Tại buổi giao lưu có chủ đề “Người khách mới trên chuyến xe 461-Những ân tình đô thị”, nhà văn Nguyễn Khắc Cường chia sẻ, có nhiều lý do để cuốn sách Người khách mới trên chuyến xe 461 (Nhà xuất bản Kim Đồng phát hành) ra đời. Đầu tiên phải kể đến những tấm biển mà chúng ta hay gặp trên đường, kiểu như “con đường này đã có bốn người chết vì tai nạn giao thông" hay “đoạn đường này đã có ba người chết vì tai nạn giao thông”.
“Khi lần đầu đọc những dòng này tôi rất sốc. Tôi tự hỏi người số bốn là ai, người số ba là ai, chạy xe như thế nào mà bị tai nạn giao thông? Chúng ta không biết họ là ai nhưng những người này vẫn hiện diện bằng những con số ở bên đường mà mình đi qua mỗi ngày”, nhà văn Nguyễn Khắc Cường cho biết.
Nhưng đó cũng chưa phải là động lực để nhà văn viết cuốn sách. Nó chỉ là một ý cứ ám ảnh tác giả. Cho đến một lần nhà văn Nguyễn Khắc Cường sắp xếp những sáng tác trong máy tính thì anh đọc lại một bài viết của mình trong đại dịch Covid-19 năm 2021 có tên Hơi thở đầu tiên. Bài viết ra đời sau khi nhà văn xem clip về hai bạn thanh niên đã đỡ sanh cho một sản phụ ngay trên lề đường.
“Trong bối cảnh mọi người cảnh giác với đại dịch nguy hiểm, ai ai cũng phải đeo khẩu trang nhưng hai bạn trẻ đó vẫn làm một việc rất nghĩa hiệp để bảo vệ, giúp đỡ người dân, để cho sự sống tiếp tục sinh sôi. Và khi đọc lại bài viết đó tự nhiên tôi vô cùng xúc động và nghĩ rằng mình nên viết một cuốn sách về những người trẻ như vậy”, nhà văn Nguyễn Khắc Cường kể lại.
Và Người khách mới trên chuyến xe 461 được hình thành. Đó là câu chuyện mang hơi thở đời sống đô thị, bắt đầu từ cuộc gặp chẳng mấy dễ chịu giữa một cô sinh viên và một anh cảnh sát giao thông, rồi dần mở ra từng câu chuyện về tình thân, trách nhiệm và những ân tình tưởng đã bị thời gian phủ lấp.
Thư - tên nhân vật chính trong cuốn sách là một cô sinh viên mười chín tuổi đang vội đi thi, phóng xe quá tốc độ và bị anh cảnh sát giao thông tuýt còi. Một biên bản xử phạt, vài cuộc đối đáp không mấy vui vẻ và một tin nhắn đến vào buổi tối tưởng như chỉ là những chuyện rất bình thường của đời sống thành phố. Nhưng chính cuộc gặp ấy lại trở thành điểm khởi đầu cho một hành trình dài hơn.
Từ những tình huống đời thường và những màn đối đáp hóm hỉnh, nhà văn Nguyễn Khắc Cường từng bước dẫn người đọc đi sâu hơn vào câu chuyện của các nhân vật. Những “vết mực phạt”, chiếc USB chứa bài học giao thông hay chuyến xe cấp cứu hộ tống một trái tim xuyên Việt trở thành những mắt xích kết nối quá khứ với hiện tại, đưa người trẻ đến gần hơn với những câu chuyện về tình cha con, sự nuôi dưỡng tâm hồn và nghĩa cử cho đi không cần được đáp trả.
Nhân vật nữ không phải hình mẫu một cô gái luôn hành động đúng. Cô chạy quá tốc độ, chưa có giấy phép lái xe nhưng vẫn sử dụng xe phân khối lớn. Tuy nhiên, từ sự im lặng của người cha và những câu hỏi của anh cảnh sát giao thông tên Long, cô bắt đầu nhìn nghiêm túc hơn vào hậu quả từ lựa chọn của mình. Trong một khoảnh khắc, lời người cha từng nhắc “Nếu con gặp tai nạn thì cha sẽ ra sao?” trở thành điều khiến cô thực sự suy nghĩ.
Chính cách xây dựng nhân vật với những thiếu sót, bướng bỉnh và cả những phút tự soi lại mình khiến câu chuyện giữ được cảm giác gần gũi với đời sống người trẻ hôm nay.
Từ chuyện tuân thủ luật giao thông, tác phẩm mở rộng sang những câu hỏi lớn hơn: Con người trưởng thành từ đâu? Điều gì khiến chúng ta thay đổi cách nhìn về một người? Những tình cảm từng bị xem là hiển nhiên sẽ có ý nghĩa thế nào khi ta bắt đầu nhận ra giá trị của chúng?
Trong Người khách mới trên chuyến xe 461, chất liệu đời sống đương đại tiếp tục hiện diện rõ nét: những con đường thành phố, điện thoại thông minh, bản đồ trực tuyến, công việc làm thêm của sinh viên, những cuộc trò chuyện giữa cha mẹ và con cái… Các chi tiết gần gũi ấy tạo nên không gian quen thuộc để những vấn đề về trách nhiệm, lòng tử tế và tình thân được đặt ra tự nhiên và đầy cảm xúc.
Nhà văn Nguyễn Khắc Cường từng chia sẻ, anh mong muốn mỗi chữ của mình giống như “một hạt mưa nhỏ”, để những trang sách có thể tưới mát đất đai và ở một nơi nào đó, làm nảy lên những “mầm xanh”.
Với Người khách mới trên chuyến xe 461, những “mầm xanh” ấy có lẽ bắt đầu từ một việc rất nhỏ: một người trẻ học cách dừng lại trước đèn đỏ, nhìn lại chính mình và hiểu vì sao có những giới hạn được đặt ra để bảo vệ con người.
Nhà văn Nguyễn Khắc Cường hiện sống và làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh. Anh từng xuất bản các tác phẩm Buổi chiều không có tơ trời (1995), Joni mặt tịt và đồng bọn tinh nghịch (2022), Kho báu trong thành phố (2023), Nụ hôn dưới vòm cây (2024). Trong đó, Joni mặt tịt và đồng bọn tinh nghịch đã nhận Giải B-Giải thưởng Sách Quốc gia năm 2023.
