ND - Trong số 43 thầy thuốc vừa được phong tặng danh hiệu cao quý Thầy thuốc nhân dân vì những cống hiến xuất sắc trong sự nghiệp bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân, PGS, TS Trịnh Văn Quỳ là một trong số ít dược sĩ có mặt trong danh sách. Và có lẽ cho đến thời điểm này, ông cũng là người duy nhất làm công tác phân tích thuốc được vinh dự nhận danh hiệu cao quý này.
Căn phòng làm việc của Thầy thuốc nhân dân, PGS, TS Trịnh Văn Quỳ nằm khép mình trên tầng ba khu làm việc Viện kiểm thuốc trung ương. Một người đàn ông đã luống tuổi đang lúi húi giữa đống tài liệu chất cao trên bàn. Khác với sự hình dung ban đầu về một chuyên gia khoa học hàng đầu lĩnh vực chuyên ngành, TS Quỳ khá cởi mở với những câu chuyện về công việc của mình, những lo lắng về giá thuốc, chất lượng thuốc, nhất là những khó khăn, thiệt thòi của bà con vùng sâu, vùng xa.
Hiện nay PGS, TS Quỳ là Chủ tịch Hội đồng Dược điển Việt Nam, nơi ông đã tham gia với tư cách là thành viên trong nhiều năm qua. Với sự tham gia biên soạn của các chuyên gia y tế, bộ Dược điển Việt Nam (bộ sách về tiêu chuẩn thuốc) và hai bộ Dược thư quốc gia Việt Nam (sách chính thức của Bộ Y tế hướng dẫn cho thầy thuốc các tuyến y tế cơ sở sử dụng thuốc an toàn và hợp lý) đã được hội đồng xây dựng thành công. Ðây là bộ tiêu chuẩn nhà nước về thuốc và nguyên liệu làm thuốc, được Chính phủ giao cho Bộ Y tế ban hành và có hiệu lực pháp lý. Những cuốn sách này sẽ là chuẩn mực để các y bác sĩ xem xét cũng như đánh giá cách điều trị, cơ sở đánh giá chất lượng sử dụng thuốc cho các công trình nghiên cứu khoa học về dược trong ngành y tế.
TS Quỳ cho biết, "làm" Dược điển mất bảy năm, Dược thư năm năm, Dược thư dành cho cơ sở cũng mất tới ba năm. Một khoảng thời gian khá dài, nhưng quan trọng hơn đó là công sức, tâm huyết của một tập thể hàng trăm chuyên gia, cán bộ khoa học đã đáp ứng việc cung cấp thông tin sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả cho các thầy thuốc.
Thế nhưng, kiểm nghiệm thuốc mới là lĩnh vực gắn bó với TS Quỳ nhiều nhất. Trong gần 43 năm làm việc trong ngành y tế, toàn bộ thời gian công tác và học tập của ông đều gắn bó với việc phân tích thuốc, kiểm nghiệm chất lượng và tiêu chuẩn hóa chất lượng thuốc.
TS Quỳ nhận xét: Người làm công tác kiểm nghiệm thuốc cần một tư chất thận trọng, tỉ mỉ khách quan vì nói đến kiểm nghiệm thuốc phải là trên cơ sở khoa học và vô tư, khách quan. Ông kể, cách đây chưa lâu, có một loại thuốc nhập ngoại của một tập đoàn dược khá nổi tiếng được ông và các đồng nghiệp kết luận không đạt độ tinh khiết. Phía đối tác khi nhận được thông tin đã phản ứng rất mạnh. Nhiều "đề nghị" cũng được đưa ra. Thế nhưng, ông và các đồng nghiệp đã kiên quyết bảo vệ chính kiến của mình. Kết quả, khi sang Việt Nam, tận mắt chứng kiến quy trình làm việc cũng như kết quả thực tế, các chuyên gia của họ đã phải công nhận.
Một trong những thành tích nổi bật trong 15 năm gần đây của ngành dược là chất lượng thuốc quản lý ngày càng chặt chẽ. Thuốc kém chất lượng lưu hành giảm đi đáng kể. Tỷ lệ thuốc giả trên thị trường từ 7% vào những năm đầu thập kỷ 90 đã được hạ thấp còn dưới 0,1% trong năm bảy năm gần đây. Ðó là kết quả của nhiều giải pháp quản lý cũng như kỹ thuật của ngành, trong đó hệ thống kiểm nghiệm thuốc có vai trò rất quan trọng, đặc biệt là phát hiện nhanh, kịp thời, rộng khắp và tập trung vào những điểm có nguy cơ cao về thuốc kém chất lượng.
Trong thời kỳ ông làm Viện trưởng, thông qua việc tăng cường hợp tác khoa học kỹ thuật và đào tạo với các đối tác trong và ngoài nước, Viện đã từng bước vươn lên trở thành đơn vị đầu ngành với nhiều trang, thiết bị kỹ thuật phân tích hiện đại và đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn vững vàng. Cuối năm 2001, Viện được văn phòng VILAS công nhận đạt tiêu chuẩn ISO/IEC 17025 và đầu năm 2004 được Bộ Y tế cấp chứng chỉ đạt tiêu chuẩn Thực hành tốt Phòng kiểm nghiệm thuốc (GLP).
Ông kể, chuyện vào ngành kiểm nghiệm thuốc của ông như một sự tình cờ. Có anh trai học nghề y, khi còn nhỏ nhiều lần ông được theo anh tới nơi làm việc. Qua những lần lẽo đẽo theo anh trai đã dần dần tạo nên trong ông niềm yêu thích ngành liên quan đến thuốc men và sức khỏe con người. Niềm yêu thích này đã là động lực để ông trở thành một trong những sinh viên xuất sắc của khóa dược sĩ 1960-1964, Trường đại học Dược Hà Nội.
Bằng sự phấn đấu rèn luyện và sự học tập không ngừng, từ một dược sĩ bình thường những năm mới ra trường ở tuyến địa phương cơ sở, giờ đây ông đã là một nghiên cứu viên cao cấp, một chuyên gia đầu ngành về kiểm nghiệm thuốc. Nhiều đề tài khoa học mà ông là tác giả như: Ứng dụng các phương pháp quang phổ UV/VIS đạo hàm và đạo hàm tỷ đối để phân tích định lượng một số thuốc nhiều thành phần; ứng dụng các phương tiện phân tích HPLC và UV/VIS hiện đại trong nghiên cứu xây dựng phương pháp kiểm nghiệm thuốc đa thành phần; nghiên cứu định tính và định lượng hóa chất bảo vệ thực vật tồn dư trong một số dược liệu trồng và sử dụng ở Việt Nam... đã được đánh giá xuất sắc và ứng dụng rộng rãi trong công tác kiểm nghiệm, tiêu chuẩn hóa chất lượng thuốc.
