Thực tế tại một số cửa khẩu địa phương phía bắc cho thấy còn khá nhiều bất cập ảnh hưởng đến giao thương hàng hóa, thậm chí có những ảnh hưởng không nhỏ nếu không có biện pháp khắc phục cả trong ngắn hạn và lâu dài.
Quy hoạch không còn phù hợp
Quy hoạch khu kinh tế cửa khẩu nói chung và một số khu vực cửa khẩu ở một số địa phương phía bắc đến nay, nhìn chung không còn phù hợp với tình hình mới, không đáp ứng thực tế đối với hoạt động xuất, nhập khẩu hàng hóa, cũng như thu hút, thúc đẩy hoạt động thương mại, du lịch, dịch vụ tại các khu vực cửa khẩu.
Tại Lạng Sơn, mặc dù được quan tâm đầu tư, tuy nhiên cơ sở hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông, bến bãi phục vụ hoạt động thông quan hàng hóa xuất, nhập khẩu tại các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn hiện chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thông quan của doanh nghiệp, chủ hàng trong thời gian cao điểm cũng như trong tương lai (khi mà nhu cầu thông quan hàng hóa ngày càng tăng cao).
Phó Giám đốc Công ty CP xuất nhập khẩu Tổng hợp Chi Ma HTT chuyên về kho bãi và lưu giữ hàng hóa tại cửa khẩu Chi Ma (Lạng Sơn) Nguyễn Mạnh Dũng cho biết: Hiện diện tích bãi đỗ xe của đơn vị là gần 2ha, nhưng để phục vụ cho các thời điểm giao thương cao điểm, ít ra cũng phải tăng lên gấp ba lần (khoảng 6ha) mới đáp ứng được nhu cầu bến bãi của xe hàng phía Việt Nam và Trung Quốc.
Tại Lào Cai, hiện hạ tầng khu cửa khẩu Kim Thành cũng còn hạn chế, thiếu kho ngoại quan, bãi chờ xuất khẩu chật hẹp, đang thi công; Quy hoạch chi tiết Khu cửa khẩu Kim Thành đã được phê duyệt điều chỉnh từ ngày 9/9/2020, tuy nhiên đến nay chưa có phương án xử lý chuyển tiếp cho 29 dự án đã được đầu tư trước đây...
Mặt khác, các mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam xuất khẩu qua các cửa khẩu khu vực phía bắc do nhiều lý do khác nhau nên vẫn còn ách tắc và hiệu suất thông quan chưa cao. Thí dụ trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, các mặt hàng như thanh long, dưa hấu, vải, nhãn, chôm chôm, xoài, mít... chưa được ký kết nghị định thư về kiểm dịch với phía Trung Quốc, do đó tỷ lệ kiểm tra, kiểm soát bên phía Trung Quốc vẫn là 100%, ảnh hưởng rất lớn đến hiệu suất thông quan qua các cửa khẩu.
Cần những giải pháp ngắn hạn và dài hơi
Để thúc đẩy giao thương tại các cửa khẩu biên giới phía bắc nhanh hơn, mạnh hơn và thông suốt hơn, theo các chuyên gia kinh tế, chúng ta phải áp dụng đồng bộ, nhưng linh hoạt nhiều nhóm giải pháp cả trước mắt và lâu dài.
Trước mắt, địa phương và các bộ, ngành hữu quan cần có những biện pháp tháo gỡ kịp thời những khó khăn, vướng mắc nảy sinh trong thực tiễn. Thí dụ như ở Lào Cai, cuối tháng 3/2023 trước tình hình khó khăn của doanh nghiệp, UBND tỉnh đã tổ chức thành công Hội nghị tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp xuất, nhập khẩu, tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh, xuất, nhập khẩu hàng hóa, phối hợp với các lực lượng chức năng trên địa bàn góp phần giảm tình trạng ách tắc hàng hóa, giảm thời gian thông quan, tháo gỡ kịp thời khó khăn cho doanh nghiệp.
Hay như trung tuần tháng 5/2023 vừa qua Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng-Lạng Sơn chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức cuộc họp bàn bạc, thống nhất các giải pháp sẽ triển khai thực hiện để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thông quan hàng hóa xuất, nhập khẩu, đặc biệt là hàng hoa quả, nông sản tươi xuất khẩu của Việt Nam trong các thời kỳ cao điểm, các mặt hàng có giá trị cao tránh trường hợp gây ùn tắc cửa khẩu, ảnh hưởng đến hoạt động thông quan hàng hóa.
Mặt khác, các cơ quan chuyên ngành như hải quan, biên phòng cần chủ động xây dựng kịch bản điều tiết, phân luồng phương tiện trong và ngoài khu vực cửa khẩu, tương ứng với từng trường hợp như khi phát sinh hơn 1.000-1.500, thậm chí hơn 2.000 phương tiện chờ xuất khẩu trên địa bàn tỉnh. Tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền cho các doanh nghiệp, chủ hàng, lái xe áp dụng cửa khẩu số, cũng như sử dụng hiệu quả thời gian thông quan đã thống nhất với phía Trung Quốc, đặc biệt là thời gian buổi sáng để tăng hiệu suất thông quan tại các cửa khẩu.
Về lâu dài, tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất, nhập khẩu qua địa bàn, kịp thời trao đổi thống nhất với phía Trung Quốc để giải quyết các vấn đề phát sinh; hướng dẫn, tạo điều kiện cho sản xuất kinh doanh, thu hút đầu tư, đẩy nhanh tiến độ xử lý, tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp, nhà đầu tư trong Khu kinh tế cửa khẩu và các khu vực cửa khẩu khác. Đồng thời, các địa phương cần nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, quản lý quy hoạch; tiếp tục điều chỉnh quy hoạch các khu chức năng, các khu vực cửa khẩu phù hợp với tình hình thực tiễn, khả năng phát triển.
Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng-Lạng Sơn Lê Văn Thắng cho biết: Trong năm 2023, Ban sẽ tập trung triển khai thực hiện các nhiệm vụ: Hoàn thành đồ án Điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng-Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn đến năm 2030; Hoàn thành đồ án Quy hoạch chung xây dựng khu vực cửa khẩu chính Chi Ma, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn đến năm 2045, tỷ lệ 1/5.000; theo đó sẽ thực hiện mở rộng cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị từ 124 ha lên 380ha; điều chỉnh tổng thể quy hoạch cửa khẩu Chi Ma, theo đó mở rộng phạm vi cửa khẩu từ 152ha lên 535ha...
Cùng với đó, cần tăng cường huy động các nguồn lực cho đầu tư phát triển hạ tầng cửa khẩu; tăng cường phối hợp kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc, nhất là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự án khu chức năng theo đúng tiến độ được phê duyệt. Tập trung đầu tư xây dựng đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng giao thông, tạo sự liên thông giữa các khu chức năng trong khu kinh tế cửa khẩu với các khu vực liên quan để tạo thuận lợi cho công tác quản lý, điều hành và nâng cao năng lực lưu thông hàng hóa.
Tại Lào Cai, nhiều công trình đang thực hiện đầu tư gấp rút như Bãi đỗ xe xuất, nhập khẩu hàng hóa trong cửa khẩu Kim Thành; Nâng cấp và mở rộng đường từ tỉnh lộ 151 qua Khu công nghiệp Tằng Loỏng đến đường từ xã Xuân Giao đi cầu mới Phố Lu; Xây dựng bãi đỗ xe xuất khẩu KB2; Cải tạo, mở rộng nhà quản lý liên ngành tại cửa khẩu quốc tế đường bộ số I Lào Cai… tất cả đều để phục vụ cho việc giao thương qua cửa khẩu nhanh hơn, thông suốt hơn.
Thời gian vừa qua, một số địa phương biên giới phía bắc hiện đang nghiên cứu, hợp tác với phía Trung Quốc triển khai thực hiện mô hình “Cửa khẩu kiểu mẫu”. Điển hình như tại Lạng Sơn là cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (Việt Nam)-Hữu Nghị Quan (Trung Quốc). Trao đổi, thống nhất với phía Trung Quốc sớm đưa tuyến đường chuyên dụng vận tải hàng hóa Tân Thanh (Việt Nam)-Pò Chài (Trung Quốc) khu vực mốc 1088/2-1089 hoạt động chính thức và trở thành lối thông quan hàng hóa thuộc cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (Việt Nam)-Hữu Nghị Quan (Trung Quốc), đồng thời nghiên cứu triển khai việc vận hành “luồng xanh” thông quan nhanh hàng nông sản qua tuyến đường này.
(★) Xem Báo Nhân Dân, Trang Trung du và Miền núi Bắc Bộ số ra ngày 25/5.
