Đến thăm các di tích lịch sử tại Lộc Ninh hôm nay, nhiều người cảm nhận được những đóng góp lớn lao của vùng đất này cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Còn đó, nhà Giao tế, nơi diễn ra hội nghị Ban liên hợp Quân sự bốn bên; Sân bay quân sự Lộc Ninh, nơi diễn ra cuộc trao trả nhân viên quân sự của địch bị ta bắt và đón các chiến sĩ yêu nước bị địch bắt giam tại các ngục tù ở Côn Đảo trở về; Căn cứ Bộ Tư lệnh lực lượng vũ trang giải phóng miền nam (xã Lộc Thành); Kho xăng VK99 (xã Lộc Hòa) và VK98 (xã Lộc Quang), nơi dự trữ nhiên liệu phục vụ chiến trường miền nam trong những năm 1972 - 1975. Đáng chú ý là đoạn cuối đường mòn Hồ Chí Minh, con đường góp phần viết nên trang sử chói lọi của dân tộc với Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử giải phóng miền nam, thống nhất đất nước… Những khu vực này đang được tôn tạo, phục dựng thành khu du lịch, di tích lịch sử và sinh thái, hứa hẹn trở thành điểm du lịch lý tưởng của nhân dân Bình Phước và cả nước.
Từ sự hỗ trợ của Trung ương, của tỉnh và sự nỗ lực tự thân, người dân Lộc Ninh, nhất là đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) ở đây đã từng bước vươn lên. Tính đến hết năm 2016, toàn huyện Lộc Ninh có 29.578 hộ, trong đó có 5.605 hộ đồng bào các DTTS. Lộc Ninh có bảy xã biên giới, hai xã đặc biệt khó khăn, số hộ nghèo toàn huyện hơn 1.300 hộ, trong đó hơn một nửa là đồng bào các DTTS (657 hộ). Những năm qua, cùng với các chương trình của Trung ương, Đảng bộ và chính quyền các cấp của tỉnh và huyện Lộc Ninh đã thực hiện nhiều chính sách quan tâm đến đời sống đồng bào các DTTS.
Trong giai đoạn 2011-2015, thực hiện các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về hỗ trợ đất sản xuất cho đồng bào DTTS, huyện Lộc Ninh đã cấp đất cho 281 hộ, bình quân mỗi hộ 0,5 ha. Gần 500 hộ đồng bào DTTS cũng được cấp bồn i-nox 500 lít để chứa nước sinh hoạt. Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Lộc Ninh đã cho 1.147 hộ đồng bào DTTS vay gần 11,5 tỷ đồng để sản xuất; cho học sinh, sinh viên vay hơn 1,6 tỷ đồng để học tập. Ngoài ra, Chương trình 135 giai đoạn II, III cũng đang phát huy hiệu quả trong hỗ trợ sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, nâng cao đời sống nhân dân và năng lực cán bộ cơ sở.
Huyện Lộc Ninh cũng được UBND tỉnh Bình Phước xây dựng ba dự án định canh, định cư theo Quyết định 33 của Thủ tướng Chính phủ tại các xã Lộc Thịnh, Lộc Thành, Lộc Hòa. Đến nay, tại các dự án, đã có 188 hộ đồng bào DTTS hưởng thụ chương trình có cuộc sống và sản xuất ổn định. Phó Chủ tịch UBND huyện Lộc Ninh Trần Thị Bích Lệ cho biết: Mỗi hộ dân được cấp 1 ha đất sản xuất, hỗ trợ xây dựng một căn nhà ở tại chỗ trị giá 45 triệu đồng, trong đó Nhà nước hỗ trợ 25 triệu đồng, huyện vận động doanh nghiệp, người dân ủng hộ 20 triệu đồng. Các khu định canh, định cư đều có đường giao thông thuận tiện; điện được kéo về tận nhà dân; có trường học, nhà văn hóa, giếng nước tập trung.
Những ngày cuối tháng 2-2017, chúng tôi tìm về khu định canh, định cư xã Lộc Thành. Trước mắt chúng tôi là những vườn mì (sắn) xanh mướt được trồng xen trong các lô cao-su, vườn điều hai đến ba năm tuổi. Phía trước khu sản xuất là những ngôi nhà mới khang trang được xây dựng theo quy hoạch trên những khu đất cao ráo, bằng phẳng. Các công trình phúc lợi xã hội, như: Nhà văn hóa cộng đồng, phòng học mẫu giáo, tiểu học, công trình cấp nước sinh hoạt tập trung, đường điện, đường giao thông nông thôn, trạm y tế... cũng đã được hoàn thiện để phục vụ người dân.
Trong căn nhà cấp bốn khá kiên cố, anh Điểu Đông ở ấp Lộc Bình 1, xã Lộc Thành chia sẻ: “Gia đình tôi có sáu người, trước đây chủ yếu đi làm thuê kiếm sống qua ngày vì không có đất sản xuất. Nay được Nhà nước cấp cho 1 ha đất và hỗ trợ xây nhà, chúng tôi vui lắm. Bây giờ không phải đi làm thuê nữa, làm cho mình thôi”. Anh Đông đã học hỏi kinh nghiệm canh tác từ người dân quanh vùng, rồi quyết định trồng mì xen trong vườn cao-su và điều nhằm “lấy ngắn nuôi dài”. Khi xong việc ở nhà, anh lại cùng vợ đi cạo mủ cao-su thuê để tích lũy kinh nghiệm, tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống...
Lộc Ninh có khoảng 43,7 nghìn ha đất trồng cây lâu năm, trong đó có khoảng 32 nghìn ha cây cao-su, gần năm nghìn ha cây điều, còn lại là cây ăn trái và hồ tiêu. Trước đây, hầu hết nông dân tự sản xuất, tự tiêu thụ cho nên thường rơi vào vòng luẩn quẩn "trồng - chặt - trồng" bởi giá cả lúc lên, lúc xuống.
Chủ tịch Hội Nông dân huyện Lộc Ninh Lê Khắc Phú cho biết: Lộc Ninh là huyện trồng hồ tiêu có truyền thống lâu đời. Diện tích hồ tiêu của Lộc Ninh hiện chiếm khoảng 50% của toàn tỉnh Bình Phước. Để xây dựng thương hiệu và quảng bá hình ảnh hồ tiêu của huyện, năm 2013, Hội Nông dân Lộc Ninh đã gửi hồ sơ đăng ký nhãn hiệu tập thể “Hồ tiêu Lộc Ninh - Bình Phước” đến Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) để đề nghị công nhận. Hội cũng đã thành lập ban vận động và trực tiếp khảo sát, gặp gỡ 16 hộ trồng tiêu giỏi để đưa vào danh sách ban đầu đăng ký sử dụng nhãn hiệu Hồ tiêu Lộc Ninh. Đến năm 2014, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu tập thể “Hồ tiêu Lộc Ninh - Bình Phước” cho Hội Nông dân huyện Lộc Ninh. Sản phẩm tiêu Lộc Ninh được cấp nhãn hiệu tập thể đã góp phần nâng cao giá trị, danh tiếng cho sản phẩm; cải thiện chất lượng nông sản và thu nhập của nông dân; giúp việc xúc tiến thương mại hiệu quả hơn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương; bảo tồn các giống tiêu truyền thống có chất lượng và đặc trưng riêng của huyện.
Tuy nhiên, từ khi có nhãn hiệu hồ tiêu, Lộc Ninh vẫn chưa có doanh nghiệp chuyên thu mua hồ tiêu và xuất khẩu. Gần đây, Tỉnh ủy Bình Phước đã chỉ đạo Huyện ủy Lộc Ninh thành lập Ban Chỉ đạo phát triển kinh tế hợp tác xã (HTX) do Bí thư Huyện ủy làm trưởng ban. Ban có nhiệm vụ xây dựng các HTX sản xuất sạch, bền vững, giúp nhà nông tiêu thụ nông sản với giá ổn định. Từ khi thành lập đến nay, Ban đã thành lập được hai HTX kiểu mới về trồng hồ tiêu sạch và đang hoàn thiện hồ sơ để thành lập hai HTX khác. Lộc Ninh đang tiến tới thành lập Liên minh HTX.
Khi tham gia các HTX kiểu mới, nông dân được hướng dẫn sản xuất tiêu sạch bền vững và hỗ trợ đầu ra sản phẩm. Ngoài ra, trong quá trình sản xuất, các thành viên HTX được chuyển giao khoa học kỹ thuật, vay vốn ưu đãi, mua phân vi sinh trả chậm... Huyện liên kết được với doanh nghiệp nước ngoài tiêu thụ hồ tiêu cho nông dân trong các HTX. Giám đốc HTX Quyết Chí (xã Lộc Thuận) Trần Thiện Tường cho biết: “Từ khi tham gia vào HTX kiểu mới, nông dân chúng tôi được tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật chăm sóc theo hướng sinh học, cho nên hồ tiêu phát triển ổn định, ít bị sâu bệnh. Người dân cũng không phải lo tình trạng được giá mất mùa, được mùa mất giá như những năm trước”.
Lộc Ninh cũng đang xây dựng các vùng đất trồng bưởi da xanh, bơ sáp. Đây là hai loại cây trồng phù hợp với đất đai, khí hậu của Lộc Ninh. Mặc dù đang trong giai đoạn triển khai nhưng một doanh nghiệp Nhật Bản đã cam kết nếu Lộc Ninh trồng được khoảng 1.000 ha cây bưởi và bơ thì sẽ xây dựng nhà máy để bao tiêu sản phẩm cho nông dân ngay vùng nguyên liệu…
