Tôi bén duyên với nghề vào giai đoạn báo điện tử bắt đầu hình thành ở Việt Nam. Khi ấy, khái niệm "phóng viên ảnh báo điện tử" còn khá xa lạ. Số người theo nghề chỉ đếm trên đầu ngón tay. Không nhiều người sẵn sàng bỏ ra một khoản tiền lớn để mua máy ảnh, thiết bị tác nghiệp rồi đi ghi lại những khoảnh khắc mà chưa biết liệu tòa soạn có sử dụng hay không.
Những bức ảnh đầu tiên của tôi chủ yếu là ảnh minh họa cho các tin, bài. Thời điểm mạng xã hội chưa mở rộng, trường lớp dạy nhiếp ảnh còn ít, hiếm những khóa đào tạo chuyên về nhiếp ảnh báo chí điện tử, không có người hướng dẫn cần chụp gì và chụp như thế nào cũng như truyền dạy về cách tác nghiệp ảnh báo chí. Tôi tự học bằng cách xem ảnh của các hãng thông tấn quốc tế, theo dõi tác phẩm của những đàn anh đang làm việc cho các tờ báo giấy và điện tử lớn ở Việt Nam, rồi tự rút kinh nghiệm. Dần dần, tôi hình thành tư duy về góc nhìn, bố cục, ánh sáng và cách kể chuyện bằng hình ảnh.
Những ngày đầu làm báo, tôi công tác tại Báo điện tử Tổ Quốc, thuộc Bộ Văn hóa-Thông tin trước đây. Môi trường đó giúp tôi có cơ hội tiếp cận nhiều sự kiện lớn, mở rộng góc nhìn về nghề.
Thời điểm ấy, số lượng phóng viên ảnh báo điện tử còn ít nên tôi cộng tác cho nhiều cơ quan báo chí khác nhau. Mỗi tòa soạn có một cách tiếp cận thông tin, một phong cách thể hiện riêng. Những trải nghiệm đó giúp tôi tích lũy thêm kinh nghiệm và dần trưởng thành trong nghề.
Hơn 10 năm trước, tôi chuyển về làm việc tại VnExpress. Môi trường mới đưa tôi đi qua nhiều vùng đất, các sự kiện chính trị, ngoại giao đến những thiên tai, thảm họa. Trong số đó, những đề tài về môi trường và thiên tai luôn để lại nhiều dấu ấn sâu đậm nhất.
Một trong những ký ức khó quên của tôi là vụ sạt lở tại thôn 1, xã Trà Leng, huyện Nam Trà My, Quảng Nam (nay là xã Trà Leng, thành phố Đà Nẵng) sau bão Molave, cuối tháng 10/2020.
Thời điểm đó, sau gần một tháng tôi tham gia đưa tin về các cơn bão gối nhau diễn ra dọc 5 tỉnh miền trung, tôi đang tác nghiệp tại Hội An để đưa tin về cơn bão được dự báo sẽ đổ bộ trực tiếp vào khu vực này. Khi nhận được thông tin về vụ lũ quét ở Trà Leng, cách tôi hơn 130km, nhóm phóng viên lập tức lên đường.
Chuyến taxi kéo dài hơn 5 tiếng cho gần 110km. Càng vào sâu, cây đổ và đất đá sạt lở xuất hiện ngày càng nhiều. Trên quốc lộ, nhiều người dân đang khiêng những nạn nhân bị thương tìm đường đưa đi cấp cứu. Phía trước, hàng loạt điểm sạt lở khiến các phương tiện buộc phải dừng lại hoặc quay đầu. Chúng tôi quyết định đi bộ vào hiện trường.
Hơn 20km đường núi quanh co, cây đổ chắn ngang lối đi, đất đá phủ kín mặt đường. Trời vẫn mưa, nước từ sườn núi đổ xuống chảy xiết. Mỗi bước chân đều phải thận trọng vì nguy cơ sạt lở có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Sau hơn bốn giờ di chuyển, hiện trường hiện ra trước mắt là một "biển bùn đất" mênh mông. Xa xa thấp thoáng màu áo xanh của bộ đội, màu cam của áo phao cứu hộ. Tiếng máy xúc vang lên giữa không gian tĩnh lặng khi lực lượng chức năng đào bới tìm kiếm các nạn nhân bị chôn vùi.
Tôi men theo những khoảng đất còn có thể đặt chân, tìm đường tiếp cận khu vực trung tâm vụ sạt lở. Hình ảnh đầu tiên đập vào mắt là một thi thể được phủ tấm chăn đỏ. Bên cạnh, vài người đàn ông đang đào huyệt. Những tấm gỗ được chặt vội từ các mảnh vụn đổ vỡ đang chôn vùi gần đó để làm áo quan.
Phía dưới, hàng chục người dân và chiến sĩ tiếp tục tìm kiếm trong đống đổ nát. Nhiều thân nhân nạn nhân ngồi im lặng, chăm chú dõi ánh mắt hướng về khu vực cứu hộ với hy vọng mong manh tìm thấy người thân.
Ngày hôm đó, không tìm thấy thêm nạn nhân nào.
Đến khoảng 18 giờ, khi trời tối hẳn, lực lượng cứu hộ buộc phải rút khỏi hiện trường. Đất đã ngấm no nước sau nhiều ngày mưa lớn, nguy cơ sạt lở tiếp tục rất cao. Chúng tôi rời đi, tiếp tục cuốc bộ hàng chục cây số để ra ngoài.
Toàn bộ khu vực mất điện, nhóm phóng viên phải kết hợp đi bộ và đi nhờ xe để về Tam Kỳ gửi ảnh, tin, bài về tòa soạn. Khi hoàn tất công việc cũng đã gần 3 giờ sáng, mệt lả, đói, người còn nguyên bùn đất. Ai cũng kiệt sức sau một ngày dầm mưa nhưng vẫn phải lo bảo quản thiết bị và liên tục cập nhật thông tin mới nhất.
Gần đây nhất là đợt tác nghiệp tại Làng Nủ, Lào Cai sau hoàn lưu bão Yagi tháng 9/2024.
Khi đó, nhiều tỉnh miền bắc chịu thiệt hại nặng nề do mưa lũ kéo dài. Trong số những điểm bị ảnh hưởng, Làng Nủ là nơi khiến chúng tôi đặc biệt chú ý bởi quy mô thiệt hại lớn và địa hình biệt lập.
Sau nhiều giờ di chuyển qua các cung đường liên tục sạt lở, khoảng 15 giờ chúng tôi tiếp cận hiện trường. Trước mắt là cả một thung lũng gần như bị san phẳng. Bùn đất màu vàng gạch vẫn tiếp tục đổ xuống theo dòng nước. Từ khu nhà văn hóa vọng ra tiếng khóc, tiếng gọi tên người thân.
Nhiều thi thể vừa được đưa lên từ lớp bùn đất vẫn còn nằm cạnh hiện trường. Chính quyền phải huy động số lượng lớn quan tài để phục vụ công tác mai táng. Chung quanh mùi khói hương bay quện mắt. Không khí buổi chiều se lạnh, mưa nhỏ kéo dài khiến khung cảnh càng thêm nặng nề.
Tôi cố gắng ghi lại nhiều nhất có thể những khoảnh khắc đang diễn ra: những chiếc xe tải chở quan tài, những gia đình mất người thân, những người hàng xóm thay nhau khiêng quan tài lên đồi chôn cất vì người nhà nạn nhân không còn đủ sức hoặc còn đang bị mất tích.
Sau khi gửi những hình ảnh đầu tiên về tòa soạn để phục vụ các bản tin trực tuyến, tôi tiếp tục đi sâu vào khu vực sạt lở kéo dài hơn một cây số. Bên trong, lực lượng quân đội và công an vẫn miệt mài tìm kiếm nạn nhân. Thỉnh thoảng, một tiếng hô lớn vang lên báo hiệu vừa phát hiện thêm người mất tích. Các tổ cứu hộ lập tức tiếp cận, đưa nạn nhân ra khỏi lớp bùn sâu...
Sau hơn hai thập kỷ theo nghề, tôi hiểu rằng phóng viên hiện trường không chỉ cần lòng nhiệt huyết và sự dấn thân, bản lĩnh. Điều quan trọng không kém là khả năng kiểm soát cảm xúc để hoàn thành nhiệm vụ trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Bởi ở hiện trường, khi lịch sử đang diễn ra từng phút, từng giây, phóng viên ảnh phải là người chứng kiến và ghi lại những khoảnh khắc không thể lặp lại đó.
