Hai tháng nay, lực lượng Cảnh sát Phòng, chống tội phạm về môi trường (C49) Bộ Công an phối hợp Thanh tra Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đồng loạt kiểm tra các trang trại và cơ sở chăn nuôi heo trên cả nước. Qua thanh tra 41 vụ, phát hiện tới 18 vụ vi phạm về sử dụng chất cấm, lực lượng chức năng đã xử phạt hành chính với số tiền 2,6 tỷ đồng.
Thực tế cho thấy, việc sử dụng chất cấm trong chăn nuôi vẫn còn tồn tại. Chỉ hơn ba tháng nữa, việc sử dụng chất cấm trong chăn nuôi sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 317 Bộ luật Hình sự, thế nhưng hầu hết những người chăn nuôi và thương lái đều không biết hoặc cố tình vi phạm. Gần đây nhất, tại tỉnh Đồng Nai, nơi có đàn heo nhiều nhất cả nước với 1,6 triệu con, Chi cục Thú y tỉnh này phát hiện hai hộ chăn nuôi heo ở thị trấn Vĩnh An, huyện Vĩnh Cửu có sử dụng chất cấm salbutamol. Chỉ vì lợi nhuận từ mỗi con heo có sử dụng chất cấm cao hơn heo nuôi bình thường từ 2.000 đến 3.000 đồng/kg mà những người chăn nuôi có thể phải chịu hình phạt tù. Theo Đại tá Trần Trọng Bình, Cục phó C49 (Bộ Công an), theo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) năm 2015, những hoạt động liên quan an toàn thực phẩm, như vận chuyển, buôn bán, tàng trữ, đưa hóa chất, đưa chất cấm không được phép sử dụng vào thực phẩm, thì đã đủ yếu tố để khẳng định phạm tội.
Qua xác minh, các ngành chức năng phát hiện chính thương lái đã xúi giục người chăn nuôi heo. Để loại bỏ việc sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, công tác truyền thông là rất quan trọng. Ngoài tuyên truyền cộng đồng, cần tuyên truyền đến từng nhóm người cụ thể để người tiêu dùng cảnh giác hơn khi sử dụng thịt heo hoặc nếu phát hiện cơ sở chăn nuôi có dấu hiệu sử dụng chất cấm thì quần chúng sẽ báo ngay cho các cơ quan chức năng.
Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi tỉnh Đồng Nai Phạm Đức Bình cho biết: “Tôi khẳng định việc sử dụng chất cấm trong chăn nuôi không phải là siêu lợi nhuận. Đây là do thị hiếu tiêu dùng của người Việt Nam tạo nên cho người chăn nuôi thói quen sử dụng chất cấm đó. Còn khi người ta sử dụng chất cấm thì phải có lời hơn. Tôi chỉ đặt dấu hỏi là những con heo có sử dụng chất cấm chỉ cần nhìn bằng mắt thường là cán bộ thú y biết, nhưng tại sao không xử lý được?”.
Thực tế cho thấy, từ khi lực lượng Cảnh sát môi trường cùng vào cuộc với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có sự tác động rất lớn đến chính quyền các địa phương. Trong 9,1 tấn salbutamol mà các công ty dược được Bộ Y tế chấp thuận cho nhập về trong hai năm 2014, 2015 thì có đến 6,2 tấn không được ngành dược sử dụng mà bán ra thị trường. Như vậy, 6,2 tấn này được sử dụng vào mục đích gì, dùng trong chăn nuôi là bao nhiêu? Để khắc phục hậu quả của sự việc nói trên, hiện nay, lực lượng chức năng đã khống chế được nguồn salbutamol do 20 công ty dược nhập khẩu. Toàn bộ số salbutamol còn lại đã được niêm phong. Bộ Y tế đã có văn bản tạm dừng nhập khẩu loại thuốc này. Chánh Thanh tra Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Văn Việt cho rằng: “Ba tháng nay đã có sự chuyển biến rất rõ vì các cơ quan chức năng làm rất mạnh, có hiệu quả hơn".
Qua sự việc này cũng cho thấy, nhu cầu tăng năng suất, chất lượng sản phẩm trong chăn nuôi heo của người nông dân đặt ra bài toán cho các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học phải tìm giải pháp để cải tiến khoa học - công nghệ trong lĩnh vực này. Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Tống Xuân Chinh cho rằng: Một giải pháp rất quan trọng đó là về mặt khoa học - công nghệ chúng ta cần nghiên cứu để tìm ra những chất có nguồn gốc thực vật hay vi sinh để có thể thay thế chất cấm này, góp phần nâng cao chất lượng thịt của heo nuôi. Bên cạnh đó, sự cải thiện về giống, thức ăn chăn nuôi cũng rất quan trọng.
Việc quy định danh mục chất cấm trong chăn nuôi heo nói riêng và trong lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm nói chung không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành nông nghiệp. Các bộ, ngành cần liên thông để tăng cường quản lý nhà nước, thống nhất thông báo các chất cấm trong lĩnh vực mình phụ trách. Chỉ khi nào hệ thống chính trị cơ sở vào cuộc thì việc loại bỏ chất cấm trong chăn nuôi heo mới đạt hiệu quả.
