Từng là phóng viên theo dõi mảng văn hóa tại một kênh phát thanh, Mai Lan thường được đồng nghiệp bắt gặp trên những cung đường vùng cao bằng chiếc xe máy thuê tự lái, hay tại những điểm nóng về di sản đang thu hút sự quan tâm của dư luận... Vậy mà chỉ ít năm sau, cô phóng viên khiến nhiều người bất ngờ khi bỏ việc, theo đuổi nghiệp kinh doanh thời trang.
Mai Lan năm nay 35 tuổi. Cô lớn lên trong một gia đình ở làng thêu Quất Ðộng truyền thống. Từ bé, hình ảnh những nghệ nhân đi từng đường chỉ trau chuốt, khuôn thước đã in đậm trong ký ức của Lan. Mai Lan kể: "Thêu thùa từng là công việc quen thuộc của bà tôi. Nhiều đêm bà thức trắng để thêu, sáng mai thức dậy thấy ngọn đèn đã hao đi một nửa. Kết quả là những hình ảnh con công, con phượng nằm khéo léo trên tấm vải mỏng manh, mềm mại khiến tôi nhớ mãi". Lúc đó, tình yêu nghề thêu tưởng như chỉ để nuôi dưỡng nỗi nhớ về quê hương. Thế nhưng khi đã trưởng thành, bôn ba khắp nơi cùng nghề báo, Mai Lan không nghĩ có ngày mình lại có một quyết định rẽ ngoặt. Từ bảy, tám năm trước, tôi đã ấp ủ ý tưởng làm sống lại nghề thêu truyền thống của quê nhà. Nhưng chỉ đến khi có đủ cơ hội và đam mê, tiệm thêu Tú Thị mới ra đời cùng rất nhiều hoài bão và cả khó khăn". Tiệm thêu thủ công của bà chủ trẻ nằm trong lòng con phố Hàng Thùng, ngay trên căn gác mà Mai Lan đã sống khi từ quê ra phố. Nay cũng là nơi để cô cùng người bạn thân, đưa mũi thêu Quất Ðộng tái sinh trong một diện mạo mới, gần hơn với nhịp sống hiện đại.
Sau hơn một năm đi vào hoạt động, tiệm thêu Tú Thị đang dần hoàn thiện với rất nhiều sản phẩm, trong đó nổi bật là những tà áo dài với họa tiết thêu tinh xảo. Bên cạnh đó, tiệm còn giới thiệu đến khách hàng những sản phẩm lưu niệm có dấu ấn của họa tiết thêu thủ công. Mỗi món thêu, dù cầu kỳ hay đơn giản, cũng đều chinh phục được khách hàng. "Nghề thêu thủ công đặc biệt ở chỗ không ai giống ai. Nghệ nhân thêu Quất Ðộng thực tế nghề chính vẫn là làm nông, là người vợ, người mẹ trong một gia đình. Bất chợt mà gọi đặt thêu, họ có khi không nhận lời vì phải nấu cơm, sửa đồ. Thích thì làm, không thích có thể từ chối ngay. Thế nhưng, mỗi bàn tay lại tạo các đường nét độc đáo khác nhau, không ai giống ai. Ðến nay, tiệm tạo việc làm ổn định cho khoảng 15 thợ thành thạo nghề, trong đó, chỉ có một vài người tay nghề cao, là những nghệ nhân có tiếng ở Quất Ðộng. Ngoài ra, Tú Thị còn thường xuyên trở thành địa điểm để mở những lớp học thêu tay do chính các nghệ nhân giảng dạy, hay trở thành không gian cho các buổi thưởng trà, cùng chia sẻ về hình thêu tinh tế... Rất nhiều người đăng ký tham gia, có cả du khách nước ngoài và trẻ nhỏ. Tiệm thêu thủ công này dần dà trở thành một điểm đến văn hóa đặc biệt giữa lòng Thủ đô.
Ít hơn Mai Lan vài tuổi, thời đại học, Hà Mai vừa học, vừa nhiệt huyết tham gia công tác xã hội. Cô phụ trách tài chính cho hoạt động thiện nguyện, giúp đỡ những mảnh đời khó khăn của nhóm nhạc đường phố Sign In, từng hoạt động sôi nổi trong giới sinh viên nhiều năm về trước. Hiện Hà Mai là chủ của hai cửa hiệu thời trang có tiếng - "Tiệm con công", đặt tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Hà Mai kể: "Tốt nghiệp đại học, ban đầu, tôi dành thời gian cho đam mê nhiếp ảnh. Phải đến ba năm sau mới bắt đầu bén duyên với thời trang. Vốn dĩ bản thân đã thích thời trang từ nhỏ, tính cách cũng có phần bay nhảy, tư duy thẩm mỹ được mọi người đánh giá tốt và tự cảm thấy bản thân cũng khéo tay. Tất cả những điều đó khiến tôi đủ can đảm để bước chân vào lĩnh vực thời trang dù trong tay không một đồng vốn".
Họa tiết con công từng xuất hiện trên những chiếc vỏ chăn chần bông mà gia đình nào ở miền bắc cách đây hàng chục năm cũng mong muốn mua được, nay lại là khởi nguồn cảm hứng cho lựa chọn đầy mạo hiểm của cô gái quê Nghệ An. Năm 2014, lúc Hà Mai đang dành toàn bộ thời gian cho nhiếp ảnh, trong một lần lên Tây Bắc chụp ảnh, vào bản chơi, Mai bất ngờ thấy tấm vải con công phơi trước sân nhà của một gia đình đồng bào dân tộc Hà Nhì. Ðứng ngẩn người, ngắm rất lâu vì hơn chục năm rồi Mai mới được thấy lại mảnh vải "huyền thoại" như tấm chăn thời bé của bà, cho nên mọi cảm xúc tuổi thơ ập tới. Sau đó, cô gái trẻ còn được chủ nhà tặng tấm vải với lý do khá dễ thương: "Mày chụp cho nhà tao nhiều ảnh đẹp và cho con tao nhiều bánh, tao tặng mày cái này nhé!". Món quà đơn giản đó là khởi nguồn để tạo nên định hướng và triết lý kinh doanh của bà chủ tiệm thời trang gắn liền với họa tiết con công vài năm sau. "Mình mang tấm vải được tặng may một chiếc áo chần bông, vải còn dư dùng để may vài cái totebag mang tặng bạn bè là nghệ sĩ", Mai nói. Tình yêu với họa tiết con công từ đó gắn liền với trang phục của chính Hà Mai, cũng là cơ hội để cô đến với những sản phẩm may thương mại đầu tiên. "Hồi đó tự may cho mình xong, quả thực cũng không dám mặc. Mãi về sau, đi dự khai mạc triển lãm ảnh của một người bạn, tôi mới lôi nó ra mặc. Thật sự cảm thấy rất ngại, vì ai cũng nhìn, nhiều người tiến lại hỏi mình về chiếc áo với tâm trạng thích thú, lạ lẫm. Họ - những người lạ - nói về thời gian, về tấm chăn của mẹ, của bà, về tuổi thơ với ánh mắt lấp lánh, một số tha thiết hỏi mua vải", Mai kể. Những chuyến đi sau, cô gái trẻ luôn tìm mua những mảnh vải con công, ban đầu là may tặng và bán cho bạn bè, sau thấy nhiều người hỏi, cô gom tất cả số tiền có được từ việc bán lẻ đó mua vải, về may liền 30 cái áo sơ-mi từ vải con công. Từ đó, Tiệm con công ra đời vào đầu năm 2015, ban đầu với mong muốn là nơi bán cho mọi người tấm vé trở về tuổi thơ nhưng chỉ ít lâu sau, đã khởi xướng một trào lưu thời trang chim công trong giới trẻ.
Khách hàng chọn mua đồ tại Tiệm con công.
Những ngày đầu năm 2019, bà chủ tiệm thêu Tú Thị đang tất bật chuẩn bị cho ngày khai trương một cơ sở mới tại phố cổ Hội An. "Chúng tôi hợp tác với một doanh nghiệp du lịch. Họ bỏ mặt bằng, còn hàng hóa và tiêu chuẩn sản phẩm do tiệm toàn quyền quyết định. Như vậy, tiệm có thể chủ động thêm nguồn khách, vừa mở rộng được phạm vi tiếp thị mà vẫn bảo đảm các sản phẩm thêu đạt chất lượng", Mai Lan chia sẻ.
Nói về những khó khăn khi theo đuổi hồn cốt của phong cách thời trang xưa trong thời đại mới, Hà Mai cho rằng, khó nhất là đối tượng khách hàng rất hẹp, sản phẩm kén khách trong khi chi phí phải gánh nhiều không thua gì các phong cách thời trang hiện đại nhưng cơ hội bán hàng thì lại hẹp hơn hàng chục lần. Bù lại, thuận lợi mà mình nhận được lớn nhất chính là khách hàng rất dễ thương và trung thành. Ở Tiệm con công, phần lớn khách hàng đều trở thành bạn với mình, thi thoảng lại ghé dù đôi khi chỉ để trò chuyện. Mai Lan thống kê, 90% số khách đã từng mua hàng ở Tú Thị đều quay trở lại lần thứ hai, hơn 40% số khách sẽ đến tiệm tới lần thứ ba, thứ tư… Thậm chí có những người ở nhiều nơi biết đến sản phẩm của Tú Thị chỉ thông qua mạng xã hội, sẵn sàng chuyển cả chục triệu đồng để đặt mua hàng. "Ðối tượng khách hàng hẹp nhưng có "gu" riêng, có sự hiểu biết và cảm nhận riêng về giá trị sản phẩm thì họ mới xứng đáng có được trong tay một món đồ thêu chuẩn chỉ", Mai Lan nhấn mạnh.
Hành trình kinh doanh không thể thiếu sự mạo hiểm, sự khởi đầu nào cũng đầy chông gai nhưng cách thức mà các bà chủ trẻ này vượt qua theo từng lộ trình, theo những tính toán khả thi cho thấy một sự phát triển bền vững. Tiệm con công đang tìm cách để mở cơ sở ở miền trung trong thời gian gần, để góp mặt ở đủ ba miền. Tú Thị lại mang ước mơ trở thành một doanh nghiệp văn hóa, du lịch, cộng đồng trong tương lai: "Từ tiệm thêu, bán các sản phẩm thủ công, tiệm đang hướng đến xây dựng mô hình du lịch văn hóa khép kín, để du khách trải nghiệm làng thêu, tham gia học thêu, thêu và chính họ là người mua, là người quảng cáo sản phẩm. Thu nhập của tiệm sẽ dành một phần hỗ trợ trở lại chính cộng đồng làng thêu để giữ nghề, bảo tồn nét đẹp do ông cha để lại", Mai Lan nhấn mạnh.
Sống đam mê và cá tính, luôn giữ tình yêu trọn vẹn với truyền thống, cả hai bà chủ của hai tiệm thời trang dù còn non trẻ nhưng đã ghi dấu những thành công đầu từ bản lĩnh và triết lý kinh doanh đáng nể phục. Khởi nghiệp không bao giờ là muộn với những người trẻ có tri thức, tình yêu và trách nhiệm với nghề, với bản thân, với giá trị truyền thống dân tộc.
