Nguồn tài liệu lưu trữ về Hà Nội mà Trung tâm LTQG I đang bảo quản bao gồm: Khối tài liệu lưu trữ Hán - Nôm, khối tài liệu lưu trữ tiếng Pháp và khối tư liệu tiếng Pháp.
I - Khối tài liệu lưu trữ Hán - Nôm
Ðây là loại tài liệu được viết bằng chữ Hán cổ, trên giấy dó, bằng mực tàu. Những tài liệu này được hình thành chủ yếu trong các cơ quan thuộc vương triều nhà Nguyễn, cụ thể gồm các phông tài liệu sau:
1- Tài liệu Châu bản triều Nguyễn: gồm các văn bản được hình thành trong hoạt động bộ máy chính quyền các vương triều nhà Nguyễn từ Gia Long (1802) đến Bảo Ðại (1945).
2- Tài liệu địa bạ: tài liệu địa bạ là tài liệu ghi chép về ruộng đất ở Việt Nam được lập vào năm Gia Long thứ tư (1805) đến năm Minh Mạng. Ðịa bạ được lập thành ba bản, khối địa bạ hiện nay do Trung tâm LTQG I bảo quản là bản chính. Những tài liệu này không chỉ giúp cho các nhà nghiên cứu các vấn đề về ruộng đất mà còn có thể giúp họ tìm hiểu về nhiều vấn đề khác nữa như: dân số, địa giới hành chính, ngôn ngữ, xã hội...
3- Phông tài liệu nha huyện Thọ Xương: Lịch sử hình thành Hà Nội cho ta thấy rõ, nội thành Hà Nội ngày nay chính là toàn bộ đất đai huyện Thọ Xương và đại bộ phận huyện Vĩnh Thuận cũ. Vì vậy, nghiên cứu về lịch sử Hà Nội không thể không nghiên cứu tài liệu của phông nha huyện Thọ Xương.
Khối tài liệu nha huyện Thọ Xương được viết bằng chữ Hán cổ, có thời gian từ khoảng năm 1874 đến năm 1896, gồm các văn bản như tờ sức, tờ bẩm, tư trình, đơn từ... trao đổi trong quá trình hoạt động của nha huyện Thọ Xương với các cơ quan cấp trên và các tỉnh, phủ... có quan hệ.
Ðây là một khối tài liệu rất phong phú, đa dạng phản ánh các mặt hoạt động của huyện Thọ Xương thời kỳ đó như:
Về việc hộ: có những việc như điều tra dân số, điều tra điền địa, việc lập sổ thuế đinh, thuế điền, lập sổ lao động bắt dân đi phu và nộp thuế, nộp sưu... Ðặc biệt, trong phần này còn có tài liệu về cuộc đấu xảo vào năm Ðồng Khánh thứ nhất ở huyện Thọ Xương (1886).
Về việc lễ: có các giấy sức gửi các địa phương về việc kê khai các thần hoàng được thờ trong các đình chùa trong huyện để phong sắc thần, về việc thu mua các bộ sách quý, về việc tế lễ...
4- Phông tài liệu Nha Kinh lược Bắc Kỳ: Ðây là một phông tài liệu quan trọng bởi vì nó được hình thành qua quá trình hoạt động của một cơ quan hành pháp Nhà nước phong kiến cao nhất ở Bắc Kỳ.
Khối lượng tài liệu của phông này rất lớn gồm tư án, duyệt án và đặc biệt là các công văn giấy tờ với nhiều thể loại như chỉ dụ, tờ sắc, tờ trình, tờ truyền, tờ tấu, sớ, chiếu, biểu... trao đổi giữa Kinh lược sứ Bắc Kỳ với Toàn quyền Ðông Dương, Thống sứ Bắc Kỳ, Viện cơ mật, các bộ (lễ, công, binh, hình, lại, hộ), Quốc sử quán, Nội vụ phủ, nội các, các tổng đốc, tuần phủ, án sát, bố chánh, công sứ, tri phủ, đốc học... của các tỉnh, đạo, châu thuộc xứ Bắc Kỳ. Nội dung của các văn bản này rất đa dạng, phản ánh sự hoạt động của Kinh lược Bắc Kỳ và các mặt đời sống xã hội xứ Bắc Kỳ và của Hà Nội thời kỳ đó.
II- Khối tài liệu tiếng Pháp
Khối tài liệu tiếng Pháp bao gồm hai khối tài liệu với hai loại hình tài liệu khác nhau: khối các phông tài liệu hành chính và khối các phông tài liệu kỹ thuật.
1- Các phông tài liệu hành chính:
Phông phủ thống sứ Bắc Kỳ là phông quan trọng nhất, chứa đựng nhiều thông tin nhất đối với các tỉnh phía bắc, trong đó có Hà Nội. Tài liệu liên quan đến địa giới hành chính Hà Nội của phông này nhiều nhất so với các phông khác đã được đưa vào tập I.
Tài liệu về Hà Nội của phông này phản ánh các lĩnh vực cụ thể như sau: Tài liệu về công chính; tài liệu về giao thông; tài liệu về thương mại - kỹ nghệ - du lịch; tài liệu về giáo dục - khoa học - nghệ thuật; tài liệu về y tế - cứu tế xã hội.
2- Các tài liệu kỹ thuật:
Phông tài liệu kiến trúc: số lượng tài liệu về các công trình kiến trúc được xây dựng ở Hà Nội như sau: Trụ sở của các cơ quan hành chính và tư pháp 18 công trình; trụ sở các cơ quan kinh tế và tài chính 38 công trình; trụ sở các cơ quan văn hóa, y tế và xã hội 42 công trình; các trụ sở khác khoảng 35 hộp tài liệu với nhiều công trình nhỏ.
Tài liệu kỹ thuật giao thông: qua thống kê có thể thấy được ngoài tài liệu kỹ thuật về cầu Doumer (nay là cầu Long Biên) được xây dựng trong thời kỳ Pháp thuộc ra, không còn tài liệu kỹ thuật về một công trình giao thông quan trọng nào trong địa phận Hà Nội nữa.
Phông sở công chính Ðông Dương: phông này có những tài liệu liên quan đến Hà Nội như: xây dựng các công trình văn hóa như Nhà hát Lớn, các tượng đài kỷ niệm ở Hà Nội; xây dựng các trụ sở cho các cơ quan quân sự (trại lính khố xanh...) và cơ quan dân sự (Phủ toàn quyền Ðông Dương, tòa thống sứ Bắc Kỳ...).
Xây dựng các công trình giáo dục như Trường cao đẳng Mỹ thuật Ðông Dương, Trường Y, Trường Viễn đông Bác Cổ và các trường trung học ở Hà Nội; xây dựng các công trình cho y tế - xã hội như các bệnh viện và các viện dưỡng lão ở Hà Nội; lắp đặt các công trình điện, nước cho các công trình ở Hà Nội.
Trong phông tài liệu Tổng thanh tra công chính Ðông Dương có các hồ sơ liên quan đến Hà Nội như: quy hoạch cảng sông ở Gia Lâm (1942); Dự án về các cống ở Hà Nội (1939); tập phiếu các thông tin về các cảng ở Hà Nội từ 1930 đến 1945; tài liệu xây dựng các tuyến đường sắt từ Hà Nội đi các tỉnh và đường quốc lộ từ Hà Nội đi các tỉnh. Xây dựng các tuyến đường tàu điện trong TP Hà Nội; gia cố đê sông Hồng thuộc địa phận Hà Nội. Quy hoạch và xây dựng các trường học, bệnh viện, viện nghiên cứu, trạm bưu điện...
Về thủy lợi, có các tài liệu: Tiêu nước của TP Hà Nội và vùng Bạch Mai (1938 - 1953); Dự án tiền khả thi của kỹ sư Fayet về hệ thống cống thoát nước của Hà Nội.
Ðặc biệt, trong hồ sơ số 155 thuộc hộp số 327 này còn có bản vẽ tổng thể của hệ thống cống thoát nước của Hà Nội. Chắc chắn hồ sơ này sẽ thu hút được sự quan tâm của độc giả.
Những tài liệu trên thật sự quý giá, cần được phổ biến rộng rãi, là tư liệu cơ bản cho các ngành, có thể đem lại sự tiết kiệm rất lớn khi xây dựng và tôn tạo các công trình ở thủ đô trong hiện tại và tương lai.
Từ nay đến năm 2010, nếu được cấp kinh phí, mỗi năm Trung tâm LTQG I có thể biên tập và xuất bản một, hai tập, theo thứ tự của các chuyên đề đã được sắp xếp. Những chuyên đề có giá trị về mặt văn hóa tinh thần cần được công bố, xuất bản vào những năm gần đến dịp kỷ niệm 1000 Thăng Long - Hà Nội, nhằm nâng cao giá trị của tài liệu lưu trữ và phù hợp với nhu cầu của xã hội.
