Nghề báo và lương tâm người cầm bút

NGHỀ VIẾT BÁO THỜI NAY ⁽¹⁾

HOÀNG TÙNG

Viết báo thời nay, đã là một nghề nghiệp. Tổng số người viết báo chuyên và không chuyên ở nước ta đã lên tới hàng vạn. Người lao động bình thường có thể viết, nhiều khi viết rất hay vì bài báo gắn liền với cuộc sống và con người. Đội ngũ những người viết chuyên nghiệp vừa đông, vừa giỏi vì được học đến nơi, đến chốn.

Người sáng lập nền báo chí cách mạng của chúng ta viết những bài đầu tiên năm 1919, 1920. Người phải làm việc kiếm sống để hoạt động cách mạng. Nhờ các bạn Pháp dìu dắt mà biết viết. Chỉ vài ba năm đã nổi tiếng vì lúc ấy, một thanh niên người Việt Nam viết báo Pháp để phê phán nền cai trị thực dân là rất hiếm hoi. Bác Hồ viết cho báo nhiều nước và tự mình chủ trì ba tờ báo Người cùng khổ, Thanh Niên, Việt Nam độc lập...

Đó là thời kỳ oanh liệt của báo chí cách mạng nước ta, nền báo chí cách mạng bất hợp pháp. Thời oanh liệt sau đó là ba mươi năm kháng chiến giải phóng dân tộc, nền báo chí trong chiến tranh cách mạng. Đội ngũ những người viết báo rất nhỏ bé nhưng trên mặt trận chính trị, tư tưởng, đó là một đội thiên binh vạn mã dày dạn chiến đấu. Những người viết báo cách mạng trong thời ấy, phần lớn không chuyên, vừa hoạt động cách mạng, vừa viết... Những lớp người làm báo các thời trước để lại cho những lớp người sau một tấm gương lớn về lý tưởng, nhân sinh quan, đạo đức của nhà báo cách mạng, sẵn sàng hy sinh tính mạng vì sự nghiệp, giải phóng nhân dân, Tổ quốc.

Những lớp người làm báo các thời trước để lại cho những lớp người sau một tấm gương lớn về lý tưởng, nhân sinh quan, đạo đức của nhà báo cách mạng, sẵn sàng hy sinh tính mạng vì sự nghiệp, giải phóng nhân dân, Tổ quốc.

Ngày nay, nước nhà độc lập, tự do. Nhưng sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta còn phải tiếp tục. Phát triển, đi lên hay bị đẩy lùi về phía sau, đang là một thách thức lớn. Không ít trường hợp sai lầm lại bắt nguồn từ thắng lợi; nhiều cái xấu lại nảy sinh sau khi những người cách mạng đã là chủ nhân đất nước. Gương tốt nhiều. Gương xấu không ít. Thời bình có nhiều thuận lợi.

Nếu con người không đủ cảnh giác với mình thì lại dễ sa ngã. Viết báo thời nay sướng thật mà cũng khó khăn thật! Làm thế nào góp phần giữ vững phẩm chất cách mạng của con người, đời sống tinh thần lành mạnh của xã hội là việc không hề giản đơn chút nào. Nói cho cùng, chức năng của báo chí là góp phần bảo đảm giữ vững ý chí, phẩm chất của con người, chỉ có phần nâng cao con người, không được phép làm cho con người và xã hội mất phương hướng tiến bộ.

Viết báo cũng là một nghề nghiệp xã hội, cũng có mục đích kiếm sống, nhưng nếu xem đó là mục đích duy nhất thì rất dễ chạy theo con đường danh lợi không chính đáng, vì với một bài báo, người ta có thể nhằm những mục đích không lành mạnh. Viết báo phải là và chỉ có thể là một nghề bất vụ lợi.

Người ta cũng có thể trục lợi bằng con đường viết báo, làm cho nghề báo bị mang tiếng xấu. Tác động mà các phương tiện truyền thông ngày nay đối với xã hội cực kỳ lợi hại. Suốt ngày đêm tác động vào khối óc, con tim của hàng triệu người. Nó có thể tạo ra sức mạnh xã hội to lớn, đồng thời cũng có thể gây nên những tai họa khôn lường... Muốn là một nhà báo chân chính, trước hết phải là một người có lương tâm, có ý thức trách nhiệm và chỉ những người như vậy mới có thể tiến thân vững chắc, đạt tới vinh quang nghề nghiệp.

Lương tâm là gốc của đức tài. Trình độ học vấn có thể trau dồi không ngừng, tay nghề có thể không ngừng nâng cao nhưng chỉ thành công khi lương tâm trong sáng

THẤY HƠI THỞ CỦA CUỘC ĐỔI MỚI VÀ SỰ HĂM HỞ CỦA PHÓNG VIÊN ĐI VÀO CUỘC SỐNG ⁽²⁾

HỒNG HÀ

Tôi rất mừng trước sự phát triển vượt bậc của Báo Nhân Dân. Hồi tôi làm Tổng Biên tập chỉ có một tờ Báo Nhân Dân hằng ngày. Bây giờ, các đồng chí làm cùng lúc 4-5 tờ báo: Nhân Dân hằng ngày, Nhân Dân cuối tuần, Nhân Dân hằng tháng, Nhân Dân điện tử tiếng Việt, Nhân Dân điện tử tiếng Anh. Những tờ báo điện tử là mới và hết sức phức tạp, các đồng chí không chỉ lo nội dung chính trị mà còn phải lo cả vấn đề khoa học - công nghệ để bảo đảm báo lên mạng chính xác, an toàn... Khối lượng công việc nói trên của Báo Nhân Dân là đồ sộ mà các đồng chí làm trôi chảy, duy trì một cách thường xuyên. Một phần cũng nhờ Ban Biên tập báo, dưới sự lãnh đạo của anh Hồng Vinh, tràn trề sức trẻ và sức sáng tạo mà lớp người có tuổi như chúng tôi nhìn vào phải khâm phục.

Khối lượng công việc nói trên của Báo Nhân Dân là đồ sộ mà các đồng chí làm trôi chảy, duy trì một cách thường xuyên. Một phần cũng nhờ Ban Biên tập báo, dưới sự lãnh đạo của anh Hồng Vinh, tràn trề sức trẻ và sức sáng tạo mà lớp người có tuổi như chúng tôi nhìn vào phải khâm phục.

Tôi cũng rất mừng thấy đội ngũ các cây bút Báo Nhân Dân tiến bộ nhiều về nghiệp vụ. Nhiều cây bút viết từ thời tôi còn ở Báo Nhân Dân, trong những năm qua, tôi theo dõi thấy có sự đổi mới trong cách phát hiện, nêu vấn đề và viết. Các cây bút trẻ với lối viết của mình cũng hé ra những triển vọng tốt đẹp. Tôi thích đọc những phóng sự, điều tra về kinh tế-xã hội ở trang 1, những bài về văn nghệ- văn hóa ở số ra ngày thứ bảy, những điển hình tiên tiến, chưa kể những bài viết về Đảng, khoa học, an ninh, quốc tế, quốc phòng... Ở tất cả những bài đó, tôi cảm thấy được hơi thở của sự đổi mới và sự hăm hở của các phóng viên đi vào cuộc sống.

Tôi cũng rất mừng thấy uy tín Báo Nhân Dân ngày càng được nâng cao và từ đó Báo tập hợp được trí tuệ của toàn Đảng, toàn dân. Có thể nói, Báo Nhân Dân có một mạng lưới cộng tác viên rộng rãi, có thẩm quyền, có uy tín ở các ngành, các cấp mạnh nhất so với các báo khác, vì đấy là tờ báo có uy tín nhất, bài báo sẽ đến với cán bộ và các cấp ủy Đảng, kể cả Trung ương, một cách nhanh nhất và hiệu quả nhất.

Các đồng chí đang làm Báo Nhân Dân trong những điều kiện tốt hơn rất nhiều so với thế hệ chúng tôi ngày trước nhưng cũng đứng trước nhiều khó khăn. Tôi chỉ xin gợi lên với các đồng chí hai ý:

Một là, cần làm cho tờ báo sát với cuộc sống hơn nữa, phản ánh sinh động cuộc sống tốt hơn nữa, viết hay hơn nữa để thu hút nhiều người đọc hơn nữa. Công việc trước hết là của các phóng viên, phóng viên ngồi ở tòa soạn phố Hàng Trống cũng như phóng viên thường trú ở địa phương.

Báo chí bây giờ rất nhiều. Cuộc cạnh tranh về thông tin hết sức gay gắt. Người đọc đang có những nhu cầu hết sức đa dạng. Báo Nhân Dân phải thông tin, phải đề cập những vấn đề của cuộc sống mà nhân dân đang quan tâm, đang muốn được giải đáp, đang cần được chỉ đường. Trách nhiệm của phóng viên lớn quá. Từng người làm việc tốt thì tạo ra cái hay của tờ báo, làm ra chất lượng và hiệu quả cao của Báo Nhân Dân.

Hai là, đang diễn ra Cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng, chuẩn bị bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp và khởi động chuẩn bị Đại hội IX của Đảng. Vấn đề nhân sự ở các cấp, các ngành đang là vấn đề thời sự và cũng là vấn đề phức tạp.

Có lẽ, các đồng chí phóng viên thường trú cần có những báo cáo riêng về tình hình địa phương gửi định kỳ về đồng chí Tổng Biên tập Báo Nhân Dân để đồng chí tiếp tục xử lý, vì lợi ích chung của Đảng, của dân, góp phần làm cho tờ Báo Nhân Dân thân yêu của chúng ta ngày càng hay và đúng!

MẤY LỜI TÂM SỰ NHÂN NGÀY TRUYỀN THỐNG ⁽³⁾

HỮU THỌ

Tôi nghĩ, Báo Nhân Dân chúng ta, dù có truyền thống rất vẻ vang, cũng phải phấn đấu rất nhiều để có thể chinh phục độc giả bình thường, nhất là với lớp trẻ. Tất nhiên, với tờ báo của Trung ương Đảng, thực hiện các tiêu chí nêu ở trên không dễ dàng vì bên cạnh luật pháp còn có các quy định của Đảng mà tờ báo Đảng phải chấp hành, nhưng rồi cũng nên tìm cách vượt qua, kể cả thuyết phục để sửa đổi những quy chế quá bó buộc, mà trong lịch sử, đã có lúc chúng ta vượt qua trong thời kỳ mà các nhà sử học gọi là thời “tiền đổi mới”, cũng như các cuộc đấu tranh nổi tiếng của báo chống tham nhũng vào giữa thế kỷ XX...

Đã từ lâu, chúng tôi thống nhất với nhau: Có đội ngũ giỏi chưa chắc đã có thể trở thành tờ báo hay nhưng một tờ báo muốn hay nhất thiết phải có những cây bút giỏi vươn lên thành cây bút có thẩm quyền mà bài viết của anh chị ta có sức thuyết phục cao với xã hội. Cũng cần thẳng thắn mà nhận xét rằng, báo chúng ta rất ít cây bút được bạn đọc ghi nhận, được đồng nghiệp thực lòng kính nể bản lĩnh, tài năng. Theo tôi, chúng ta, trong đó có tôi, có thiếu sót trong việc lựa chọn, bồi dưỡng những cây bút. Thực sự có những cây bút trẻ có triển vọng nhưng khi đảm nhiệm công việc quản lý lại không viết nữa.

Đồng thời gần đây, tâm sự với một số đồng chí Trưởng ban biên tập của báo thấy phần đông các bạn trẻ bây giờ ít đọc, đi công tác cơ sở không sâu sát, và viết bài thì bỏ mặc không quan tâm rút kinh nghiệm, nghĩa là ít tự học, tự rèn luyện và như thế không thể gọi là yêu nghề..., đó là nguyên nhân quan trọng hàng đầu để vươn lên trong nghề nghiệp; thực sự là nỗi lo.

Báo Nhân Dân phải đúng, trước hết là phải đúng về phương hướng chính trị; điều đó đã thành truyền thống không thể bàn cãi;

Báo Nhân Dân phải đề cập trúng vấn đề bức xúc của xã hội mà nhân dân quan tâm thể hiện “Ước ao của nhân dân” như Bác Hồ căn dặn.

Đúng, trúng nhưng phải hay, phải hấp dẫn. Hay và hấp dẫn cũng là mong muốn của Bác Hồ với báo chí nước nhà mà Báo Nhân Dân cần phấn đấu vươn lên.

Đúng, trúng, hay là cuộc phấn đấu rất gian khổ nhưng không thể có con đường khác để báo chúng ta phát huy truyền thống vẻ vang, giữ vững ngọn cờ tiên phong về tư tưởng trong công cuộc đổi mới vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, vững bước tiến lên chủ nghĩa xã hội.

Ngày xuất bản: 11/3/2026
Trình bày: Ngọc Diệp

Trở về Nhandan.vn

HOÀNG TÙNG

Ngày xuất bản: 11/3/2026 Trình bày: Ngọc Diệp

Ngày xuất bản: 11/3/2026
Trình bày: Ngọc Diệp