Làng nghề truyền thống ở Quảng Ngãi hối hả vào vụ Tết

Mùa đỏ lửa

Những ngày này, không khí ở các làng có truyền thống làm mứt gừng, bánh nổ, bánh thuẩn, bánh in… phục vụ Tết ở Quảng Ngãi luôn tất bật, đông vui. Đến hẹn lại lên, hằng năm cứ đến khoảng rằm tháng 11 âm lịch là người dân ở các làng này lại bắt đầu một mùa sôi động làm bánh, mứt mới.

Băng qua cánh đồng rợp màu xanh của lúa non, chúng tôi đến thôn Điền Trang, xã Nghĩa Trung (Tư Nghĩa), vừa qua cổng chào dẫn vào thôn, tiếng đóng bánh nổ lộc cộc vang vọng khắp nơi. Nhà anh Lê Văn Trung năm nay bắt đầu “vụ” bánh nổ Tết vào ngày 10 tháng 11 âm lịch, sớm hơn cùng kỳ nhiều năm gần một tuần. Bên hiên nhà, la liệt bao tải chứa nổ, đường được tập kết để chuẩn bị làm bánh, phía bên trong nhà những cây bánh vừa đóng xong còn mềm đang được chờ cắt ra thành những lát nhỏ. Mỗi người một việc, những đôi tay thoăn thoắt đóng bánh, khuấy đường, cắt bánh, đóng gói… khiến căn nhà nhỏ trông giống như một “nhà máy” làm bánh chuyên nghiệp. “Cái nghề làm bánh này có từ thời ông bà rồi. Vì là làm thủ công nên để làm ra lát bánh nổ phải qua nhiều khâu rất công phu, tốn nhiều công sức”. Anh Trung cho biết.

Đã có hơn 30 năm làm bánh nổ mùa giáp Tết, năm nay nhà ông Nguyễn Phi On (63 tuổi), lại bắt tay vào làm bánh. Chỉ tay vào kho nơi chứa gần hai tấn đường trắng, ông On cho biết “Từ tháng 3 chúng tôi tới các vùng trồng nếp nổi tiếng trong tỉnh để tìm mua loại nếp có hạt to tròn, mầu vàng ươm đem về phơi cẩn thận sau đó chất trong kho, còn đường thì phải dùng loại đường tinh luyện của nhà máy đường Quảng Ngãi. Nguyên liệu có chất lượng thì mới cho ra loại bánh ngon được”. Ông On tâm đắc.

Cả thôn Điền Trang hiện tại bên cạnh hai hộ làm bánh chuyên nghiệp để bán quanh năm thì còn khoảng gần 50 hộ cứ đến dịp cuối năm lại “nổi lửa” làm bánh nổ, mỗi dịp Tết những hộ này cho ra thị trường khoảng 100 tấn bánh nổ.

Cứ đến khoảng rằm tháng 11 âm lịch hằng năm là làng mứt gừng lại tất bật với vụ sản xuất mới.

Được xem là một trong những lò sản xuất mứt gừng lớn nhất nhì Quảng Ngãi, nhà bà Trần Thị Mỹ Dung, ở thôn 2, xã Nghĩa Dũng, TP Quảng Ngãi hiện tại có hơn 20 phụ nữ đang tất bật với các công đoạn như: cạo vỏ, cắt lát gừng, rim và phơi mứt. Giống như nhiều năm trước, cứ đến dịp này là từ tờ mờ sáng đến tối muộn nhà bà Dung lúc nào cũng có người chở gừng đến và chở mứt đi. “Năm nay thị trường có vẻ ưa chuộng nên tôi định làm nhiều mứt hơn năm ngoái. Tuy mứt gừng Quảng Ngãi nổi tiếng và tiêu thụ rất nhanh nhưng đây là hàng chỉ bán được trong mùa Tết nên trước khi làm chúng tôi phải tính toán thật kỹ để không bị tồn”. Bà Dung cho biết.

Tuy chỉ làm trong một thời gian ngắn, nhưng nghề làm mứt truyền thống không chỉ giúp những chủ lò có được thu nhập khá, mà còn tạo một khoản thu nhập đáng kể cho hàng trăm phụ nữ địa phương. Riêng ở hai xã Nghĩa Dũng và Nghĩa Dõng của TP Quảng Ngãi đã có đến bảy cơ sở làm mứt gừng truyền thống, giúp cho hơn 100 phụ nữ địa phương có khoản thu nhập cuối năm. Đã làm công việc này được năm mùa Tết, chị Nguyễn Thị Hồng, ở tổ 2, xã Nghĩa Dũng tâm sự: “Nhờ có công việc này mà Tết mình có thêm được khoảng 6 triệu đồng để mua quần áo mới cho con, sắm sửa thêm vật dụng trong gia đình để đón Tết vui tươi”.

Giữ “hồn” cho Tết xưa

Ngày Tết xưa, bánh nổ, mứt gừng, bánh thuẩn… là những loại bánh, mứt không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên và quả bánh đãi khách của người Quảng Ngãi. Nhâm nhi ly trà nóng và thưởng thức những loại bánh, mứt do người quê mình làm ra trong tiết trời đầu xuân cho con người ta một cảm giác vừa dân dã vừa thanh tao. Thời gian trôi qua, trước sự phổ biến của các loại bánh, mứt công nghiệp có chủng loại phong phú, mẫu mã bắt mắt… thì các loại bánh mứt truyền thống ngày càng mất đi chỗ đứng của mình.

Xưa giờ thôn Điền Trang nổi tiếng gần xa với thương hiệu bánh nổ cùng tên với tên làng. Vị ngọt dịu của nếp tháng ba hòa quyện với vị the the của gừng khiến những ai đã từng ăn loại bánh này sẽ nhớ mãi hương vị đậm đà khó quên của nó. Bánh nổ Điền Trang đã theo chân thực khách và những người con xa quê đi đến muôn nơi. Trong ký ức của những người như ông Nguyễn Phi On, Điền Trang những năm 90 của thế kỷ trước nhà nhà làm bánh, người người làm bánh, những ngày cận Tết xe cộ tấp nập, người ở các nơi về đây mua bánh chở đi các nơi bán, bánh làm ra luôn không đủ bán. “Đó là những năm tháng hoàng kim của làng, giờ thì mọi thứ đã khác. Hiện tại số người làm bánh nổ trong làng không bằng một phần nhỏ lúc xưa. Chúng tôi làm bánh vừa là để kiếm thêm thu nhập, vừa là để gìn giữ cái nghề truyền thống của ông bà xưa truyền lại” - Ông On tâm sự.