ND-Trong làng cải lương Nam Bộ có một giai thoại vui. Khi lưu diễn ở miền tây, một nữ khán giả ở nông thôn lớn tuổi rất ái mộ NSƯT Lệ Thủy đã vào hậu trường xin được nắm tay và hôn chị. Vừa gặp chị, vị khán giả ấy nói: "Lệ Thủy ơi, má mê con hát lâu lắm rồi, bữa nay mới có dịp nắm tay con, về có chết má cũng thỏa nguyện. Năm nay con bao nhiêu tuổi?" Lệ Thủy nói tuổi thiệt. Vị khán giả ấy thiệt thà đáp tỉnh rụi: "Vậy là con lớn hơn má... hai tuổi...".
Giọng ca Lệ Thủy (trong ảnh) thuộc giọng kim pha thổ (thổ nhiều hơn) khi lên cao trong trẻo, khi xuống thấp có chút "khàn khàn", rất riêng. Có người cho rằng Lệ Thủy chịu ảnh hưởng sâu sắc phong cách ca vọng cổ của nữ đệ nhất danh ca Thanh Hương, có lẽ do họ cùng có chất giọng trong trẻo, sang sảng. Thuở Lệ Thủy mới vào nghề Thanh Hương là thần tượng, là người dìu dắt, cùng hát chung sân khấu. Nhưng Thanh Hương là giọng đồng, cách ca vọng cổ sang trọng, quý phái, sử dụng nhiều kỹ thuật nhấn nhá, sắp nhịp hay, còn Lệ Thủy ca hiền lành hơn, không sắp nhịp cầu kỳ, bay bướm, chủ yếu khai thác sự trong sáng, thơ ngây, phảng phất chất thiếu nữ miền quê ruộng vườn bát ngát, thẳng cánh cò bay.
Năm mươi năm qua tiếng hát ấy như tiếng nói, tiếng lòng của những người nông dân tay lấm chân bùn, của những tầng lớp lao động nghèo. Có lẽ vì vậy, cho tới bây giờ chị vẫn là nữ nghệ sĩ ăn khách chưa có ai qua mặt được. So với các nữ nghệ sĩ tài danh khác của sân khấu cải lương, Lệ Thủy không thuộc hàng diễn xuất sắc, chị diễn không bằng kỹ xảo nghề nghiệp, kinh nghiệm lâu năm, những nhân vật của chị thể hiện rất thật, tự nhiên không cường điệu và trên hết là giọng ca có sức hút lạ. Một Kim Anh trong Ðời cô Lựu, một Diệu trong Nửa đời hương phấn, hay bà Sa trong Sông dài, chỉ là những vai thứ chánh, Lệ Thủy sáng rực với nét "duyên trời cho" của mình.
Lệ Thủy nổi danh qua rất nhiều bài vọng cổ của NSƯT - soạn giả Viễn Châu, ông là người phát hiện và giới thiệu Lệ Thủy đầu tiên. Những Cô hàng chè tươi, Chàng là ai? Chúc Anh Ðài, Bạch Thu Hà... là thành công ở giai đoạn đầu. Lệ Thủy đã thu chung với nhiều tài danh sân khấu, nhưng hay nhất, ấn tượng nhất chỉ với mấy danh ca Tấn Tài, Minh Cảnh, Minh Phụng, Minh Vương, Thanh Tuấn, Chí Tâm. Chị là gạch nối giữa thế hệ Út Bạch Lan, Thanh Hương với các giọng ca trẻ sau này, chị ca không xưa, vẫn mới, vẫn là mẫu cho nhiều thế hệ đàn em bắt chước. Ðặc biệt Lệ Thủy là một trong số bốn ngôi sao ca tân cổ giao duyên hay nhất (ba người kia là Phượng Liên, Mỹ Châu và Thanh Kim Huệ). Với Tấn Tài, chị có bài tân cổ Nghẹn ngào, một trong những bài hay cho tới bây giờ khán giả vẫn còn nhớ. Tuy nhiên thành công của chị với Tấn Tài chỉ ở mức trung bình, giọng Tấn Tài hợp với Phượng Liên, Ngọc Giàu, Bạch Tuyết hơn. Kế đến là với Thanh Tuấn, bài Cung đàn mới, Chuyện mùa dâu chín, Dòng sông quê em... Liên danh Lệ Thủy - Thanh Tuấn có nhiều bài khá hay. Với Chí Tâm dù không thu đĩa với nhau nhiều, Lệ Thủy - Chí Tâm có chùm tân cổ Lan và Ðiệp để đời, cho tới nay vẫn còn nhiều người thuộc, hát theo.
Không ai tránh khỏi quy luật nghiệt ngã của thời gian, riêng Lệ Thủy từ sắc vóc đến giọng ca vẫn trẻ, trẻ hơn rất nhiều so với tuổi thật của một con người đã bước qua ngưỡng cửa 60 của cuộc đời. NSƯT Lệ Thủy là trường hợp hiếm, rất hiếm của sân khấu cải lương. Bất cứ lúc nào, hoàn cảnh nào, ở ngoài đời chị bình thường giản dị bao nhiêu, thì khi bước ra sân khấu chị trẻ trung, lộng lẫy bấy nhiêu. Cho tới bây giờ trước mắt khán giả, chị vẫn trẻ trung, nghệ thuật ca diễn của chị vẫn duyên dáng, hấp dẫn. Nhất là khi chị cất giọng vô vọng cổ, chất giọng kim pha thổ vừa trong, vừa ngọt và vẫn ru hồn như ngày nào, như lời cô gái miền quê chân thật mười tám, đôi mươi thỏ thẻ tâm sự. Giọng hát Lệ Thủy trẻ mãi không già.
VIỆT KHANG
