Mô hình trường dạy nghề thuộc doanh nghiệp

Hướng đi mới và cách làm mới

Nhận thức được tầm quan trọng đó, ngay sau khi được cổ phần hóa tháng 8-2001, lãnh đạo Công ty cổ phần Dệt - May Sài Gòn đã quyết định xây dựng trường dạy nghề trong doanh nghiệp và dành 15 tỷ đồng để chuyển một bộ phận nhà xưởng của công ty đến quận 12, bàn giao lại 8.500m2 cho trường.

Ngày 23-12-2002, UBND TP Hồ Chí Minh cho phép thành lập Trường kinh tế kỹ thuật Nghiệp vụ Nguyễn Tất Thành. Ngay khóa học đầu tiên, trường đã tuyển được 700 học sinh hệ đào tạo nghề dài hạn và hơn một năm qua trường đã đào tạo gần mười nghìn lượt học viên hệ ngắn hạn. Đó là kết quả bước đầu đáng ghi nhận.

Mô hình trường nghề thuộc doanh nghiệp không phải là mới. Ở nước ta hiện có hàng nghìn lớp đào tạo lại sản xuất và 42 trường nghề thuộc các tổng công ty 90-91 như trường của Tổng công ty Điện lực, Tổng công ty Xây dựng, Tổng công ty Dầu khí, Tổng công ty Bưu chính Viễn thông... Nhưng đó là 42 trường thuộc doanh nghiệp Nhà nước.

Những trường nghề (hệ đào tạo chính quy dài hạn) thuộc doanh nghiệp cổ phần, doanh nghiệp tư nhân rất hiếm vì họ quan niệm rằng, đầu tư cho dạy nghề rất tốn kém, sản phẩm của dạy nghề là sản phẩm "muộn", lợi ích mang lại không cao.

Song lãnh đạo Công ty cổ phần Dệt - May Sài Gòn lại suy nghĩ khác: Đúng là đầu tư cho dạy nghề tốn kém, nhưng nó được bù đắp lại bằng "đôi bàn tay vàng" của những người thợ lành nghề trong tương lai mà giá trị của nó không gì có thể so sánh được. Vì thế, Trường kinh tế kỹ thuật Nghiệp vụ Nguyễn Tất Thành ra đời có thể xem là mô hình trường nghề mới, là hướng đi mới trong dạy nghề.

Đây không phải là trường dân lập hoặc tư thục mà là trường nghề đầu tiên thuộc doanh nghiệp đã được cổ phần hóa mà chủ sở hữu của trường là tất cả 656 cổ đông. Các cổ đông quan tâm sự thành bại trong kinh doanh của công ty như thế nào thì cũng lo lắng đến sự tồn tại và phát triển của trường như thế. Bởi vậy, lãnh đạo công ty đã tìm cách làm mới cho trường:

Trước hết là nhất thể hóa công tác tổ chức nhân sự bảo đảm bộ máy gọn nhẹ. Tổng giám đốc kiêm hiệu trưởng, các phó tổng giám đốc kiêm các hiệu phó; các phòng chức năng kiêm luôn các phòng ban của trường; đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên, thợ cả giữ vai trò nòng cốt trong giảng dạy và giáo dục học sinh. Đó là đội ngũ giáo viên cơ hữu. Trường còn sử dụng đông đảo cộng tác viên là những thầy giáo mới về hưu có sức khỏe lại tâm huyết với nghề, là những cán bộ giảng dạy của các trường bạn hoặc các doanh nghiệp bạn.

Công ty đầu tư đầy đủ máy móc, thiết bị cho việc dạy các nghề kỹ thuật: Công nghệ may, sửa chữa thiết bị may, điện công nghiệp, điện lạnh, điện tử dân dụng và viễn thông, điện tử - tự động hóa, phát thanh - truyền hình, máy tính và các thiết bị dạy - học ngoại ngữ.

Với khẩu hiệu "Tất cả vì chất lượng đào tạo", Công ty cho phép trường sử dụng các máy hiện đại nhất đang sản xuất vào dạy thực hành. Thí dụ: cho học sinh sử dụng máy dệt điện tử hiện đại của Đức, giá 500 nghìn USD/chiếc; máy thiết kế mẫu vải, mẫu thời trang may mặc và da dày trị giá trên 100 nghìn USD/chiếc.

Trường đã thành công trong việc tổ chức liên kết đào tạo và huy động vốn từ các doanh nghiệp bạn đầu tư cho đào tạo: Công ty điện tử Petech vừa đầu tư thiết bị thực hành điện tử trị giá gần 2 tỷ đồng, cử 10 cán bộ quản lý, thợ lành nghề từ bậc 5/7 đến 7/7 sang cùng tham gia đào tạo nghề điện phát thanh - truyền hình.

Công ty và trường đã hình thành một chu trình: Đào tạo - Nghiên cứu khoa học - sản xuất. Tại đây, thầy và trò không chỉ nghiên cứu, cải tiến phương pháp dạy nghề, giáo dục học sinh mà còn phối hợp chặt chẽ với đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên, công nhân lành nghề tập trung nghiên cứu cải tiến kỹ thuật, phát huy sáng kiến, sáng chế, đổi mới trang thiết bị và mẫu mã cho phù hợp thị hiếu người tiêu dùng, bảo đảm cho sản phẩm của công ty đủ sức cạnh tranh trên thương trường trong nước, trong khu vực và quốc tế. Học sinh của trường được quyền đưa ý tưởng của mình vào sản phẩm và được quyền tham gia sản xuất cùng công nhân của công ty.

Với cách làm này, chẳng những học sinh tự mình làm ra sản phẩm, tay nghề của các em được nâng lên nhanh chóng mà còn rèn luyện cho các em ý thức tổ chức kỷ luật trong lao động và hình thành tác phong đại công nghiệp. Trường đặt mục tiêu 40% sản phẩm của học sinh làm ra sẽ trở thành thương phẩm bán ra thị trường. Đó là mục tiêu đầy thách thức đối với một trường còn non trẻ này.

Tính ưu việt  của trường dạy nghề thuộc doanh nghiệp

Thứ nhất, đặc thù cơ bản của dạy nghề là hoạt động học tập gắn liền với quá trình sản xuất kinh doanh. Vì gần gũi với sản xuất nên muốn việc dạy nghề có kết quả cần phải có một số điều kiện cơ bản sau: có máy móc, thiết bị; nguyên vật liệu; đất đai nhà xưởng; sân chơi; bãi tập; quỹ thời gian để luyện tay nghề; đội ngũ giáo viên lý thuyết và thực hành vừa giỏi kỹ thuật, vừa biết nghiệp vụ sư phạm. Nhất là đội ngũ ấy cần phải nắm vững và biết sử dụng những thành tựu mới nhất về kỹ thuật về công nghệ, về tổ chức lao động đang diễn ra hằng ngày tại nơi sản xuất.

Trường Dạy nghề thuộc doanh nghiệp không chỉ đáp ứng được các điều kiện cơ bản đó mà còn có thế mạnh về vốn, về máy móc thiết bị, về hợp tác quốc tế, về quyền tự chủ trong kinh doanh... Chắc chắn sẽ làm cho công tác dạy nghề đạt hiệu quả cao.

Thứ hai, đề cập dạy nghề, người ta thường nhấn mạnh dạy lý thuyết và dạy thực hành - sản xuất. Đó là hai mặt của một quá trình thống nhất không thể tách rời nhau, nhưng dạy thực hành - sản xuất (THSX) giữ vai trò chủ đạo. Thời gian THSX ở trường dạy nghề chính quy dài hạn (từ một đến ba năm) thường chiếm 2/3 tổng thời gian đào tạo. Còn ở hệ ngắn hạn (dưới một năm) thời gian THSX chiếm tới 80-90%.

Trường dạy nghề trong doanh nghiệp có đầy đủ điều kiện làm cho quá trình đào tạo giữa lý thuyết và thực hành, giữa học tập và lao động sản xuất làm ra sản phẩm gắn bó chặt chẽ với nhau, thống nhất với nhau nhằm đào tạo ra những người thợ "nói được và làm cũng được".

Thứ ba, cuộc cách mạng khoa học - công nghệ tiến triển như vũ bão; các máy móc thiết bị luôn luôn đổi mới, cách thức tổ chức và quản lý quá trình sản xuất luôn luôn thay đổi, v.v...

Vì vậy, trường nghề thuộc doanh nghiệp không chỉ đào tạo cho doanh nghiệp mình, ngành mình; cho xã hội mà còn làm nhiệm vụ đào tạo, đào tạo lại nhằm nâng cao trình độ tay nghề cho đội ngũ công nhân, cán bộ của doanh nghiệp.

Thứ tư, trường nghề thuộc doanh nghiệp có đầy đủ điều kiện để thực hiện tốt việc đào tạo gắn với sử dụng, gắn với việc làm. Không ai ngờ rằng khoảng vài năm gần đây có tới 70-80% số học sinh, sinh viên tốt nghiệp THCN, CĐ, ĐH không có việc làm hoặc làm không đúng ngành nghề được đào tạo. Không ai tin được rằng cử nhân luật, cử nhân kinh tế đi làm tiếp thị, cử nhân sư phạm lại đi bán bar trong các nhà hàng... Thật lãng phí vô cùng. Học sinh tốt nghiệp trường nghề, nhất là trường nghề thuộc doanh nghiệp thường có việc làm ngay hoặc tự tạo được việc làm bằng cái nghề mà các em đã học...

Thực tế cho thấy tiềm năng thành lập trường dạy nghề thuộc các doanh nghiệp rất lớn. Chúng ta đang đẩy mạnh cổ phần hóa 5.231 doanh nghiệp nhà nước sao cho số doanh nghiệp được cổ phần hóa từ một nghìn hiện nay lên ba nghìn vào năm 2005. Đây là cơ hội tốt để một số doanh nghiệp tận dụng đất đai, nhà xưởng trước kia chưa tận dụng hết để chuyển sang làm trường.

Chúng ta còn 50 nghìn công ty cổ phần, công ty liên doanh, hợp tác xã... có nhiều điều kiện để thành lập trường mà chưa được khai thác. Nếu nhà nước có cơ chế chính sách ưu đãi về thuế, về đất đai, ưu đãi về vay vốn thì chắc chắn số lượng trường dạy nghề thuộc doanh nghiệp sẽ tăng lên rất nhiều. Phải chăng đó là con đường có hiệu quả nhất để thực hiện chủ trương xã hội hóa dạy nghề mà Đảng đã đề ra.