Lễ tế đàn Xã Tắc

Buổi lễ với sự tham gia thực hiện của gần 400 diễn viên, nghệ sĩ diễn ra trong không khí linh thiêng, thành kính, thu hút hàng nghìn du khách và nhân dân đến dự.

Trong hệ thống tế lễ của các triều đại trước đây, nhất là dưới triều Nguyễn, lễ tế Xã Tắc là lễ tế quan trọng, chỉ sau lễ tế Giao (tế Trời). Với mong ước cầu cho mùa màng bội thu để nhân dân được no ấm, quốc thái dân an, hằng năm, cứ vào mùa xuân và mùa thu, lễ tế đàn Xã Tắc lại được tiến hành. Nghi lễ này dành cúng thần Ðất (Xã) và thần Ngũ Cốc (Tắc). Ðàn Xã Tắc được xây dựng năm 1806 ở bên trong Kinh thành Huế, thuộc phía tây của Hoàng thành, xưa thuộc xã Hữu Niên (sau thành phường Ngưng Tích), còn hiện nay là địa phận phường Thuận Hòa, thành phố Huế. Ðàn Xã Tắc được đắp lộ thiên, gồm hai tầng, hình vuông, mặt nhìn về hướng bắc. Tầng trên cao 1,60 m, cạnh dài 28 m, mặt nền tô năm mầu theo nguyên tắc của ngũ hành: giữa mầu vàng, phía đông mầu xanh, phía tây mầu trắng, phía nam mầu đỏ, phía bắc mầu đen. Trên nền còn đặt 32 bệ đá để cắm tàn. Tầng dưới cao 1,20 m, cạnh dài 70 m, mặt nền phía trước lát gạch, hai bên có bệ để cắm tàn.

Chính bởi sự linh thiêng, cho nên đất để xây dựng đàn Xã Tắc được cả các thành, dinh, trấn trong toàn quốc đóng góp đất sạch để đắp đàn theo lệnh Vua, vì vậy đàn Xã Tắc còn tượng trưng cho đất đai Tổ quốc. Gần đây, nhờ những nỗ lực của Trung tâm bảo tồn di tích cố đô Huế, việc khảo sát, nghiên cứu và phục dựng lại đàn Xã Tắc bước đầu được triển khai và đã hoàn thành trùng tu tầng thượng, tạo xuất lộ một phần tầng hạ. Về lâu dài, sau khi đã trùng tu được toàn bộ đàn thờ, lễ tế trong các kỳ Festival Huế cũng sẽ được khôi phục lại quy mô, đầy đủ như nguyên bản được ghi chép đầy đủ trong các tài liệu sử học.

Mang ý nghĩa quan trọng, lễ tế Xã Tắc thường do Vua đứng ra chủ trì và được thực hiện ở hai đàn: đàn thượng và đàn hạ. Các lễ phẩm chính bao gồm trâu, dê và lợn - những con vật gắn liền với chăn nuôi và nông nghiệp lúa nước. Ở hậu án đàn thượng và án đàn hạ còn có bánh chưng, biểu tượng của đất trời. Lễ tế bắt đầu với đám rước từ sáng sớm, khi đó cờ ở Kỳ đài sẽ kéo lên, các vị trí chuẩn bị bày sẵn. Vua xuất phát từ điện Cần Chánh ra cửa Ðại Cung Môn. Sau đó, bảy phát súng lệnh ở Kỳ đài nổ vang báo hiệu xuất phát của Ðoàn Ngự giá đi ra cửa Ngọ Môn, rồi rẽ hướng tây, qua hướng bắc để đến Ðàn tế. Tại Liên hoan (Festival) Huế lần này, lễ tế Xã Tắc lần đầu tiên được phục dựng và sẽ đưa vào các kỳ liên hoan tiếp theo. Lễ tế đã diễn ra khá quy mô sáng 10-6 gồm hai phần: Ðám rước xuất cung và phần lễ tế với gần 400 diễn viên tham gia trong trang phục cổ truyền cùng đầy đủ đạo cụ, nghi trượng, long đình, ngự liễn, ngự kỷ, các đội nhạc lễ, cờ phướn và được thực hiện theo các nghi thức truyền thống. Ðoàn Ngự đạo đi tế Xã Tắc bắt đầu từ lúc 6 giờ tại khu vực Ngọ Môn và di chuyển đi dọc đường 23 tháng 8 vào đường Lê Huân rồi rẽ lên đường Trần Nguyên Hãn đến đàn Xã Tắc. Ðúng 7 giờ là các nghi tiết lễ tế bao gồm: lễ quán tẩy, thượng hương, nghinh thần, lễ điện ngọc bạch, truyền chúc, hiến tước, tứ phúc tộ, triệt soạn, tống thần và tư chúc bạch soạn.

Dọc đường đám rước Ðoàn Ngự đạo đi qua, người dân hai bên đường đã thành kính đặt ba án thờ ở các ngã ba đường Lê Huân, Trần Nguyên Hãn và Nguyễn Trãi. Khi đám rước đi qua các hương án, các bô lão, đại diện cho người dân túc trực quỳ lạy. Sau lễ tế của Vua (do diễn viên sắm vai) ở hai đàn thượng, hạ, lãnh đạo tỉnh Thừa Thiên - Huế đã được mời thắp hương ở đàn thượng. Ðông đảo người dân đã tham gia thắp hương khấn nguyện, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng thắng lợi.

Việc phục dựng lễ tế đàn Xã Tắc trong kỳ Festival này có ý nghĩa bảo tồn một lễ tế quan trọng mang đậm tính nhân văn, tôn vinh nền nông nghiệp và văn hóa nước nhà trên cơ sở kế thừa tiếp thu những giá trị tốt đẹp của truyền thống dân tộc.

      KIỀU OANH