Nghiêm cấm lạm dụng hộ khẩu để hạn chế quyền lợi hợp pháp của công dân

PV: Thưa Trung tướng, trong Luật Cư trú sắp có hiệu lực thi hành, quyền tự do cư trú của công dân được quy định như thế nào?

Trung tướng Trần Ðại Quang: Trước sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, nhất là yêu cầu bảo đảm quyền tự do cư trú, một trong những quyền cơ bản của công dân trong điều kiện mở rộng giao lưu hợp tác và hội nhập quốc tế, nhiều quy định của pháp luật hiện hành về cư trú không còn phù hợp; trình tự, thủ tục đăng ký hộ khẩu thường trú chưa thật khoa học và thống nhất, dễ vận dụng tùy tiện. Mặt khác, cũng có một bộ phận nhân dân chưa thực hiện tốt quy định của pháp luật về đăng ký thường trú, tạm trú, tạm vắng, làm cho hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước về cư trú chưa cao, tạo kẽ hở để các phần tử xấu lợi dụng xâm phạm an ninh-trật tự an toàn xã hội; ảnh hưởng đến quyền tự do cư trú của công dân. Cho nên, QH ban hành Luật Cư trú trong tình hình hiện nay là rất cần thiết.

Các quy định của Luật Cư trú bảo đảm tạo điều kiện thuận lợi cho công dân thực hiện quyền tự do cư trú với những trình tự, thủ tục đăng ký cư trú đơn giản, thuận tiện, chính xác, không gây phiền hà cho nhân dân; đáp ứng yêu cầu đăng ký quản lý cư trú trong tình hình mới, phù hợp yêu cầu hội nhập, mở rộng giao lưu và hợp tác quốc tế, thực hiện những cam kết của Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, là thành viên Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Ðó cũng là yêu cầu của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, phục vụ sự nghiệp đẩy mạnh CNH, HÐH đất nước.

PV: Các quy định mới về đăng ký, quản lý hộ khẩu trong Luật Cư trú có giải quyết được những vấn đề bức xúc về người nhập cư vào các đô thị lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, và có đặt ra thách thức đối với các thành phố này?

Trung tướng Trần Ðại Quang: Việc Quốc hội thông qua Luật Cư trú là một bước tiến quan trọng trong công tác lập pháp của Nhà nước ta, tạo cơ sở pháp lý thuận lợi để công dân thực hiện quyền tự do cư trú và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về cư trú. So với các quy định trước đây của Nhà nước về đăng ký, quản lý hộ khẩu, Luật Cư trú có nhiều quy định mới:

- Luật Cư trú quy định cụ thể chỗ ở hợp pháp của công dân, một trong những yếu tố có ý nghĩa rất quan trọng để xem xét công dân có đủ điều kiện đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú hay không. So với các quy định trước đây, quy định về chỗ ở hợp pháp theo Luật Cư trú có những điểm mới: Khái niệm chỗ ở hợp pháp được mở rộng hơn, bao gồm nhà ở, phương tiện hoặc nhà khác mà công dân sử dụng để cư trú; Nhà ở có thể là nhà thuộc quyền sở hữu của công dân hoặc được cơ quan, tổ chức, cá nhân cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ.

- Luật Cư trú đã mở rộng thêm một số đối tượng được đăng ký thường trú vào thành phố trực thuộc T.Ư, nhất là các đối tượng làm việc trong các doanh nghiệp (trước đây chỉ những người làm việc trong các doanh nghiệp nhà nước, nay không phân biệt loại hình doanh nghiệp).

+ Về quy định thời hạn đã tạm trú được đăng ký thường trú tại thành phố được rút ngắn từ ba năm xuống còn một năm (khoản 1 Ðiều 20).

+ Về điều kiện phải có việc làm: theo quy định trước đây về đăng ký, quản lý hộ khẩu, thì công dân ngoài điều kiện phải có nhà ở hợp pháp ra, còn phải có việc làm ổn định. Nay Luật Cư trú quy định công dân chỉ cần có chỗ ở hợp pháp và cư trú tại thành phố đó từ một năm trở lên là đủ điều kiện để đăng ký thường trú.

Trong Luật Cư trú, thủ tục đăng ký cư trú đơn giản, rõ ràng, công khai, minh bạch, không gây phiền hà cho nhân dân. Trước đây, chỉ cấp sổ hộ khẩu cho hộ gia đình, nay Luật Cư trú quy định cấp sổ hộ khẩu cho cả hộ gia đình hoặc cá nhân, điều kiện tách hộ khẩu cũng đơn giản hơn. Ðối với các trường hợp chưa đủ điều kiện đăng ký thường trú thì được cấp sổ tạm trú (thay cho thẻ tạm trú có thời hạn như trước đây).

Một yêu cầu của luật là nâng cao trách nhiệm trong việc thông báo lưu trú của gia đình, nhà ở tập thể, cơ sở chữa bệnh, khách sạn, nhà nghỉ, cơ sở khác khi có người đến lưu trú; chỉ giới hạn một số trường hợp phải khai báo tạm vắng.

Với những quy định thuận lợi, đơn giản, thông thoáng về thủ tục, điều kiện đăng ký cư trú của Luật Cư trú, sẽ giải quyết những vấn đề bức xúc về người nhập cư có điều kiện để nhập khẩu vào các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh.

Tuy nhiên, trong khi Nghị định của Chính phủ hướng dẫn thực hiện Luật Cư trú chưa được ban hành, phải dứt bỏ một thói quen cũ đã ăn sâu vào nhận thức và phải giải quyết đúng thời hạn số lượng lớn các trường hợp có nhu cầu nhập khẩu vào các thành phố lớn, sẽ là khó khăn đối với cơ quan đăng ký hộ khẩu và quản lý cư trú của ngành Công an.

PV: Luật Cư trú quy định chín nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Theo đồng chí, làm thế nào nghiêm cấm được hành vi lạm dụng hộ khẩu để hạn chế quyền và lợi ích hợp pháp của công dân?

Trung tướng Trần Ðại Quang: Ðiều 8 Luật Cư trú quy định cụ thể chín nhóm hành vi bị nghiêm cấm, để áp dụng đối với cơ quan, tổ chức và cá nhân; trong đó chủ yếu là các hành vi bị nghiêm cấm để áp dụng đối với cơ quan, tổ chức và những người làm công tác đăng ký, quản lý cư trú, như: Cản trở công dân thực hiện quyền tự do cư trú; lạm dụng quy định về sổ hộ khẩu để hạn chế quyền và lợi ích hợp pháp của công dân; nhận hối lộ, cửa quyền, hách dịch, sách nhiễu, gây phiền hà trong việc đăng ký, quản lý cư trú...

Có một thực tế là, quy định về hộ khẩu đang bị lạm dụng, gây nên những bức xúc trong nhân dân; từ đó, có những đánh giá, hiểu sai lệch về hộ khẩu. Theo thống kê chưa đầy đủ, tính đến nay, có hơn 420 văn bản, trong đó 380 văn bản đang còn hiệu lực có những quy định liên quan đến hộ khẩu. Tuy nhiên, không thể nói tất cả các văn bản này là lạm dụng hộ khẩu và sẽ phải bãi bỏ hết. Trên thực tế có những trường hợp quy định về hộ khẩu bị sử dụng sai mục đích, làm hạn chế quyền và lợi ích hợp pháp của công dân như lĩnh vực nhà ở, điện, nước sinh hoạt... Nhưng, cũng có nhiều trường hợp phải căn cứ vào việc đăng ký thường trú (hộ khẩu) của công dân để thực hiện một số quyền khác, như quyền bầu cử, ứng cử, thực hiện chế độ bảo hiểm, giao đất để sản xuất theo hộ gia đình... Do đó, không thể cấm sử dụng hộ khẩu ngoài mục đích quản lý cư trú được.

Hành vi lạm dụng quy định về hộ khẩu để hạn chế quyền và lợi ích hợp pháp của công dân rất khác nhau, lại diễn ra ở nhiều lĩnh vực, nên trong Luật Cư trú khó có thể liệt kê để loại bỏ các hạn chế này. Ðể triển khai thi hành luật, các cơ quan, tổ chức hữu quan đang tiến hành rà soát các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quy định về hộ khẩu để kiến nghị, chỉ đạo cơ quan có thẩm quyền sửa đổi hoặc bãi bỏ những quy định lạm dụng hộ khẩu nói trên.

Bộ Công an cũng đã trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Cư trú, trong đó đã quy định cụ thể hơn hành vi "lạm dụng quy định về sổ hộ khẩu để hạn chế quyền và lợi ích hợp pháp của công dân"; trách nhiệm của các bộ, ngành, UBND các cấp về việc rà soát văn bản hoặc khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật, văn bản khác liên quan đến hộ khẩu; kiểm tra, giám sát, xử lý kịp thời cơ quan, tổ chức, cá nhân sai phạm.

PV: Thưa ông, chỉ còn ít ngày nữa là Luật Cư trú có hiệu lực thi hành. Ngành Công an có nhiệm vụ trực tiếp làm công tác đăng ký, quản lý cư trú, là lực lượng nòng cốt thi hành luật. Các đồng chí đã sẵn sàng chưa?

Trung tướng Trần Ðại Quang: Kể từ ngày 1-7-2007, Luật Cư trú sẽ có hiệu lực thi hành. Ðể thực hiện tốt Luật Cư trú, Chỉ thị số 07/2007/CT-TTg ngày 29-3-2007 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công an đã khẩn trương tiến hành những công việc cần thiết như: thành lập Ban chỉ đạo, có kế hoạch tổ chức triển khai thi hành Luật Cư trú trong lực lượng CAND, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành có liên quan và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư hoàn chỉnh và đã trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật; dự thảo Nghị định quy định về bảo đảm điều kiện cho hoạt động quản lý cư trú và cơ sở dữ liệu về cư trú.

Chúng tôi cũng đang khẩn trương hoàn chỉnh các loại biểu mẫu, văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền của Bộ Công an hướng dẫn thi hành Luật Cư trú; rà soát, bố trí địa điểm tiếp dân, sắp xếp cán bộ có trình độ, năng lực, phẩm chất tốt được tập huấn chuyên sâu chuyên đề này để làm công tác đăng ký, quản lý cư trú... Ðã phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về cư trú để dân biết, thực hiện và giúp đỡ ngành công an thực hiện. Có thể nói đến thời điểm này, mọi công việc chuẩn bị cho việc tổ chức triển khai thi hành Luật Cư trú của Bộ Công an cơ bản đã hoàn tất.

Xin trân trọng cảm ơn đồng chí.