1 - Hội nghị lần thứ 10 Ban Chấp hành T.Ư Ðảng (khóa IX) Kết luận về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết T.Ư 5 (khóa VIII) "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc".
Kiểm điểm 5 năm thực hiện Nghị quyết T.Ư 5 (khóa VIII) về "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc", Hội nghị lần thứ 10 Ban Chấp hành T.Ư Ðảng (khóa IX) đi sâu đánh giá, phân tích những thành tựu đạt được, những khuyết điểm, thiếu sót và bàn kỹ chủ trương, biện pháp đẩy mạnh nhiệm vụ chiến lược này. Hội nghị khẳng định tiếp tục thực hiện Nghị quyết T.Ư 5, coi đây là một nhân tố quyết định bảo đảm chất lượng cuộc sống, làm cho văn hóa thật sự là nền tảng tinh thần xã hội, góp phần giữ vững định hướng XHCN và thúc đẩy quá trình phát triển của đất nước. Thấu suốt quan điểm gắn chặt xây dựng văn hóa với xây dựng kinh tế và xây dựng Ðảng, Hội nghị xác định nhiệm vụ trọng tâm trong những năm tới của văn hóa là xây dựng tư tưởng, xây dựng con người với những đức tính tốt đẹp, đời sống văn hóa cơ sở phong phú và hình thành môi trường văn hóa lành mạnh, đồng thời đề ra bốn nhóm giải pháp cụ thể nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp trong phát triển văn hóa.
2 - Quốc hội thông qua Luật Xuất bản (sửa đổi)
Luật Xuất bản năm 1993 của nước ta đã tạo hành lang pháp lý và có tác động tích cực trong hoạt động xuất bản, nhưng đến nay có những điểm không còn phù hợp. Sau khi soạn thảo và tham khảo ý kiến đóng góp của các tầng lớp nhân dân, Luật Xuất bản (sửa đổi) được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 6 thảo luận và nhất trí thông qua. Luật gồm 5 chương, 46 điều, thể chế hóa quan điểm, đường lối của Ðảng và Nhà nước về xuất bản, trình bày rõ phạm vi điều chỉnh, phân cấp trách nhiệm và quyền hạn của các cấp, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, thể hiện phương châm phát triển đi đôi với tăng cường quản lý hoạt động xuất bản. Trước đó, Ban Bí thư T.Ư Ðảng ra Chỉ thị "Nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản". Về bảo vệ quyền tác giả, Việt Nam gia nhập Công ước Bơn (Berne) bảo hộ các tác phẩm văn học - nghệ thuật. Từ ngày 26-10 năm 2004, Công ước quốc tế này chính thức có hiệu lực tại nước ta.
3 - Hoạt động văn hóa - nghệ thuật phục vụ nhiệm vụ chính trị và các ngày lễ lớn
Với nội dung thiết thực và hình thức thể hiện sinh động, hoạt động văn hóa - nghệ thuật tập trung tuyên truyền, phục vụ nhiệm vụ chính trị của Ðảng, của Nhà nước và các ngày lễ lớn của dân tộc. Nhiều hoạt động văn hóa - văn nghệ, triển lãm tranh, ảnh, chiếu phim, phát hành sách, giao lưu, gặp mặt nhân chứng lịch sử và hội thảo khoa học... trong các dịp kỷ niệm 50 năm chiến thắng Ðiện Biên Phủ, 50 năm giải phóng thủ đô Hà Nội, 60 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam và 15 năm Ngày hội Quốc phòng toàn dân tạo nên không khí sôi nổi, gợi lại ký ức hào hùng một thời khói lửa đánh giặc, giữ nước và tăng thêm niềm tin, lòng tự hào trên con đường đưa Tổ quốc Việt Nam đến tương lai tươi sáng. Bộ sách mới của các tác giả từng chiến đấu tại chiến trường Ðiện Biên Phủ, vở chèo "Ánh sao đầu núi", vở kịch "Thông điệp từ Ðiện Biên", chương trình nghệ thuật sử thi "Ðiện Biên Phủ 50 mùa hoa đỏ", tượng đài "Chiến thắng Ðiện Biên Phủ" chất liệu đồng, nặng 200 tấn đặt ở đồi D1, tổng tập "Nghìn năm văn hiến Thăng Long" biên tập công phu, đĩa ca nhạc "Từ thủ đô kháng chiến đến thành phố vì hòa bình", trao giải cuộc thi "văn học về đề tài chiến tranh cách mạng và lực lượng vũ trang... gây ấn tượng sâu đậm.
4 - Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa của đất nước
Cuối tháng 11, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia được thành lập, là cơ quan tư vấn về những vấn đề bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, giới thiệu bảo vật trong nước với nước ngoài và đề nghị UNESCO công nhận di sản văn hóa Việt Nam là di sản thế giới.
Luôn luôn hướng về cội nguồn và tôn vinh công ơn các bậc tiền bối, cộng đồng các dân tộc Việt Nam tổ chức trọng thể ngày Giỗ Tổ Hùng Vương, dựng tượng Lý Thái Tổ ở Hà Nội, Lê Thái Tổ ở TP Thanh Hóa, lập đền thờ, xây nhà tưởng niệm Bác Hồ trên đảo Cô Tô (Quảng Ninh) và xã Tỉn Keo (Thái Nguyên), tôn tạo khu di tích lịch sử Pác Bó và làm mới di tích Bác Hồ thị sát mặt trận Ðông Khê năm 1950 ở xã Ðức Long (Cao Bằng), sôi nổi hưởng ứng cuộc thi tìm hiểu "Cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng Hồ Chí Minh"...
Phát huy giá trị di sản văn hóa còn thể hiện qua các ngày hội văn hóa các dân tộc Tây Bắc, Ðông Bắc, dân tộc Chăm, các Tuần văn hóa - du lịch Ðà Nẵng, Nha Trang và "Nhịp cầu xuyên Á", đêm "Huyền thoại Trường Sơn" ở Quảng Trị, xếp hạng Di tích quốc gia khu phố cổ Hà Nội mở cửa thành cổ Hà Nội, đón khách tham quan, trưng bày cổ vật của nền văn hóa Ðông Sơn rực rỡ thời đại đồ đồng...
5 - Nâng cao chất lượng văn học - nghệ thuật
Hội đồng Lý luận , phê bình văn học - nghệ thuật Trung ương được thành lập theo Quyết định của Ban Bí thư T.Ư Ðảng, có trọng trách đánh giá tình hình sáng tác, lý luận, phê bình, những khuynh hướng nảy sinh trong đời sống văn học - nghệ thuật, biểu dương những tác phẩm có giá trị tư tưởng và tính sáng tạo, uốn nắn về phê phán những biểu hiện lệch lạc. Trong năm, đã tổ chức hội nghị báo chí "Tuyên truyền văn nghệ" và hội thảo "Lý luận, văn học trước yêu cầu đổi mới và phát triển". Nhằm cổ vũ những tìm tòi, ghi nhận thành tựu, khuyến khích văn nghệ sĩ phấn đấu có tác phẩm tốt và khắc phục những khó khăn do ảnh hưởng mặt trái của cơ chế thị trường, nhiều cuộc đua tài có quy mô toàn quốc được tiến hành: Các liên hoan nhạc trẻ, băng đĩa hình tuyên truyền, Ðại nhạc hội ghi-ta, hội diễn kịch nói, ca nhạc chuyên nghiệp, thi hát thính phòng- nhạc kịch, liên hoan phim Việt Nam lần thứ 14, các triển lãm ảnh nghệ thuật, điêu khắc, mỹ thuật ứng dụng. Thi hoa hậu Việt Nam năm 2004 có chuyển biến rõ nét, đã nắm chắc việc kết hợp hài hòa vẻ đẹp hình thể, trình độ học vấn, kỹ năng giao tiếp, ứng xử, tuyển chọn thí sinh xứng đáng đạt danh hiệu này.
6 - Phát triển phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa"
Phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" tiếp tục phát triển về bề rộng và chiều sâu với những bước tiến đáng kể. Ðợt sơ kết ở hai khu vực phía nam và phía bắc đã đúc kết những bài học kinh nghiệm để vận dụng và nhân rộng có hiệu quả. Phương thức lồng ghép các chương trình cụ thể của các ngành, các đoàn thể quần chúng vào mục tiêu chung mang lại tính thống nhất và đồng thuận. Xuất hiện những mô hình gia đình, thôn, làng, ấp, bản, xã, phường, thị trấn, huyện, thị xã văn hóa tiêu biểu cho các vùng, miền. Hà Nội hình thành 60 tuyến điểm văn minh thương mại và trật tự hè phố. Ðến nay cả nước có khoảng 10 triệu gia đình, 24 nghìn 551 làng, ấp, khu phố, 21 nghìn 274 cơ quan, 199 xã, phường, thị trấn, đạt chuẩn văn hóa và 16 huyện điểm văn hóa đang là nhân tố phát huy tác dụng nâng cao chất lượng đời sống xã hội.
7 - Phát hiện mới về khảo cổ học
Mùa điền dã 2004, ngành khảo cổ học công bố 447 tài liệu thông báo, trong đó có những phát hiện quan trọng: Khu di tích Hoàng thành Thăng Long, phát lộ những lớp di vật và dấu tích công trình xây dựng từ thế kỷ 6 đến đầu thế kỷ 20 chồng lên nhau. Tại hang Ðồng Chương, huyện Anh Sơn (Nghệ An) thấy vết tích buổi đầu của văn hóa Hòa Bình cách ngày nay 12 nghìn năm. Trong hố đào thám sát hang Chổ (Hòa Bình) có mộ táng thời hậu kỳ đá mới và đặc biệt là di cốt chôn theo tư thế ngồi xổm, bó gối kèm đồ tùy táng hòn ghè, rìu đá cùng những đống rác bếp lẫn vỏ sò, xương cá, xương động vật cạn, mảnh đồng, than tro trong di chỉ Hòn Hai - Cô Tiên (Quảng Ninh) đem lại bằng chứng về văn hóa Hạ Long và Ðông Sơn hiện diện bên ven biển Bắc Bộ. Muộn hơn là hiện vật công cụ, đồ trang sức đá và mảnh gốm thu thập ở bãi Cát Ðồn (Hải Phòng), Cổ Lũy (Quảng Ngãi), gò Cây Me (Bà Rịa - Vũng Tàu). Khu vực Thành Hồ (Phú Yên) tìm được dấu vết kiến trúc, gạch và ngói từ thế kỷ 5 đến thế kỷ 8.
8 - Mở rộng hợp tác giao lưu văn hóa quốc tế
Trong quá trình hội nhập, Việt Nam không ngừng mở rộng hợp tác và giao lưu văn hóa với các nước. Năm 2004, cử các đoàn tham gia diễn đàn văn hóa toàn cầu ở Tây Ban Nha, các liên hoan nghệ thuật dân gian quốc tế ở Mỹ, nghệ thuật dân tộc ở Trung Quốc, nghệ thuật "Ca múa nhạc mùa xuân" ở CHDCND Triều Tiên, gia nhập Hiệp hội Sân khấu thế giới, ký thỏa thuận với Thái-lan về duy trì hoạt động Làng hữu nghị Thái - Việt tại Nà Choọc, ký với Lào chương trình hợp tác Bảo tàng "Cay-xỏn Phôm-vi-hẳn", trình diễn ca nhạc mừng Hội nghị cấp cao các nước có sử dụng tiếng Pháp tại châu Phi, mời các đoàn nước ngoài vào trao đổi văn hóa - nghệ thuật. Cùng với đăng cai Hội nghị Liên đoàn các Viện lưu trữ quốc tế (FIAF) lần thứ 60, hội nghị Hiệp hội các Viện lưu trữ nghe - nhìn Ðông-Nam Á - Thái Bình Dương lần thứ 8, triển khai tốt các dự án SIDA, quỹ Ford và ASEAN COCI, Việt Nam tổ chức thành công lần thứ hai Liên hoan Huế và Liên hoan Xiếc quốc tế, mở liên hoan Nghệ thuật châu Á, Tuần văn hóa ASEAN, phục vụ Hội nghị cấp cao Á - Âu lần thứ 5 (ASEM-5) tại Hà Nội và hội thảo quốc tế Việt Nam học tại TP Hồ Chí Minh ...
9 - Giành giải thưởng văn học- nghệ thuật quốc tế và khu vực
Tài năng trẻ Vũ Ngọc Linh đoạt giải nhất cuộc thi quốc tế "Ðộc tấu piano với dàn nhạc giao hưởng" tại New Jersey (Hoa Kỳ). Phim "Mùa len trâu", đạo diễn Nguyễn Võ Nghiêm Minh (Hãng phim Giải phóng), nhận giải lớn loại phim truyện nhựa tại Liên hoan phim Amiant (CH Pháp). Bức ảnh "Chuẩn bị cho mùa mới" chụp trên các thửa ruộng bậc thang Hoàng Su Phì (Hà Giang) của Nguyễn Huyền Vũ nhận giải nhất cuộc thi ảnh về lúa gạo của FAO. Trần Thiếu Dũng giành hai Huy chương vàng với các giải thưởng "Vòng tay yêu thương" (ảnh đen trắng) và "Suy tư" (ảnh mầu) trong cuộc thi ảnh lần thứ 39 của CLB nhiếp ảnh miền nam California (Hoa Kỳ). Phim "Người đàn bà mộng du", đạo diễn Nguyễn Thanh Vân (hãng phim truyện Việt Nam được giải đặc biệt trong Liên hoan phim châu Á -Thái Bình Dương, lần thứ 49 tại Nhật Bản. Tập truyện "Một loài chim trên sóng" của nhà văn Ðỗ Chu được tặng giải Văn học ASEAN 2004. Việt Nam nhận một huy chương bạc, hai huy chương đồng trong triển lãm tem châu Á lần thứ 17 tại Hồng Công...
10 - Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam và Hội Mỹ thuật Việt Nam họp đại hội lần thứ VI
Giữa tháng 12, Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam và Hội Mỹ thuật Việt Nam họp Ðại hội lần thứ VI, mở đầu việc tiến hành đại hội các hội chuyên ngành thuộc Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội văn học - nghệ thuật Việt Nam trong năm tới. Các nghệ sĩ biểu lộ tinh thần đoàn kết, nêu quyết tâm xây dựng Hội thật sự là tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp, cố gắng sáng tạo những tác phẩm có giá trị về tư tưởng và thẩm mỹ, phản ánh trung thực hiện thực đời sống, đặc biệt là công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nêu lên và lý giải thỏa đáng những vấn đề bức xúc và có tính dự báo, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa - nghệ thuật ngày càng cao của cộng đồng. Chức năng, nhiệm vụ của Hội xác định rõ ràng. Phương hướng hoạt động và các biện pháp thực hiện trong nhiệm kỳ VI (2004 - 2009) của Hội được bàn bạc kỹ, coi trọng đầu tư chiều sâu nhằm sớm có những tác phẩm đỉnh cao, tương xứng với sự nghiệp lớn lao của Ðảng và dân tộc.
