Theo quy định, giấy phép kinh doanh lữ hành quốc tế là một trong những điều kiện bắt buộc mà công ty du lịch phải đáp ứng nếu muốn đưa du khách Việt Nam ra nước ngoài hoặc ngược lại. Đi kèm giấy phép là một khoản tiền đáng kể đủ để đền bù hợp đồng với du khách hoặc đối tác khi có phát sinh. Thông thường, công ty lữ hành bán tua cho khách sẽ lo trọn gói từ vé máy bay khứ hồi, dịch vụ ăn ở, tham quan đến bảo hiểm, đồng thời chịu trách nhiệm về mọi vấn đề khi có sự cố. Tuy nhiên, các đơn vị kinh doanh du lịch “lậu” không phải nộp tiền cọc, không phải chịu tiền thuế, cũng không bảo đảm chế độ bảo hiểm. Vì thế, những đơn vị này có điều kiện tung ra giá tua ở mức rất thấp để thu hút khách. Với phương thức hoạt động như trên, chỉ cần một chỗ ngồi ở vỉa hè, một cái bàn, một tấm biển cũng có thể bán tua. Nhiều trường hợp người bán tua là người nước ngoài sang du lịch Việt Nam, được thuê ở lại làm việc và kiếm sống nhờ tiền hoa hồng. Họ kiêm luôn hướng dẫn viên dù không hiểu nhiều về lịch sử, văn hóa Việt Nam, cũng chẳng có chuyên môn nghiệp vụ về du lịch. Sáu tháng cuối năm, thời điểm “mùa vụ” của du lịch Việt Nam, những văn phòng du lịch “chui” mọc lên càng nhiều, để rồi khi bị cơ quan chức năng “sờ gáy”, họ dễ dàng tự đóng cửa, chuyển trụ sở và đổi tên. Dạo qua một số trang bán hàng trực tuyến như Hotdeal, Yesgo, Muachung…, dễ dàng bắt gặp hàng loạt tua, tuyến du lịch nước ngoài được chào bán với mức giá rẻ bất ngờ. Song khi truy cập vào bảng niêm yết danh sách các đơn vị du lịch được cấp phép kinh doanh, không ít những cái tên vắng bóng. Hiện trạng này phản ánh sự tồn tại bất hợp pháp của nhiều đơn vị kinh doanh du lịch, đồng thời cũng cho thấy sự bất ổn trong cách thức điều hành, quản lý nhằm bảo đảm môi trường kinh doanh du lịch an toàn, lành mạnh tại Việt Nam.
Còn nhớ, cách đây hơn một năm, du lịch nước ta đã phải mang tiếng xấu khi hơn 700 khách Việt Nam bị Công ty TNHH MTV Dịch vụ Cuộc sống Du lịch (Travel Life) bỏ rơi ở Thái-lan. Khi cơ quan chức năng vào cuộc mới vỡ lở công ty này không có giấy phép kinh doanh lữ hành quốc tế. Đến khi UBND thành phố Hồ Chí Minh ra quyết định xử phạt, Travel Life đã kịp giải tán trụ sở. Mới đây, Công ty Anex Việt Nam, đơn vị đưa khách Nga đến nước ta đứng thứ hai về số lượng đã phải gửi công văn “kêu cứu” tới UBND tỉnh Khánh Hòa khi sự sống còn của doanh nghiệp bị đe dọa bởi hoạt động ngầm của các văn phòng du lịch kinh doanh kiểu “ảo thuật”. Công ty này cũng cho biết, từ ngày 20-5 đến nay đã phải tạm dừng đưa khách Nga đến Nha Trang bởi một trong những lý do chính là không thể cạnh tranh, cũng không thể khắc phục hậu quả mà những đơn vị kinh doanh tua tuyến “lậu” để lại. Rõ ràng, không chỉ cản trở hoạt động của các công ty lữ hành chân chính, làm thất thu ngân sách nhà nước, lối kinh doanh “chui” còn khiến du lịch Việt Nam mất thị trường ngay trên sân nhà, tác động tiêu cực tới bộ mặt và chất lượng chung của toàn ngành.
Lý giải sự tồn tại dai dẳng của tình trạng trên, giới chuyên môn cho rằng, bên cạnh sự gia tăng về mức độ tinh vi trong thủ đoạn lừa đảo của những đơn vị kinh doanh du lịch “chui”, bên cạnh sự thiếu quyết liệt trong xử lý vi phạm của các cơ quan chức năng, nguyên nhân không nhỏ thuộc về nhận thức chưa đầy đủ của người dân với tâm lý ham du lịch giá rẻ. Ngoài ra, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử cùng sự lỏng lẻo trong cơ chế quảng cáo, quảng bá trên mạng in-tơ-nét cũng là “xúc tác” mạnh mẽ khiến các doanh nghiệp du lịch “chui” càng có điều kiện tung hoành. Bởi thế, để bảo vệ quyền lợi của chính mình, du khách cần chủ động và kỹ càng hơn trong việc lựa chọn công ty lữ hành để mua tua. Bên cạnh đó, để giải quyết dứt điểm nạn du lịch “chui”, các cơ quan chức năng cần phối hợp hải quan, bộ đội biên phòng tại các cửa khẩu để kiểm tra giấy phép kinh doanh khi xuất hiện các đoàn khách du lịch xuất, nhập cảnh; đồng thời kết hợp cán bộ quản lý ở các khu du lịch trọng điểm kiểm tra giấy phép của các đoàn đưa khách đến tham quan. Ngoài ra, công tác truyền thông để cảnh báo, nâng cao nhận thức cho khách du lịch cũng cần được đẩy mạnh.
Sự vào cuộc và triển khai quyết liệt các giải pháp chính là phương thức hữu hiệu để tìm lại môi trường kinh doanh du lịch an toàn cho Việt Nam, nâng cao vị thế và nguồn thu của ngành “công nghiệp không khói”. Đó cũng là cách mà nhiều nước đã triển khai thành công.
