Tên khai sinh của ông là Ðỗ Xuân Oanh, sinh ngày 4-1-1923, quê Quảng Yên (Quảng Ninh). Sinh ra trong gia đình lao động vùng mỏ, yêu âm nhạc. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông được phân công phụ trách công tác tuyên truyền. Nhạc sĩ Xuân Oanh là một trong hai người Việt Nam đầu tiên thực hiện bản tin tiếng Anh trên Ðài Tiếng nói Việt Nam, rồi tham gia làm Báo Cứu Quốc ở chiến khu Việt Bắc. Sau đó, ông công tác tại Ban Ðối ngoại Trung ương Ðảng, Liên hiệp các Tổ chức Hữu nghị và hòa bình... Là một nhà ngoại giao, nhưng tham gia sáng tác âm nhạc từ năm 1945, ông đã có ca khúc nổi tiếng Mười chín Tháng Tám ra đời ngay trong ngày Tổng khởi nghĩa Tháng Tám.
Ca khúc Mười chín Tháng Tám được sáng tác cách đây vừa tròn 65 năm. Trong những năm tháng chiến tranh giành độc lập dân tộc, ca khúc này đã trở thành nguồn cổ vũ tinh thần mạnh mẽ với đồng bào, chiến sĩ khắp mọi miền đất nước. Mỗi năm, đến dịp cả nước tưng bừng kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9, ca khúc này lại vang lên trên khắp nẻo đường đất nước... Trong sự nghiệp âm nhạc, nhạc sĩ Xuân Oanh đã để lại nhiều tác phẩm sáng tác trong thời kỳ kháng chiến được các thế hệ người Việt Nam yêu thích: Ðời vẫn tươi, Cây súng bạn đường, nhất là bài hát Quê hương anh bộ đội (năm 1949) với màu sắc trữ tình, trong sáng, lời ca đầy chất thơ có sức truyền cảm mạnh. Ca khúc Ca mừng chế độ ta tươi đẹp được đánh giá cao trong quần chúng và giới hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp. Sau này, ông còn có một số ca khúc như: Hồ Chí Minh - Người là muôn ánh sao, Ngôi sao thế kỷ, Hà Nội ở Lâm Ðồng...được lan truyền rộng rãi. Nhạc sĩ Xuân Oanh còn là một nhà hoạt động của phong trào Hòa bình thế giới. Nhưng đối với âm nhạc, ông luôn luôn gắn bó mật thiết.
Nhạc sĩ Xuân Oanh đã được trao tặng nhiều phần thưởng cao qúy: Giải thưởng Nhà nước về Văn học - Nghệ thuật (năm 2007), Huân chương Ðộc lập hạng ba (năm 1998), Huy chương Vì sự nghiệp hòa bình - hữu nghị giữa các dân tộc, Huy chương danh dự của Hội đồng Hòa bình thế giới...
