Với việc ươm thành công cây sưa, không những đã giữ lại một nguồn gien gỗ quý hiếm mà anh còn được xếp vào hàng... tỷ phú.
Con đường quanh co, heo hút uốn lượn quanh những sườn đồi là lối dẫn vào ngôi nhà mái bằng của anh nằm giữa bạt ngàn mầu lộc biếc. Đó là toàn bộ cơ ngơi của Nguyễn Văn Đại, người tiên phong ươm trồng cây sưa, giống cây trong sách đỏ.
Nhớ lại ngày đầu gian khó vào năm 1996, khi cả làng chỉ mỗi mình anh biết giá trị của loài cây này, mang về nhà nhân giống, hì hục ngoài vườn cả ngày quên ăn quên ngủ. Người chân tình trong làng thì bảo anh bị "hâm", lại có kẻ độc mồm độc miệng mỉa mai "Nhìn nhà bác học kìa!" rồi cười khẩy. Nhưng dù vậy cũng không làm vơi đi trong anh lòng đam mê phục hồi lại giống cây sưa và vươn lên làm giàu.
Có lần để tìm phương thuốc điều trị loại rệp trắng gây bệnh, anh đã đạp xe từ nhà xuống Hà Nội để có thể vùi đầu vào đống sách, tìm tài liệu ở thư viện, cho đến khi các cô thủ thư "nhắc khéo" thì trời cũng đã nhá nhem tối.
Kể lại những lần như thế, Đại chỉ cười hiền: Không biết thì phải học hỏi. Bây giờ tài liệu đâu có thiếu, chỉ thiếu người chịu khó tìm tòi thôi. Không phụ lòng anh những cây sưa anh vun trồng ngày một lớn.
Năm 1998 khi cả làng Chanh nghe tin có cánh buôn gỗ từ Đồng K, huyện Từ Sơn (tỉnh Bắc Ninh) về làng tìm mua cây sưa, với giá bao nhiêu cũng được, nhiều người mới ớ ra. "Đại hâm" trở thành người làm ăn giỏi.
Kỹ nghệ ươm cây
Khi tôi dừng chân hỏi thăm về người tên là Nguyễn Văn Đại thì ai cũng nhao nhao: "Có phải "Đại sứa" không?"; "Đại - Ông tổ của cây sưa vùng này chứ gì?"... Giờ đây tên "Đại sưa" như một thương hiệu cho làng Chanh, thành quả mà anh đạt được đến ngày hôm nay không chỉ còn bó hẹp là nhân cây sưa cho bà con trong làng, cây của anh đã có mặt trên khắp mọi miền đất nước.
Chăm sóc cây sưa không phải là đơn giản - Anh nói - Khi cây đã xòe lá một tháng tuổi, khi đó phải dùng thùng ô-doa tưới thử, dùng NPK giã nhỏ và ngâm trong nước, khoảng 0,2 kg cho 20 lít nước để tưới.
Công đoạn xuất cây giống cũng vô cùng quan trọng. Khi cây được bốn tháng tuổi. Nếu chuyển đi xa phải đảo bầu trước một tháng, không cho rễ ăn xuyên ra đất vì khi di chuyển cây sẽ chột, chậm lớn. Khi cây mới trồng cần phải chú trọng đến độ ẩm cho cây, cây đã sống thì chu kỳ tưới cho cây có thể thưa đi. Có thể bón thúc cho cây bằng NPK. Cây còn nhỏ thường mọc nhiều nhánh. Cần tỉa bớt, chỉ để một thân cho cây phát triển...
Anh kết thúc câu chuyện bằng câu: "Khách hàng của tôi nhiều lắm!".
Trong cuốn sổ dày cộp của anh là địa chỉ hàng loạt khách hàng từ nam ra bắc, người thì mua tới năm vạn cây, người thì mua một hai trăm cây... Tất cả đều được Đại đưa người về tận nơi trồng, hay chính anh là người trực tiếp làm cũng chỉ với một mong ước nhỏ nhoi: "Thôi thì mình chăm cây rồi, khi bán cây đi cũng nên đến xem cây được trồng ra sao chứ!".
Đúng là "của đâu có phụ công người", những ngày tháng vất vả nhất của anh cũng đã qua đi. Không chỉ làm giàu cho riêng mình, cuộc sống của người dân làng Chanh ngày nay đã đổi thay rất nhiều từ khi biết đến cây sưa. Vốn là vùng bán sơn địa, đồi núi trập trùng, vậy mà mảnh đất cằn cỗi kia đang ngày một đổi thay. Trong đó có phần đóng góp không nhỏ của người thanh niên tên Nguyễn Văn Đại.
Và giàu lên từ ươm... cây
"Giá không cao chỉ 6.000 đồng/cây, nhưng nếu không nắm được kỹ thuật thì coi như mất trắng. Do đó, tôi không yên tâm, hễ đâu là khách hàng của mình là tôi sẽ có mặt để giúp bà con trồng"- Anh khẳng định.
Hiện nay gia đình anh bán hai loại, hạt sưa và sưa giống, ngày nào cũng đông khách mua cây, người mua hạt. Tất cả đều được anh giới thiệu tỉ mẩn, từ cách gieo đến cách chăm cây. "Hạt sưa tôi bán 1 triệu/1 kg. Một kg khoảng 5.000 hạt tỷ lệ đạt khoảng 2.000 cây". Giá cây giống anh cũng bán "mềm" nhất vùng này. "Thôi mình cho vui, ăn lãi một chút thôi, nhân giống cho bà con là chính" - Anh tâm sự.
Hiện nay gia đình anh mỗi năm thu hàng tỷ đồng, không những thế ngày nào cũng tạo công ăn việc làm cho hàng chục lao động với mức lương trên một triệu mỗi tháng.
Anh Thưởng, công nhân tại đây kể: "Ngày trước tôi vất vả lắm, sức khỏe không có lại đi nhiều, đồng tiền kiếm được cũng chẳng là bao. Thấy gia đình vất vả nên anh Đại bảo về làm với anh. Ban đầu anh trả cho tôi 1 triệu/tháng, thấy số tiền lớn lại không vất vả. Trong khi đó những ngày tôi làm dưới Hà Nội, tháng được mấy trăm nghìn đồng lại ốm đau bệnh tật, tiêu cũng hết. Thật lòng tôi rất biết ơn anh Đại lắm!".
Chia tay tôi, anh Đại nói và cười hiền: "Mình đến với cây sưa sau khi xem được cuốn sách đỏ Việt Nam và biết đây là cây quý! Có thể coi như cái duyên vậy, đã là duyên thì chối bỏ sao được!". Nhìn dáng vẻ anh chất phát, thô kệch như tá điền, nhưng với gương mặt nghiêm nghị trông anh rất thật thà, đôn hậu.
Ngắm nhìn cơ ngơi hàng tỷ đồng của gia đình anh Đại, tôi hỏi: "Anh có ước mơ gì không?" Đại trầm giọng: "Tôi muốn thành lập một trang trại để ươm cây sưa, giữ nguồn gien quý hiếm. Nếu bà con có nhu cầu, tôi sẽ cung cấp giống và hướng dẫn kỹ thuật. Hơn nữa đây là loại cây mang lại giá trị kinh tế cao, tôi mong muốn bà con quê tôi, cũng như trong cả nước sẽ trồng nó để xóa đói, giảm nghèo".
