Những nghiên cứu khoa học cho thấy, cho trẻ bú mẹ sớm sau sinh, nuôi trẻ hoàn toàn bằng sữa mẹ trong sáu tháng đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự sống còn và phát triển toàn diện của trẻ nhỏ. NCBSM là giải pháp quan trọng cho sức khỏe cộng đồng, có thể làm giảm 13% số trẻ tử vong dưới năm tuổi. Cho trẻ bú mẹ sớm trong vòng một giờ đầu sau sinh làm giảm 22% các trường hợp tử vong sơ sinh. NCBSM mang đến lợi ích lâu dài về sức khỏe, giúp khi trưởng thành ít bị các bệnh mạn tính (thừa cân/béo phì, cao huyết áp, tiểu đường...). Giám đốc Trung tâm khám, tư vấn dinh dưỡng (Viện Dinh dưỡng) Thạc sĩ Lê Thị Hải cho biết: Những đứa trẻ được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ trong sáu tháng đầu có xu hướng phát triển cả chiều cao và cân nặng nhanh hơn so với những trẻ không được nuôi bằng sữa mẹ. Những trẻ không bú mẹ hoàn toàn tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng: ỉa chảy, nhiễm khuẩn hô hấp cấp gấp từ năm đến bảy lần tương ứng so với trẻ được bú mẹ hoàn toàn.
Theo thống kê của Viện Dinh dưỡng quốc gia, cứ bốn trẻ sinh ra có một trẻ không được bú sữa mẹ sớm trong vòng một giờ đầu sau sinh; cứ mười trẻ có tới chín trẻ không được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ đến sáu tháng đầu. Ðáng chú ý, việc cho trẻ ăn bổ sung sớm trước sáu tháng tuổi là một thực hành dinh dưỡng không đúng, nhưng vẫn còn phổ biến; trong khi đó, cho trẻ dưới sáu tháng tuổi ăn sữa ngoài (bú bình, bú chai bằng các loại sữa hộp, sữa bột...) là thực hành sai, nhưng đang có xu hướng gia tăng.
Một nghiên cứu khác cho thấy: tổng giá trị kinh tế của sữa mẹ trong toàn quốc ước tính hằng năm vào khoảng 549 triệu USD. Thế nhưng gần một nửa số đó bị lãng phí do trẻ không được bú mẹ. Số trẻ không được bú mẹ dễ bị mắc các bệnh nhiễm trùng, đồng thời làm tăng chi phí y tế khoảng hơn mười triệu USD mỗi năm. Một nghiên cứu tại Trung tâm khám tư vấn dinh dưỡng trong năm 2008 cho thấy, thời gian nghỉ đẻ quá ngắn: 61,3% số bà mẹ phải đi làm trước bốn tháng sau khi sinh con. Trong khi đó có tới 90% số bà mẹ không vắt sữa cho con bú khi mẹ phải đi làm và khi trẻ không chịu bú mẹ.
TS Ðinh Thị Phương Hòa cho rằng, chính sách nghỉ đẻ của Nhà nước là không đủ để bà mẹ thực hiện cho con bú hoàn toàn trong sáu tháng đầu, nhiều bà mẹ đi làm trở lại sớm sau khi nghỉ sinh. Một yếu tố khác có ảnh hưởng đến việc cho trẻ bú mẹ hoàn toàn đó là tư vấn của y tá, nữ hộ sinh hoặc bác sĩ còn hạn chế. Bên cạnh vấn đề hạn chế về kỹ năng truyền thông, tư vấn của một bộ phận cán bộ y tế, còn là vấn đề thiếu các nguồn thông tin đúng đắn và phù hợp về NCBSM, làm giảm sút lòng tin của một bộ phận cán bộ y tế vào ý nghĩa quan trọng của việc thực hiện NCBSM.
Có nhiều lý do để các bà mẹ giải thích về việc cho trẻ ăn thêm trong độ tuổi dưới sáu tháng. Các yếu tố ảnh hưởng như việc bà mẹ phải đi làm sớm có nguy cơ không cho con bú hoàn toàn cao gấp 14 lần so với các bà mẹ không phải đi làm. Một yếu tố khác ảnh hưởng đến việc cho trẻ bú mẹ hoàn toàn đó là tư vấn của y tá, nữ hộ sinh hoặc bác sĩ. Những yếu tố khác tuy không có ý nghĩa thống kê nhưng cũng có tác động đến việc không thực hiện cho bú mẹ hoàn toàn là bà mẹ có tin rằng mình có đủ sữa cho trẻ hay không, số con hiện có, tuổi bà mẹ, trình độ học vấn, trẻ trai hay trẻ gái và điều kiện kinh tế của bà mẹ... Phần lớn các bà mẹ không thật sự tin rằng mình có đủ sữa cho trẻ bú và không thật sự hiểu rõ về tầm quan trọng của việc NCBSM. Nếu bà mẹ được tư vấn tốt và cung cấp các thông tin phù hợp thì cũng sẽ nuôi dưỡng và chăm sóc trẻ đúng đắn và tích cực hơn. Vấn đề là cán bộ tư vấn có đủ trình độ, kỹ năng và sẵn sàng thực hiện tốt công tác tư vấn hay không.
Hiện trên thế giới, nhất là ở các nước đang phát triển, tình trạng suy dinh dưỡng trẻ em vẫn còn phổ biến. Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới, hằng năm có 10,9 triệu trường hợp tử vong ở trẻ em, trong đó có tới 60% trường hợp bị ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp do suy dinh dưỡng. Việc nuôi dưỡng trẻ nhỏ (có độ tuổi từ 0 đến 3 tuổi) có liên quan đến thực hành, thói quen, trình độ văn hóa, tình trạng kinh tế của gia đình và cộng đồng. Thực hành nuôi dưỡng trẻ phụ thuộc vào kiến thức và kỹ năng của người mẹ và những người chăm sóc trẻ. Thực tế cho thấy ngay trong điều kiện kinh tế-xã hội còn thấp, nếu biết cách chăm sóc dinh dưỡng hợp lý vẫn có thể phòng được suy dinh dưỡng cho trẻ. Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo: Trẻ cần được bú mẹ sớm ngay sau khi sinh và được nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ trong sáu tháng đầu.
MINH HOÀNG
