Mở đường trở về cho người chấp hành xong án phạt tù

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, những mô hình gần dân, hỗ trợ sinh kế, hoàn thiện giấy tờ pháp lý đang triển khai được xem là những cách làm thiết thực, hiệu quả, từng bước mở ra cơ hội để những người từng lầm lỗi làm lại cuộc đời.

Nhiều mô hình thiết thực

Thực hiện kế hoạch về công tác tái hòa nhập cộng đồng, hội nghị tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho người tái hòa nhập cộng đồng năm 2026 do Công an và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức mới đây đã giới thiệu và gợi ra nhiều giải pháp mới để nâng cao hiệu quả của hoạt động này.

Đây cũng là công tác nhằm trang bị kiến thức pháp luật, nâng cao nhận thức phòng ngừa tội phạm, giúp người chấp hành xong án phạt tù, người được đặc xá nhanh chóng hòa nhập, ổn định cuộc sống và hạn chế nguy cơ tái phạm.

Điểm đáng chú ý trong công tác này là việc hỗ trợ người tái hòa nhập cộng đồng đang được triển khai theo hướng sát cơ sở, gắn trách nhiệm của lực lượng công an với chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, gia đình và cộng đồng dân cư.

Tại phường Phú Định, công tác tuyên truyền, vận động người dân tham gia giữ gìn an ninh trật tự được triển khai đồng thời với việc xây dựng, củng cố các mô hình quần chúng. Địa phương chủ động rà soát, thanh loại những mô hình hoạt động kém hiệu quả, củng cố các mô hình đang phát huy tác dụng và đăng ký những mô hình mới phù hợp với tình hình thực tế.

Trong đó, mô hình “Quản lý, cảm hóa, giáo dục giúp đỡ người lầm lỗi tại cộng đồng dân cư” (được Bộ Công an khen thưởng năm 2025) thể hiện rõ quan điểm phòng ngừa từ cơ sở, không chỉ quản lý mà còn cảm hóa, giáo dục và hỗ trợ những người từng vi phạm pháp luật có cơ hội sửa chữa sai lầm.

Một sáng kiến khác là “Tổ công tác 3 trong 1: Lắng nghe, Tuyên truyền, Hỗ trợ người dân”. Theo mô hình này, vào thứ Bảy của tuần đầu tiên hằng tháng, lực lượng công an cơ sở cùng đại diện chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và khu dân cư đến từng tuyến đường, con hẻm để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân, tuyên truyền chính sách, pháp luật và kịp thời hỗ trợ những hoàn cảnh khó khăn, yếu thế.

Cách làm này cho thấy, sự hiện diện thường xuyên của chính quyền, công an và các đoàn thể tại khu dân cư cũng góp phần thu hẹp khoảng cách, tạo môi trường để người trở về không cảm thấy bị bỏ rơi hay đứng ngoài cộng đồng.

Tạo nền tảng tái hòa nhập bền vững

Cùng với các mô hình tại cơ sở, Thành phố Hồ Chí Minh chú trọng hỗ trợ những điều kiện thiết thực để người chấp hành xong án phạt tù có thể ổn định cuộc sống.

Theo Thượng tá Phạm Quang Trưởng, Phó trưởng Phòng Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp, Công an Thành phố Hồ Chí Minh, lực lượng công an đã phối hợp các sở, ngành, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên giải quyết các thủ tục về đăng ký cư trú, cấp căn cước, xóa án tích, lý lịch tư pháp; đồng thời hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi và triển khai mô hình “5+1”.

Hiệu quả bước đầu được thể hiện qua những con số cụ thể. Năm 2025, toàn thành phố tiếp nhận 2.243 người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương; trong đó 435 người được hỗ trợ có việc làm ổn định và 80 người được vay vốn. Nhiều trường hợp đã vượt qua mặc cảm, có việc làm, làm ăn chính đáng và trở thành người có ích cho gia đình, xã hội.

Một trong những rào cản đầu tiên đối với người chấp hành xong án phạt tù là việc hoàn thiện các giấy tờ cần thiết để trở lại cuộc sống bình thường. Vì vậy, hướng dẫn đăng ký cư trú, làm căn cước, tìm hiểu thủ tục xóa án tích và lý lịch tư pháp được xác định là những việc cần được thực hiện kịp thời.

Thượng tá Phạm Quang Trưởng cho rằng, người tái hòa nhập cộng đồng cần chủ động hoàn thiện giấy tờ pháp lý; khi trở về địa phương, cần liên hệ công an xã, phường, đặc khu nơi cư trú để được hướng dẫn. Đây là điều kiện quan trọng để họ có thể tìm việc, học nghề, vay vốn và ổn định cuộc sống.

Cùng với thủ tục hành chính, vấn đề việc làm và sinh kế cần được xem là một trong những giải pháp căn cơ. Người chấp hành xong án phạt tù nếu có công việc ổn định sẽ có thêm điều kiện xây dựng lại cuộc sống, giảm nguy cơ bị lôi kéo vào các hành vi vi phạm pháp luật.

Từ thực tế này cũng cho thấy, vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị-xã hội và doanh nghiệp rất quan trọng. Không chỉ tư vấn, giới thiệu việc làm, các tổ chức còn có thể vận động doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh tiếp nhận người tái hòa nhập cộng đồng vào làm việc. Đây cũng là cách biến sự hỗ trợ từ chính sách thành cơ hội cụ thể trong cuộc sống.

Trong thời gian tới, Công an thành phố xác định tiếp tục tham mưu cấp ủy, chính quyền triển khai đầy đủ chính sách về tái hòa nhập cộng đồng; nắm chắc tình hình, quản lý, giáo dục, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù với tinh thần “gần dân, hiểu dân, giúp dân”. Các thủ tục về cư trú, căn cước, lý lịch tư pháp cũng cần được giải quyết nhanh chóng, đúng quy định.

Công tác tuyên truyền sẽ tiếp tục được đổi mới theo hướng dễ hiểu, dễ nhớ và sát nhu cầu thực tế. Những mô hình đã chứng minh hiệu quả như “5+1”, “quản lý, cảm hóa, giáo dục, hỗ trợ người lầm lỗi” sẽ được duy trì, nhân rộng; đồng thời kịp thời biểu dương những người tái hòa nhập có tiến bộ cũng như những tập thể, cá nhân tích cực đóng góp cho công tác này.

Tái hòa nhập cộng đồng là hành trình cần sự chung tay của nhiều phía. Nhà nước tạo chính sách và hỗ trợ pháp lý, chính quyền và công an cơ sở đồng hành, các tổ chức đoàn thể hỗ trợ việc làm, sinh kế, còn gia đình và cộng đồng chính là môi trường trực tiếp giúp người từng lầm lỗi đứng vững sau khi trở về.