Gỡ điểm nghẽn phát triển công nghệ chiến lược

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Thành phố Hồ Chí Minh đứng trước yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, lấy năng suất, năng lực công nghệ và sức cạnh tranh của doanh nghiệp làm nền tảng phát triển dài hạn. Việc mở rộng không gian đô thị tạo cơ hội kết nối các nguồn lực nghiên cứu, sản xuất công nghiệp và dịch vụ, đồng thời đòi hỏi Thành phố phát huy hiệu quả lợi thế của từng địa bàn trong một định hướng thống nhất. Trong bối cảnh đó, phát triển công nghệ chiến lược cần trở thành trọng tâm đổi mới mô hình tăng trưởng, góp phần nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng các hoạt động có giá trị gia tăng cao và giải quyết những vấn đề đặt ra trong quản lý, phát triển đô thị. Muốn vậy, phát triển công nghệ phải gắn với quy hoạch không gian, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu, đầu tư và ứng dụng.

KẾ HOẠCH VỐN CHO KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ NĂM 2026

Tổng vốn:

12.705 tỷ đồng,

tương đương 4,16% tổng chi ngân sách của Thành phố Hồ Chí Minh.

Chi thường xuyên:

gần 9.539 tỷ đồng.

Chi đầu tư:

3.166 tỷ đồng.

Nguồn: Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh.

Dù có nền tảng và dư địa phát triển, việc chuyển nguồn lực đầu tư thành năng lực công nghệ vẫn gặp nhiều trở ngại. Tỷ lệ nội địa hóa và mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp trong nước còn thấp; hợp tác nghiên cứu, đào tạo và phát triển nhà cung cấp chưa tương xứng với quy mô đầu tư. Những hạn chế này làm giảm khả năng tiếp nhận tri thức, tích lũy kỹ năng và phát triển sản phẩm của doanh nghiệp trong nước, đồng thời hạn chế tác động lan tỏa của các dự án đối với nền kinh tế Thành phố. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là thu hút thêm dự án, mà còn phải tạo được sự liên kết thực chất giữa doanh nghiệp đầu tư, nhà cung cấp trong nước, cơ sở đào tạo và tổ chức nghiên cứu.

Nguồn nhân lực chuyên sâu cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nghiên cứu, thiết kế, vận hành và tiếp nhận chuyển giao công nghệ. Chênh lệch về đãi ngộ, khoảng cách giữa nội dung đào tạo và nhu cầu tuyển dụng gây khó khăn trong thu hút chuyên gia, phát triển đội ngũ kỹ thuật. Các chính sách thu hút nhân lực chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi cùng điều kiện làm việc, quyền chủ động chuyên môn và nguồn lực thực hiện nhiệm vụ. Nếu thiếu môi trường phát huy năng lực và cơ hội đào tạo đội ngũ kế cận, việc thu hút chuyên gia khó tạo được kết quả lâu dài.

Một điểm nghẽn khác nằm ở quá trình thương mại hóa. Công nghệ chưa hoàn thiện, nguồn lực dành cho nghiên cứu và thử nghiệm còn hạn chế, trong khi doanh nghiệp phải cân đối với áp lực kinh doanh trước mắt. Việc tìm kiếm vốn và khách hàng cũng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của doanh nghiệp trong phạm vi hoạt động ươm tạo. Những khó khăn này kéo dài thời gian phát triển sản phẩm, làm giảm khả năng đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường.

Công nghệ chiến lược đóng góp vào phát triển đô thị khi được đưa vào những hệ thống có người sử dụng, có đơn vị vận hành và có hiệu quả được kiểm chứng. Muốn đạt được điều đó, cần kết nối lựa chọn bài toán, tổ chức nghiên cứu, thử nghiệm, tài chính, sở hữu trí tuệ và thị trường trong một chương trình xuyên suốt.

PGS.TS LÂM QUANG VINH

Trưởng Ban Khoa học và Công nghệ, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

Từ những điểm nghẽn trên, Thành phố cần triển khai giải pháp có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp, bảo đảm nguồn lực và trách nhiệm thực hiện xuyên suốt từ khâu xác định nhu cầu đến nghiên cứu, phát triển sản phẩm và đưa vào ứng dụng.

Việc đặt hàng nghiên cứu cần xuất phát từ nhu cầu của các ngành, đơn vị cung ứng dịch vụ và doanh nghiệp, đồng thời xác định rõ sản phẩm, yêu cầu kỹ thuật, bên tiếp nhận và kinh phí thử nghiệm. Tổ chức nghiên cứu cần phối hợp với bên sử dụng ngay từ đầu để lựa chọn giải pháp phù hợp, chuẩn bị điều kiện ứng dụng. Đối với công nghệ mới, có thể chia nhiệm vụ thành từng giai đoạn nghiên cứu, thử nghiệm để đánh giá kết quả trước khi tiếp tục đầu tư. Đào tạo nhân lực cũng cần gắn với vị trí việc làm và những công đoạn công nghệ mà Thành phố có nhu cầu phát triển. Doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình đào tạo theo yêu cầu đầu ra, tổ chức thực hành và đánh giá kỹ năng; viện, trường bảo đảm kiến thức nền tảng và chất lượng chuyên môn. SHTP cùng các trung tâm chuyên ngành có thể cung cấp môi trường thực hành trên thiết bị và quy trình phù hợp.

Đối với việc thu hút chuyên gia, chính sách đãi ngộ cần gắn với nhiệm vụ cụ thể và điều kiện nghiên cứu. Hợp tác quốc tế không chỉ dừng ở tiếp nhận công nghệ, mà cần chú trọng cùng phát triển sản phẩm, chuyển giao kỹ năng và đào tạo đội ngũ kế cận để duy trì năng lực tại các tổ chức trong nước. Phát triển đô thị công nghệ cao, xét đến cùng, không phải là câu chuyện mở rộng không gian hay gia tăng số dự án. Đây là quá trình kiến tạo hệ sinh thái, trong đó thể chế, hạ tầng, nhân lực, doanh nghiệp và các tổ chức khoa học, công nghệ cùng vận hành, bổ trợ lẫn nhau. Với nền tảng và định hướng đang được xây dựng, Thành phố Hồ Chí Minh có cơ hội chuyển từ lợi thế về quy mô thị trường và khả năng thu hút đầu tư sang lợi thế về năng suất, tri thức và đổi mới sáng tạo. Điều quyết định là khả năng kết nối các nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn và đưa công nghệ vào thực tiễn, tạo giá trị bền vững cho nền kinh tế Thành phố.