Lênh đênh cuộc sống  người dân vạn đò

Bao đời sông nước

Ðến thăm gia đình ông Huỳnh Văn Lơ, tổ 14, phường Phú Bình chúng tôi được biết: Hiện gia đình ông có ba thế hệ, sáu hộ trên sáu chiếc thuyền, tổng cộng có đến 52 người gồm con, cháu, dâu, rể. Gia đình ông vùng sông nước này ai cũng biết, không chỉ vì đông con. Tổ dân cư 14 hiện có 104 hộ dân vạn đò, không riêng gì gia đình ông Lơ, mà rất nhiều gia đình có đến ba thế hệ chung sống trên sông nước như thế. Cá biệt có gia đình bà Võ Thị Ðác có tới bốn thế hệ cùng chung sống trên thuyền.

Chủ tịch UBND phường Phú Bình Hoàng Thị Mỹ Tứ cho biết: Phường hiện có 300 hộ dân vạn đò, tập trung ở các tổ 11, 12, 14, sống quanh một đoạn sông Ðông Ba chừng hơn cây số chạy qua địa bàn. Số đông là dân nghèo, không có điều kiện lên bờ định cư. Họ làm đủ nghề để kiếm sống: khai thác cát sạn, đánh cá, số ít lên bờ chạy xích lô, buôn bán nhỏ, lượm chai bao... quanh năm cuộc sống vẫn cơ hàn. Thông qua dự án người nghèo, phường giải quyết cho vay ba triệu đồng/hộ, giúp bà con có vốn sản xuất, buôn bán nhỏ. Tổ chức BAJ (Nhịp cầu châu Á) đã đầu tư 75 triệu đồng, giúp các hộ dân vạn đò ở phường đóng mới một thuyền sinh hoạt cộng đồng, làm nơi khám bệnh, hội họp, và nơi dạy xóa mù chữ cho các cháu mỗi khi đêm về. Hơn một năm nay, dựa vào thuyền sinh hoạt cộng đồng, y tế phường đã triển khai chương trình sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, khám phụ khoa 3 - 6 tháng một lần cho toàn bộ chị em phụ nữ; bồi dưỡng, cấp thuốc điều trị cho chị em với tổng trị giá từ 1,5 triệu đến 2 triệu đồng/lần. Ðoàn thanh niên phường đã dùng thuyền làm nơi tổ chức dạy xóa mù chữ cho con em dân vạn đò được hai khóa, với gần 40 em. Chính sự nghèo túng làm cho con em xóm vạn đò thất học. Theo thống kê, hơn 300 hộ vạn đò, nhưng những năm qua, ở đây chỉ có một cháu hiện đang theo học đến lớp 11, một cháu học lớp 10, còn lại cao nhất chỉ học xong bậc tiểu học.

Xóm vạn đò về đêm càng buồn, sương mù giăng kín, lác đác chỉ có vài hộ có điện thắp sáng, mặc dù chỉ cách đó không xa, trên bờ là phố xá đông đúc, đèn diện sáng trưng. Tôi đem điều này thắc mắc với chị Tứ, Chủ tịch UBND phường thì được biết, phần đông các hộ dân vạn đò sống không ổn định, nay đây mai đó. Khi hết việc họ tụ tập lại đó ít lâu, sau đó lại đi làm ăn. Có hộ đi làm nghề tận Phú Vang, Phú Lộc, Quảng Ðiền 10 - 15 ngày mới về. Phía phường đã có chủ trương xin ngành điện dựng mấy cột điện trên bờ, hộ nào có nhu cầu dùng điện thì xin đặt công-tơ, nhưng cũng chỉ có ba hộ đến xin đặt. Hiện nay, phường Phú Bình đang triển khai thí điểm chương trình vệ sinh môi trường, đặt sọt rác cho các hộ sống trên thuyền, hằng ngày rác được vứt vào sọt, không thả bừa xuống sông, vài ba ngày có người đi thu gom tập trung xử lý. Nếu trở thành nếp sinh hoạt thường xuyên như vậy, thì việc gây ô nhiễm cho các con sông ở Huế sẽ được cải thiện rất nhiều.

Còn xa vời cuộc sống định cư

Mong ước của người dân vạn đò đều muốn có cuộc sống định cư trên bờ để tránh gặp rủi ro, thiên tai, nhưng thật khó. Với họ, ngày nắng ráo đã vậy còn ngày mưa bão mới thấu hết nỗi khổ, không có việc làm, thuyền bè thiếu chỗ neo đậu, chỉ quần tụ cùng nhau tại một khúc sông phía sau cầu Bao Vinh, uống rượu, đánh cờ, buông cho số phận dập dìu cùng con nước. Không lên bờ định cư được, đơn giản vì họ quá nghèo. Tài sản lớn nhất với họ chỉ là con đò, giá vào thời điểm hiện nay, chiếc nhiều nhất vài ba chục triệu đồng, còn lại khoảng trên dưới 15 - 20 triệu đồng. Nhiều hộ khi con cái lớn ra ở riêng, không sắm được một con đò. Nhiều người dựng tạm nhà chồ bên sông để ở. Quá bức xúc về vấn đề này, năm 2001, phường Phú Bình đã cùng với thành phố Huế giải tỏa được 25 nhà chồ trái phép dựng bên sông, đưa các hộ này lên bờ định cư tại Kim Long và Phú Hậu. Từ bấy giờ đến nay, không bố trí thêm được hộ nào lên bờ định cư. Với điều kiện một phường nghèo như Phú Bình, thu ngân sách một năm chưa tới 200 triệu đồng, đất trống lại không còn, thì việc tổ chức cho dân vạn đò lên bờ định cư là điều xa vời vợi.

Lãnh đạo thành phố Huế cho biết, hiện nay thành phố đã xây dựng được các khu định cư cho dân vạn đò tại Bãi Dâu, Gia Hội, Kim Long, nhưng cũng chỉ mới đáp ứng được một phần rất nhỏ nhu cầu của dân vạn đò mong muốn lên bờ định cư. Tại khu định cư Bãi Dâu có vốn đầu tư 2,8 tỷ đồng, xây dựng 78 căn hộ loại 24 và 48 m2 bố trí cho dân vạn đò đến ở. Tại khu định cư Gia Hội và Kim Long, thành phố Huế đã xây dựng và đưa được 455 hộ, gồm 1.950 khẩu lên bờ định cư. Riêng khu định cư Kim Long được quy hoạch trên diện tích rộng gần 10 ha. Thành phố đầu tư xây dựng toàn bộ hạ tầng gồm đường giao thông, hệ thống điện, nước, sau đó mới cấp đất làm nhà cho dân, nhưng hộ làm được nhà theo kiểu này cũng còn rất ít.

Việc tổ chức định cư cho dân vạn đò còn gặp nhiều khó khăn do nguồn kinh phí quá lớn, trong lúc ngân sách địa phương chưa đáp ứng được nhu cầu. Mặt khác, địa điểm đưa dân vạn đò lên bờ phải được tính toán hết sức kỹ lưỡng, trên bến, dưới thuyền. Các khu định cư phải gần với sông nước, để khi lên bờ nhưng họ vẫn sống với sông nước; nếu không, họ lại bán đất, bán nhà quay trở lại với con thuyền như đã từng gặp trước đây ở khu định cư Trường An.