên nói chung xã hội chưa quan tâm lắm. Bản thân NTD cũng chưa quan tâm đến quyền lợi của mình, thậm chí cũng chưa biết rõ có thể làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình. Ngoài những quyền lợi, NTD cũng có những trách nhiệm trong đó có trách nhiệm với xã hội. Thí dụ như khi NTD gặp một thiệt thòi nào đó mà đối với NTD cụ thể giá trị không lớn lắm (nhưng lại có tác dụng đối với toàn xã hội) song NTD vẫn ngại không khiếu nại.

- Giải quyết khiếu nại là một trong những hoạt động của Hội tiêu chuẩn và bảo vệ NTD. Vậy tình hình hoạt động này ra sao?

- Hoạt động này vừa qua cũng đã có những kết quả nhất định. Mỗi năm Văn phòng VINASTAS nhận được khoảng 300 khiếu nại. Trong đó khoảng 70-80% những khiếu nại của NTD được giải quyết. Tuy nhiên, theo chúng tôi, khiếu nại của NTD trong thời gian qua cũng không nhiều lắm so với những thiệt thòi của NTD gặp phải. Những khiếu nại của NTD không giải quyết được thường rơi vào trường hợp không đủ thủ tục giấy tờ như mất giấy bảo hành, không có hóa đơn mua hàng, hoặc không có bằng chứng gì để nói người phân phối hàng có thiếu sót. Có trường hợp hội tích cực giải quyết rồi nhưng phía nhà sản xuất phân phối sản phẩm không nhiệt tình hoặc thiếu trách nhiệm. Trong khi đó, chức năng giải quyết của Hội chỉ là hoà giải, không có chế tài buộc nhà sản xuất hoặc nhà phân phối phải bồi thường.

- Ông có thể nói rõ thêm về ngày "Quyền của người tiêu dùng thế giới"?

- Ngày này là một dịp để đẩy mạnh tình đoàn kết của phong trào bảo vệ NTD trên toàn thế giới. Điều quan trọng nhất trong ngày này là việc cổ vũ cho những quyền cơ bản của NTD, để đòi hỏi các quyền đó phải được tôn trọng và bảo vệ, để phản đối tình trạng lạm dụng trên thị trường và những bất công trong xã hội làm phương hại đến các quyền đó.

Mỗi năm vào ngày này đều đề ra một chủ đề để các tổ chức NTD trên thế giới cùng tập trung phối hợp hành động, góp phần bảo vệ quyền lợi NTD. Thứ tự từ 1997 đến 2003, chủ đề của "Ngày quyền người tiêu dùng thế giới" được nêu ra là: Tiêu dùng bền vững; Giảm nghèo; Đánh giá các quyền của người tiêu dùng; Thực phẩm chuyển gien; Trách nhiệm của doanh nghiệp; Quyền được đại diện của người tiêu dùng; Các tập đoàn kiểm soát dây chuyền thực phẩm và năm 2004 là Người tiêu dùng và nước.

- Được biết, gần đây NTD ở Hà Nội có nhiều khiếu nại về vấn đề cung cấp nước sạch tới văn phòng giải quyết khiếu nại của Hội, ông có thể nói rõ hơn về vấn đề này?

- Đến khiếu nại ở Văn phòng VINASTAS có nhiều thành phần: cá nhân, đại diện tập thể, đại diện cả khu vực... Nhưng quy lại những khiếu nại tập trung vào các vấn đề: chậm trễ thực hiện hợp đồng cung cấp nước cho nhân dân, dẫn đến hàng tháng dân không có nước sinh hoạt (khiếu nại của dân phường Thượng Đình); việc không cung cấp nước kéo dài không có lý do hoặc có lý do nhưng không báo trước (phường Thụy Khuê); phía cung cấp nước phải thay đổi kế hoạch cung cấp nước, làm đường ống mới, lắp đồng hồ đo nước mới... Đối với dân đã có hợp đồng mang tính chất cửa quyền, áp đặt (phường Phương Mai); phía thi công đường cấp nước kéo dài thanh lý hợp đồng, áp đặt đơn giá thi công, tính toán tùy tiện (phường Trúc Bạch).

QUANG VANG thực hiện   
(Thời báo Kinh tế Việt Nam)