Đây là cuộc thi nằm trong khuôn khổ Giải thưởng Stockholm về nước thế giới. Từ vườn cây, ao cá nhà mình, nhiều học sinh đã đưa ra giải pháp lọc nước thải từ bèo tây, bèo lục bình, trai ốc, đất sét, xơ giấy... Em Nguyễn Thị Thu Trang, lớp 10 Sinh- Trường THPT Amsterdam- Hà Nội đã đoạt giải nhất. Tháng 8-2005, Trang sẽ đại diện cho học sinh Việt Nam mang đề tài của mình đi dự thi quốc tế.
Ý tưởng tình cờ
Đề tài của Trang mang tên "Sử dụng hỗn hợp đất sét và xơ giấy để khắc phục nạn ô nhiễm nguồn nước hồ Bảy Mẫu-Công viên Thống Nhất, Hà Nội". Nhưng tại sao lại lọc nước bằng xơ giấy và đất sét? Trang cười bẽn lẽn: "Cũng tình cờ thôi, em đi mua sách cùng bạn, lại vớ được cuốn sách hay ! Đọc cuốn sách này em biết đất sét có tính chất hấp thụ chất hữu cơ trong nước. Là "dân" chuyên Sinh nên em cũng biết xơ giấy có nguồn gốc từ gỗ nên có màng xenlulô, có khả năng lọc các kim loại nặng. Trong đầu em bật ra câu hỏi: tại sao không kết hợp hai chất này với nhau để lọc nước?".
Hỏi, rồi tự trả lời. Trang "lọ mọ" gần bốn tháng ra hồ Bảy Mẫu lấy nước về thử nghiệm, đối chứng. Riêng việc thử nghiệm tìm tỷ lệ pha trộn tối ưu giữa đất sét và xơ giấy để lọc nước cũng mất gần hai tháng.
Không có phương tiện để đánh giá chính xác các chỉ số trong nước, Trang đánh giá bằng cảm quan: ngửi, nhìn, sờ. Em kể: "Mẫu nước lấy lên đục ngầu, có mùi thối và nhiều cặn lắng. Sau khi lọc, em thấy nước trong hơn, mùi thối không còn. Vì hạn nộp bài gấp quá nên em không có điều kiện kiểm tra mẫu nước". Hiện tại, Trang đã gửi mẫu nước đến Viện Khoa học - Công nghệ - Môi trường để kiểm tra độ sạch.
Đề tài của Trang được TS. Nguyễn Ngọc Sinh - Chủ tịch Hội đồng giám khảo đánh giá rất cao: "Hà Nội đã mất nhiều tỷ đồng để loay hoay tìm các biện pháp chống ô nhiễm nước hồ trên địa bàn nhưng chưa mấy hiệu quả. Giải pháp của em Trang rất sáng tạo và đã mở ra một hướng mới giúp Hà Nội giải bài toán này".
Thương... túi tiền của cha mẹ
Trong số 20 giải chính thức năm nay, có tới bảy đề tài nghiên cứu về các phương án lọc nước thải, hạn chế nước nhiễm phèn ở khu vực nông thôn từ cây bèo lục bình, bèo tây, bèo hoa dâu, cá cảnh, trai, ốc, sò, hến...
Phạm Quốc Việt (lớp 11 A2, Sóc Trăng), trưởng nhóm đề tài "Máy lọc đầu ao" cho biết: "Cứ vào mùa trái, các ao nước ở quê em... thối um vì trái cây rụng xuống nước làm ô nhiễm. Người dân lại lấy nước đó ăn, uống nên dễ bị nhiễm bệnh". Việt cùng các bạn thử cấy bèo lục bình, bèo hoa dâu ngay tại ao nhà mình rồi lấy nước đối chứng. Để kiểm tra mẫu nước, các em mượn dụng cụ của trường để đánh giá độ pH (độ chua), kiểm tra cặn lắng...
Cũng như Việt, Lưu Thị Thúy Hằng (Nam Định) "ôm mộng" làm giảm ô nhiễm nước sông Sắt quê em (do các nhà máy thải thẳng chất thải công nghiệp ra sông). Hằng đã phải công phu chọn bốn mẫu nước ở bốn vùng trên sông rồi thả thử nghiệm các loại cây thân xốp, cá diếc, cá lau bể, động vật hai mảnh (trai, hến). Sau đó, em đưa mẫu nước đến Sở Tài nguyên - Môi trường của tỉnh nhờ phân tích. Kết quả là nước sạch hơn 30- 40%, bớt vàng và bớt hôi thối. Trên cơ sở đó, Hằng đề xuất đưa những sinh vật trên vào hệ sinh thái của sông...
Lý do các em chọn nhân vật liệu rẻ tiền để lọc nước rất giản dị: "thương túi tiền cha mẹ". Trịnh Trung Sơn (trường THDL Hoa Lư) bày tỏ: "Đây là những loại cây, con mà người dân biết rõ quá trình sinh trưởng của chúng nên có khả năng áp dụng. Hơn nữa, em cũng biết với nhiều người nghèo, nếu quy trình xử lý nước không rẻ và tiện dụng, chắc người dân sẽ không làm, nên bọn em hướng tới mục tiêu này trước".
Nhà báo Trần Thị Thu Hiên, Trưởng ban Tổ chức cuộc thi cho biết, mục đích của cuộc thi nhằm khuyến khích học sinh quan tâm tới các hoạt động môi trường. Tuy nhiên, kết quả thì đã vượt cả mong đợi khi có tới 1.993 em tham dự. Trong đó có gần 300 bài là Đề án nghiên cứu khoa học. Có Đề án được đánh giá: "Khảo sát và làm công phu hơn cả Luận văn Cử nhân". Các em cũng đã đưa ra những phương án, dù còn hồn nhiên, đơn giản nhưng cũng khiến các nhà khoa học phải suy nghĩ...
Ban Giám khảo còn trao bốn giải nhì cho các đề tài: "Bèo tây, sò hến - máy lọc nước thải tự nhiên". "Nghiên cứu tác dụng bảo vệ nguồn nước của một vài dạng thảm thực vật ở khu vực ven thành phố Hạ Long". "Tái sử dụng nước thải làng nghề chế biến bánh phở thôn Dụ Đại phục vụ phát triển kinh tế địa phương". "Xã hội hoá công tác giám sát sinh học môi trường nước ngọt bằng động vật không xương sống cỡ lớn".
Ngoài ra, Ban Giám khảo cũng trao năm giải ba và 10 giải Khuyến khích.
