Người cao tuổi với văn hóa dân tộc

Suốt cuộc đời, người cao tuổi hấp thụ những giá trị văn hóa dân tộc từ khi sinh ra, lớn lên trong mái ấm gia đình, sống giữa tình làng nghĩa xóm với những thuần phong mỹ tục bao đời ông cha để lại. Những tinh hoa văn hóa ấy in sâu trong tâm khảm và tiếp tục được tỏa sáng trong cuộc sống hằng ngày. Trong mỗi gia đình, ông bà, cha mẹ luôn là chỗ dựa tinh thần, là tấm gương cho con cháu noi theo; là người giữ kỷ cương, nếp sống trong nhà. Gia đình ông Nguyễn Doãn Kai, một giáo viên về hưu ở thôn Nguyễn, xã Tiên Nội, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam là gia đình văn hóa tiêu biểu xuất sắc nhiều năm qua. Toàn thể gia đình có 31 người, kể cả con, cháu, chắt nội, ngoại. Ông đề ra quy định những ngày nghỉ cuối tuần tất cả tụ họp tại bữa cơm gia đình để cùng nhau chia sẻ mọi điều trong cuộc sống, vì đó là lúc những lời dạy bảo của ông mới thấm thía đến được từng người. Đoàn viên quần tụ dần dần trở thành nếp sinh hoạt đậm tình, có ý nghĩa giáo dục hiệu quả. Con cháu ông ngoan ngoãn và chăm học, một người là tiến sĩ, hai người là thạc sĩ, 14 người có trình độ đại học.

Nền tảng đạo lý truyền thống, tình yêu thương sâu sắc của người cao tuổi chính là chất keo gắn kết mọi thành viên trong gia đình. Hằng ngày, trước cổng trường vào giờ tan học, thật xúc động khi thấy cảnh những ông bà tóc bạc hòa vào dòng người đón cháu về nhà. Có những người tằn tiện, dành dụm từng đồng để mua quà cho cháu! Cha mẹ mải mê với công việc kiếm sống, ít có thời gian, lại phải nhờ ông bà chăm sóc, dạy dỗ, giáo dục các con nên người…

Người cao tuổi gắn bó chặt chẽ với hàng xóm, với khu dân cư thường xuyên có ý thức cộng đồng. Đó là một trong những yếu tố tạo nên tình làng nghĩa xóm, nét đẹp độc đáo của văn hóa dân tộc. Từ đó, người cao tuổi hiểu rõ lịch sử địa phương; từ cây đa, bến nước, sân đình đến hoàn cảnh sống của bà con hàng xóm, phong tục tập quán của quê hương. Cho nên khi xây dựng làng, thôn, ấp bản văn hóa; xây dựng nông thôn mới; tổ chức các công việc, sinh hoạt cộng đồng không thể thiếu vai trò người cao tuổi. Về xã Tân Cương, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc hỏi cụ Thạch, ai cũng hết lời ngợi khen đó là một người cao tuổi mẫu mực, luôn hết lòng vì dân, vì phong trào. 85 tuổi đời, 50 năm tuổi Đảng, cụ vẫn cống hiến sức mình, chung tay xây dựng nông thôn mới với nhiều đóng góp tích cực; cùng con trai hiến tặng hàng nghìn m2 đất thổ cư của gia đình và ủng hộ kinh phí xây dựng, sửa chữa các công trình: Đền thờ Bác Hồ, Nghĩa trang liệt sĩ...

Say mê lao động, sáng tạo, vượt qua trở ngại về sức khỏe, tuổi tác là thực tế của không ít văn nghệ sĩ và nghệ nhân, tiếp tục đóng góp to lớn cho văn hóa dân tộc. Hiện nay, rất nhiều nghệ sĩ là hạt nhân của phong trào văn nghệ quần chúng nơi mình sinh sống. Ở các làng nghề, các nghệ nhân cao tuổi vẫn nắm giữ bí quyết nghề của cha ông từ hàng trăm, hàng nghìn năm và trở thành linh hồn của làng, của sản phẩm nghề truyền thống. Nhiều nghệ nhân cao tuổi đang giữ gìn những di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có di sản văn hóa thế giới. Nhà nước cần có cơ chế chính sách để thu hút nghệ sĩ, nghệ nhân bảo tồn văn hóa lâu đời của dân tộc và truyền lại cho mai sau.

Hầu hết người cao tuổi khỏe mạnh vẫn làm nhiều việc có ích cho gia đình và xã hội. Bởi vậy cần lắng nghe và tôn trọng người cao tuổi vì họ đã trải nghiệm cuộc đời với bao thăng trầm cùng những bài học quý giá; lưu giữ được những giá trị văn hóa dân tộc tỏa sáng với thời gian. Cần thường xuyên quan tâm chăm sóc, giúp đỡ; nhất là tạo môi trường thuận lợi để người cao tuổi hoạt động với phương châm “Sống khỏe, sống vui, sống có ích”.