Nhiều phương pháp hỗ trợ phát hiện ung thư vú sớm

Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc UTV có xu hướng tăng nhưng tỷ lệ tử vong vẫn từng bước giảm dần nhờ việc chủ động trong phòng bệnh, phát hiện sớm và những tiến bộ trong chẩn đoán cũng như điều trị UTV. Đối mặt với ung thư ở bất cứ hoàn cảnh nào vẫn luôn cần sự chia sẻ, yêu thương.

Hà Nội và TP Hồ Chí Minh là nơi có tỷ lệ mắc bệnh UTV cao nhất. Theo Hội Ung thư TP Hồ Chí Minh, cứ 100 nghìn phụ nữ tại Hà Nội thì có 30 người bị mắc UTV, trong đó tại TP Hồ Chí Minh tỷ lệ này là 20.

Nỗi lo trẻ hóa bệnh nhân ung thư

Những ngày đầu tháng 7, nắng chói chang, gay gắt. Mấy chiếc quạt trần chạy hết “công suất” dường như vẫn không xua bớt cái nóng hầm hập trong phòng khám đông nghẹt cả người bệnh và người nhà ở Bệnh viện K Trung ương (Hà Nội). Sự quá tải và nóng bức càng trở nên ngột ngạt.

Đưa tay quệt mồ hôi vã như tắm, người mẹ già vẻ mệt mỏi ngồi dưới bóng cây ngóng chờ con gái tái khám, bà Đỗ Thị Hướng từ Tam Điệp, Ninh Bình chia sẻ, ngày con gái bà còn ở cữ đã thấy ngực nổi hạch, u cục nhưng không đau đớn, không khó chịu nên tưởng bị tắc tuyến sữa. Đến khi viêm tấy tan tỏa vùng vú thì người mẹ trẻ ấy mới đi khám với kết luận UTV.

“Người ta cứ kháo nhau, mắc một trong tứ chứng nan y thế này thì vẫn chết, nhưng cháu nó vẫn chiến đấu với bệnh tật, luôn nuôi hy vọng sống…”, bà Hướng giọng chùng xuống.

Đã bốn năm qua, từ ngày con gái bị bệnh, cuộc sống nhà nông của cả đại gia đình vốn khó khăn lại càng khó khăn hơn, thêm chất chồng những nỗi lo. Thương con, thương cháu, có xoay xở, vay mượn tiền cũng cố mà chữa bệnh cho con.

Bà bảo, dù phải phẫu thuật cắt bỏ bầu ngực bên phải nhưng mình vẫn cảm thấy may mắn vì nhờ thuốc men và sự tập luyện kiên trì, sức khỏe con gái bà đã khá hơn rất nhiều.

Theo bác sĩ Lê Thanh Đức, Khoa Ngoại vú, do những biểu hiện UTV ở những giai đoạn đầu thường rất “lành”, khối u thường không gây đau cho nên người bệnh bỏ qua diễn biến âm thầm của bệnh. Điều này cũng lý giải tại sao hiện nay, mỗi tháng Khoa Ngoại vú tiếp nhận khoảng 300 bệnh nhân đến khám và chữa bệnh, trong khi vài năm trước chỉ có khoảng 100 bệnh nhân.

Điều đáng báo động, theo bác sĩ Đức cho biết, hơn 72% bệnh nhân UTV được chẩn đoán ở giai đoạn muộn, khối u di căn vào hạch, màng phổi, xương sống, gây sưng phù cánh tay, khó thở, đau nhức. Ngoài ra, trên thực tế, nhiều người vì thiếu hiểu biết đã tìm đến cách chữa trị như đắp lá đu đủ, dùng mật cóc… gây lở loét, nhiễm trùng tuyến vú, nguy hiểm tính mạng. Đó cũng là lý do khiến quá trình điều trị kéo dài, mất cơ hội được chữa trị khỏi bệnh.

Chia sẻ về sự trẻ hóa của phụ nữ mắc UTV, GS.TS Nguyễn Bá Đức, nguyên Giám đốc Bệnh viện K, Phó Chủ tịch Hội Phòng chống ung thư Việt Nam cho biết, cần phải nghi ngờ UTV khi thấy bất kỳ u nào ở vú ở người phụ nữ ngoài 30 tuổi, dù khoảng 80% khối bất thường ở vú là lành tính. Không chỉ những bà mẹ đang cho con bú mà cả những cô gái trẻ, chưa lập gia đình, hoàn toàn có nguy cơ bị UTV.

Chủ động để phát hiện sớm bệnh

Những phụ nữ trong nhóm có yếu tố nguy cơ cao mắc UTV như trong gia đình có mẹ hoặc chị em gái bị UTV, hoặc bản thân bị UTV một bên. Rõ ràng, việc xác định các yếu tố nguy cơ cao của UTV là việc rất cần thiết cho các bác sĩ và bệnh nhân để chọn lựa thời gian và phương pháp sàng lọc và phát hiện sớm bệnh UTV.

Xét nghiệm di truyền là phân tích gen để giúp dự đoán nguy cơ mắc bệnh, chẩn đoán bệnh hoặc xác định nguyên nhân gây ra bệnh.

Câu chuyện diễn viên Angelina Jolie được thế giới quan tâm khi cắt bỏ ngực để ngăn chặn mầm bệnh UTV sau khi cô phát hiện mang gen bệnh di truyền từ mẹ. Tuy nhiên, GS.TS Nguyễn Bá Đức cho rằng, Việt Nam chưa có xét nghiệm tầm soát gen đột biến BRCA1 và BRCA2. Theo ông Đức, việc quyết định cắt bỏ ngực của Angelina Jolie là quá vội vàng vì không phải ai mang gen gây ung thư cũng sẽ bị ung thư vú.

Dù một trong những nguy cơ bị ung thư vú là do tiền sử gia đình, tuy nhiên ở Việt Nam tính di truyền rất thấp, chỉ dưới 2%. Ở Việt Nam chưa có trường hợp nào cắt tuyến vú để dự phòng UTV và các chuyên gia cũng không khuyến cáo nên dùng phương pháp này để dự phòng. Kế hoạch tầm soát thường xuyên ba đến sáu tháng một lần bằng thử máu, chụp X-quang nhũ ảnh, siêu âm... đều giúp cho hiệu quả điều trị, ông Bá Đức cho biết

Đến nay, chụp nhũ ảnh là xét nghiệm X-quang căn bản cho phép phân tích cấu trúc tuyến vú để tìm ra những thay đổi trong cấu trúc của vú mà khám tay không thấy được, thậm chí ngay cả trước khi có các triệu chứng.

Tại hội thảo khoa học phát hiện sớm ung thư vú do Siemens phối hợp với Hội Điện quang và Y học hạt nhân Việt Nam tổ chức, Giáo sư Nguyễn Chấn Hùng, Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam đánh giá, hiện chụp nhũ ảnh đặc biệt khi kết hợp với siêu âm sẽ cho phép nhận ra ngay các khối bất thường tuyến vú, giúp chẩn đoán phân biệt các khối u lành tính, ác tính hoặc những tổn thương viêm nhiễm… để có kế hoạch điều trị kịp thời. Với giai đoạn này khả năng trị khỏi hoàn toàn là rất cao và trong đa số trường hợp có thể phẫu thuật bảo tồn tuyến vú cho người bệnh.

Chụp X quang tuyến vú là phương pháp chụp X quang đặc biệt, dùng một lượng tia X rất nhỏ để cho ra ảnh chi tiết của tuyến vú nhằm phát hiện đánh giá bản chất những khối u vú ngay cả khi chưa sờ thấy khi thăm khám. Nhiều nghiên cứu cho thấy sàng lọc bằng kỹ thuật chụp vú giúp giảm tỷ lệ tử vong của UTV khoảng 30%. Siêu âm cũng cần phải làm phối hợp với chụp X-quang để xác định khối u nang nước hay mô đặc mà có thể là ung thư. Những phụ nữ có mô vú dày đặc và nghi ngờ ung thư, có thể chụp cộng hưởng từ (MRI) để phát hiện những khối u nhỏ cũng như để xác định tính chất lành-ác và độ lan rộng của ung thư.

Việc điều trị UTV tùy thuộc vào từng giai đoạn phát hiện, tiến triển của bệnh. Ở giai đoạn sớm bệnh nhân sẽ được phẫu thuật cắt u và vẫn sẽ bảo tồn được vú. Giai đoạn muộn hơn, cần phải phẫu thuật cắt bỏ vú và nạo hạch. Nếu khối u đã di căn quá xa thì phải dùng biện pháp hóa trị, xạ trị.

Bác sĩ Trần Hải Đăng, trưởng Khoa chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện đa khoa quốc tế Vinmec cho biết, Vinmec làmột trong số ít bệnh viện ở Việt Nam “sở hữu” đồng bộ máy chụp X-quang tuyến vú số hóa hoàn toàn thế hệ mới nhất của Siemens, máy chụp CT tốc độ cao 128 lát cắt, cho ra các hình ảnh có độ phân giải cao, hỗ trợ tối ưu trong việc phát hiện các khối u, hạch nhỏ, dễ dàng "soi thấu" những tổn thương rất nhỏ trong cơ thể.

Đáng chú ý, theo bác sĩ Đăng, hiện nay máy cộng hưởng từ MRI 3 Tesla của Siemens giúp các bác sĩ Vinmec không những xác định chính xác khối u và tiết kiệm thời gian nhờ chụp từng bộ phận hoặc nhiều bộ phận cùng một lúc và tự động điều chỉnh theo nhiều vị trí khác nhau, với 48 kênh thu nhận tín hiệu ảnh thay vì 18 kênh như thông thường.

Hiện có nhiều phương pháp hỗ trợ phát hiện ung thư sớm, nhưng chụp nhũ ảnh vẫn là một trong những biện pháp được sử dung rộng rãi với khả năng phát hiện ung thư hiệu quả. GS.TS Nguyễn Bá Đức, Phó chủ tịch Hội phòng chống ung thư Việt Nam cho biết, để phát hiện sớm bệnh UTV, phụ nữ 20-39 tuổi tự khám vú định kỳ mỗi tháng một lần và đến bác sĩ chuyên khoa để khám vú một năm/lần. Hơn 40 tuổi nên thực hiện cả hai phương pháp trên và chụp X-quang tuyến vú một năm/lần.

Nên tập thói quen đi khám bệnh định kỳ cho dù không có triệu chứng, như vậy mới tăng khả năng phát hiện sớm bệnh ung thư và nâng cao cơ may trị khỏi bệnh hoàn toàn – ông Bá Đức khuyên.

Hiểu rõ hơn về bệnh ung thư để chủ động phòng ngừa

Có một Câu lạc bộ đặc biệt ở Hà Nội được coi là ngôi nhà chung của tất cả phụ nữ, nơi dành cho những sẻ chia về bệnh UTV. Đó là nơi giao lưu của những người cùng cảnh ngộ, nơi tìm hiểu kiến thức phòng chống, nơi mà những ai quan tâm được các bác sĩ, chuyên gia đầu ngành động viên, chia sẻ phương pháp chẩn đoán, điều trị UTV… Từ nhu cầu thực tế, sau bốn năm thành lập, hiện nay “Câu lạc bộ bệnh nhân UTV” đều đặn tổ chức vào sáng thứ 7 cuối cùng hằng tháng tại Bệnh viện K Hà Nội, chính là ngôi nhà chung để bệnh nhân UTV không cảm thấy đơn độc trong cuộc chiến chống lại căn bệnh quái ác.

Để hạn chế ung thư, Chiến lược phòng chống ung thư quốc gia đến năm 2020 đã xây dựng các giải pháp phối hợp hài hòa việc phòng bệnh phát hiện sớm, điều trị và chăm sóc giảm nhẹ nâng cao chất lượng sống cho người bệnh với nguồn lực hiện có. Thấu hiểu được nỗi niềm, những mặc cảm tự ti về hình thức của bệnh nhân UTV, nhiều chương trình truyền thông không chỉ giúp bệnh nhân ung thư có được những hiểu biết và niềm tin chữa trị bệnh mà còn là cầu nối để cộng đồng chung tay giúp đỡ họ.

Kinh nghiệm của bác sĩ Trần Hải Đăng, trưởng Khoa chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện đa khoa quốc tế Vinmec cho rằng, cần tăng cường tuyên truyền giúp mọi người ngày càng hiểu biết rõ hơn về bệnh ung thư để chủ động phòng ngừa, phát hiện và điều trị sớm bệnh thay vì phải điều trị cho những bệnh nhân nặng, rất tốn kém mà ít hiệu quả. Bệnh UTV nếu được phát hiện sớm, khả năng chữa khỏi bệnh hoàn toàn là khả quan. Đây là một trong những công việc thiết thực hàng đầu mà chương trình phòng chống ung thư quốc gia cần phải ưu tiên giải quyết trong thời gian tới.

Việc nuôi con bằng sữa mẹ là yếu tố bảo vệ phòng ngừa bệnh UTV. Đối với bệnh ung thư, công tác dự phòng đặt lên hàng đầu, chỉ cần có chế độ ăn và sinh hoạt phù hợp, sống lạc quan, vui vẻ rất cần thiết. Không nhất thiết phải ăn kiêng hay nhịn ăn, nên ăn nhiều rau quả, trái cây, ngũ cốc và chất xơ sẽ giúp phụ nữ giảm nguy cơ mắc UTV. Hạn chế tiêu thụ thức ăn muối, lên men, hun khói, đặc biệt là thức ăn nhanh.

* Thời gian gần đây, trên cả nước, có hàng chục bệnh viện và trung tâm ung bướu được xây mới và đưa vào hoạt động, nhiều kỹ thuật cao đã được triển khai, trong đó phải kể đến chương trình sàng lọc phát hiện sớm UTV ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng... Tuy nhiên, việc điều trị mới chỉ đáp ứng được 25-30% nhu cầu thực tế.

TS. Nguyễn Thị Xuyên, Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh: "Phòng chống ung thư là một trong những nhiệm vụ y tế quan trọng".

Thứ trưởng cho biết, thời gian tới, Bộ Y tế sẽ xây dựng mạng lưới phòng chống ung thư trong toàn quốc, đẩy mạnh tuyên truyền phòng chống, sàng lọc ung thư nhằm giảm bệnh nhân mắc mới. Các bệnh viện chuyên khoa đầu ngành về ung thư sẽ tăng cường tư vấn và đầu tư cho các bệnh viện tuyến tỉnh, các khoa ung bướu về cơ sở trang thiết bị và đào tạo nguồn nhân lực để phát hiện sớm và điều trị hiệu quả các bệnh ung thư.