Nan giải công tác hộ tịch, hộ khẩu ở Sóc Sơn

Nguyên nhân những rắc rối

Hơn 4.000 trường hợp có nhu cầu cải chính bị tồn đọng từ những năm 68-70 của thế kỷ trước trở lại đây là một công việc khổng lồ đang đè nặng lên vai những người có trách nhiệm. Song đi tìm căn nguyên để có lời giải đáp thỏa đáng về những hồ sơ tồn đọng, mới thấy những lý do dẫn đến thực trạng này cũng phong phú như nhu cầu cải chính của người dân vậy.

Trước hết là trình độ nhận thức của cán bộ và người dân địa phương còn chưa đầy đủ. Hơn 20 năm trở về trước, việc không làm giấy khai sinh cho con ở Sóc Sơn, đặc biệt tại các thôn, xóm là phổ biến. "Trời sinh voi, trời sinh cỏ", con đẻ ra rồi đầu tiên phải nuôi cho khỏe, cho lớn, chỉ đến khi những đứa trẻ bước sang tuổi đi học, họ mới lo làm giấy khai sinh cho con. Mà cũng có khó khăn gì đâu, người làng, người nước cả, cán bộ dẫu biết sai nhưng cũng cho qua vì... cháu nó đến tuổi đi học, nên sẵn sàng cấp bản sao giấy khai sinh cho đủ giấy tờ hợp lệ. Còn bản gốc thì có bói cũng chẳng ra vì các gia đình khi sinh con ra không đến UBND xã làm thủ tục, thảng hoặc có gia đình làm việc đó thì vì nhiều lý do khác nhau bản gốc lại bị thất lạc, hay ghi chép tùy tiện chẳng theo một mẫu nào cả.

Từ khi sinh đến khi "nhớ ra" việc làm khai sinh cho con cũng đến 5, 6 năm trời, công việc lại bận rộn nên việc nhớ năm còn có thể xác định đúng, chứ nhớ cụ thể đến ngày, tháng sinh hẳn là chuyện không đơn giản; lúc nhớ thế này, khi nhớ thế khác, nên mới sinh ra chuyện đòi cải chính. Rồi lại chuyện tên đẹp, tên xấu, tên trùng họ hàng, ông bà nội ngoại... thôi thì hàng trăm yêu cầu. Không ít người tự sửa chữa sổ hộ khẩu gia đình, rồi một người khai nhiều ngày, tháng, năm sinh nên dẫn tới sự sai lệch về tên, tuổi giữa hồ sơ, học bạ, giấy tờ cá nhân, gây khó khăn cho công tác quản lý nhân khẩu ở địa phương cũng như trong việc cung cấp các giấy tờ hộ tịch.

Xa hơn, do chiến tranh nên công tác bảo quản không tốt dẫn đến thất lạc hồ sơ gốc, rồi việc chia tách giữa Hà Nội và Vĩnh Phúc, sự buông lỏng quản lý suốt một thời gian dài... tất cả đã làm nên sự bế tắc trong công tác cải chính hộ tịch, hộ khẩu của Sóc Sơn hiện nay.

Giải quyết dứt điểm là việc không đơn giản

Việc còn tồn đọng hơn 4.000 hồ sơ của nhân dân Sóc Sơn có nhu cầu cải chính đang là nỗi lo chung từ thành phố đến Sở Tư pháp, công an và UBND huyện. Trước thực trạng này, từ cuối năm 2002, UBND huyện Sóc Sơn đã phối hợp các cơ quan chức năng thành lập các tổ công tác hướng dẫn bà con kê khai thống nhất, đồng thời rà soát, lập danh sách và gửi hồ sơ lên công an giải quyết. Đến cuối tháng 10-2003 đã có hơn 1.000 trường hợp được giải quyết, trong đó các xã Tân Hưng, Việt Long, Tân Minh triển khai nhanh và đạt kết quả tốt. Hồ sơ phát sinh tuần nào cũng có, song vì nhiều lý do, từ tháng 11-2003 , công việc này đang bị ngừng trệ. Cũng xin nói thêm rằng, các trường hợp yêu cầu cải chính ở Sóc Sơn thường xuất phát từ nhu cầu đi học, đi thi THPT, đại học hay xin đi làm, nên việc chậm trễ này đã làm ảnh hưởng tới không ít người. Do vậy, có những hôm khi biết lãnh đạo Sở Tư pháp về huyện làm việc, năm bảy chục bà con đã trực sẵn để xin được giải quyết.

Theo ông Phạm Xuân Phương - Phó giám đốc Sở Tư pháp, giải quyết dứt điểm những tồn đọng ở Sóc Sơn là không đơn giản. Không chỉ đơn thuần là cải chính tên, tuổi mà nó còn liên quan đến công tác quản lý nhân khẩu ở địa phương nên đòi hỏi phải cẩn trọng. Do những phức tạp trong nội dung cải chính, nên Sở Tư pháp chỉ cải chính cho những trường hợp có đầy đủ giấy tờ hợp lệ và ưu tiên cho các em chuẩn bị thi tốt nghiệp phổ thông và vào đại học. Không trực tiếp làm ngay tại xã như trước mà hiện nay, các hồ sơ yêu cầu cải chính phải chuyển từ huyện lên Sở và Sở phải xin ý kiến của thành phố thì mới chuyển sang cơ quan công an tại địa phương. Từ đầu năm đến nay đã có gần 100 hồ sơ được duyệt.

Về lâu dài, để khắc phục triệt để tình trạng này, Sở Tư pháp đang tích cực phối hợp với UBND, công an thành phố, huyện Sóc Sơn xây dựng đề án khắc phục cơ bản những sai sót trong quản lý tư pháp, nhân khẩu, hộ khẩu, nâng cao năng lực đội ngũ tư pháp cơ sở và đưa công tác này vào nền nếp. Ông Phương cũng cho rằng, để tạo được sự đồng bộ và rút ngắn thời gian chờ đợi, đối với những trường hợp đã được cải sửa thống nhất theo giấy khai sinh và hộ khẩu, ngành Giáo dục - Đào tạo cũng nên chỉnh sửa giấy tờ, hồ sơ học bạ, các bằng cấp cho các đối tượng trên.

Cải chính hộ tịch, đính chính hộ khẩu là một việc khó và càng khó khăn hơn đối với Sóc Sơn khi đã có một thời gian dài công tác này bị thả lỏng. Vẫn biết nguyên nhân chính phần lớn phát sinh từ người dân và không loại trừ có những người lợi dụng vì mục đích cá nhân, song việc còn hàng nghìn hồ sơ cải chính hộ tịch, hộ khẩu ở Hà Nội còn tồn đọng đang là một món nợ với cơ quan hữu trách. Lỗi ở người dân nhưng để giải quyết được việc này lại phụ thuộc phần lớn vào các cơ quan chức năng. Đã gần 30 năm, ngay tại Thủ đô vẫn có những người chưa thống nhất được hộ tịch, hộ khẩu, nghe cứ như chuyện vùng sâu, vùng xa.