Kiểm soát chặt chẽ chất lượng tôm giống

Vụ nuôi trồng Thủy sản (Bộ Thủy sản) cho biết, tình trạng tôm nuôi bị chết chủ yếu do các nguyên nhân: Thả nuôi không đúng thời vụ vì người dân có tâm lý thả tôm sớm sẽ thu hoạch sớm và bán được giá cao; người nuôi tôm không tuân thủ quy trình kỹ thuật nuôi tôm như cải tạo ao, đầm, hệ thống cấp, thoát nước; chất lượng tôm giống kém, chưa kiểm soát được tình trạng nhập tôm giống từ các địa phương; việc chỉ đạo sản xuất, tập huấn kỹ thuật nuôi tôm tại các địa phương chưa chặt chẽ.  Năm 2005, diện tích nuôi tôm của tỉnh Bạc Liêu đạt 112.000 ha, cần đến 11 tỷ con tôm giống. Tuy nhiên, 112 cơ sở sản xuất giống trên địa bàn tỉnh mới đáp ứng khoảng 20% nhu cầu tôm giống. Lượng tôm giống còn lại chủ yếu nhập từ các tỉnh miền trung. Năm 2005, Trung tâm Khuyến ngư tỉnh xét nghiệm 2.326 mẫu tôm giống thì phát hiện gần 50% số mẫu kém chất lượng; trong đó có 941 mẫu nhiễm MBV (bệnh còi), 184 mẫu nhiễm vi - rút đốm trắng. Thanh tra Chi cục Bảo vệ nguồn lợi thủy sản kiểm tra 1.489 phương tiện vận chuyển gần một tỷ con tôm giống nhập vào tỉnh, phát hiện 123 phương tiện vi phạm, với lượng con giống kém chất lượng lên đến hàng triệu con. Từ đầu vụ đến nay, tỉnh Trà Vinh có 6.400 hộ thả nuôi với 338 triệu con tôm giống trên diện tích 9.337 ha. Nhưng ngành chỉ mới kiểm dịch được 66,1 triệu con giống sản xuất tại địa phương và 17 triệu con giống nhập. Được biết, năm 2006, nhu cầu tôm giống của Trà Vinh khoảng ba tỷ con, trong khi hơn 110 trại sản xuất giống trong tỉnh mới đáp ứng được khoảng 45% nhu cầu, số còn lại phải nhập từ các nơi khác về. Ông Phạm Văn Đức, Giám đốc Sở Thủy sản Cà Mau nhận định: năm 2006, nông dân trong tỉnh thả nuôi 240.000 ha, cần 11 tỷ con tôm giống, đa số phải nhập từ các tỉnh. Nếu như các năm trước, tỷ lệ tôm giống kém chất lượng chiếm 70-80% lượng tôm giống thả nuôi, thì nay giảm xuống còn 50%, vẫn ở mức đáng lo ngại.

Từ nhiều năm nay, giá trị xuất khẩu tôm luôn chiếm hơn 50% tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành thủy sản, chủ yếu là từ tôm nuôi. Tuy nhiên, việc nuôi tôm hằng năm thường gặp khó khăn, nhất là đầu vụ luôn thiếu tôm giống, dẫn đến tình trạng tranh mua, tranh bán tôm giống. Ở nhiều địa phương, do không kiểm soát được chất lượng tôm giống, nên người dân mua phải tôm giống nhiễm bệnh, gây thiệt hại đáng kể. Bài học rút ra từ các năm trước cho thấy, việc quản lý chất lượng tôm giống tại nơi sản xuất, trên đường lưu thông, đến nơi tiêu thụ sẽ quyết định đến an toàn dịch bệnh tôm nuôi. Việc nuôi tôm liên tục 2-3 vụ/năm đẫn đến mùa khô không đủ nguồn nước cấp, nhiệt độ trong ao nuôi tôm biến đổi lớn làm cho tôm nuôi bị chết hàng loạt. Việc nuôi tôm liên tục trên một diện tích đã làm môi trường vùng nuôi nhanh chóng bị ô nhiễm, phát sinh mầm bệnh gây hại cho tôm nuôi. Nhiều nơi khi tôm nuôi vừa bị chết do nhiễm bệnh đã tiến hành thả tôm giống ngay, không có thời gian xử lý tiêu trùng.

Chủ động phòng, tránh dịch bệnh xảy ra trong vụ nuôi tôm, ngay từ đầu năm, Bộ Thủy sản đã chỉ đạo các sở Thủy sản tăng cường kiểm soát chất lượng tôm giống, khuyến cáo nông dân chỉ nên nuôi một vụ tôm trong năm. Vụ còn lại có thể luân canh như cấy lúa hoặc nuôi các đối tượng thủy sản khác nhằm làm sạch môi trường ao, đầm nuôi thủy sản, có thời gian ngắt vụ để diệt mầm bệnh. Năm 2005, ngành thủy sản và chính quyền các địa phương đã tích cực tập trung chỉ đạo thời vụ nuôi tôm, môi trường vùng nuôi, kiểm soát chất lượng tôm giống, nên đã hạn chế đến mức thấp nhất diện tích tôm nuôi bị chết. Đồng chí Nguyễn Việt Thắng, Thứ trưởng Bộ Thủy sản cho biết: Việc nuôi tôm có tính chất mùa vụ, thời điểm cần thả giống tương đối tập trung nên việc sản xuất và cung ứng tôm giống đã gặp nhiều khó khăn khi các địa phương chưa chủ động được nguồn tôm bố, mẹ, mà còn phụ thuộc khai thác tự nhiên hoặc phải nhập khẩu tôm bố, mẹ. Phần lớn tôm bố, mẹ đưa vào sản xuất không rõ nguồn gốc, không được kiểm dịch, bị khai thác triệt để mà chưa có biện pháp quản lý số lần sinh sản của tôm bố, mẹ. Chất lượng tôm giống chưa bào đảm do chưa kiểm soát chặt chẽ điều kiện sản xuất giống theo tiêu chuẩn ngành. Các cơ sở chưa thực hiện công bố chất lượng giống, chưa có nhãn mác, không rõ nguồn gốc, chưa được kiểm dịch tại nơi sản xuất. Sự chỉ đạo, phối hợp giữa các cấp tại một số địa phương chưa chặt chẽ, khi cấp huyện không cho thả tôm thì cấp xã lại cho thả tôm giống, tạo điều kiện cho người bán tôm giống đến tiêu thụ…

Để vụ nuôi tôm năm nay thắng lợi, hạn chế thiệt hại cho nguời nuôi tôm ngành thủy sản, chính quyền địa phương cần thực hiện các biện pháp như: Kiên quyết không cho người dân thả tôm không đúng thời vụ; tăng cường công tác khuyến ngư như tập huấn kỹ thuật nuôi, phòng bệnh tôm; bảo đảm lượng tôm giống sạch bệnh, kịp thời vụ, giá hợp lý; công tác quản lý nuôi tôm như mùa, vụ, kế hoạch, nhu cầu con giống phải được quan tâm ngay từ đầu vụ; việc sản xuất tôm giống phải được quản lý chặt chẽ, cần đưa các cơ sở sản xuất tôm giống vào khu sản xuất tập trung để kiểm soát chất lượng tôm giống trước khi đưa đến nơi tiêu thụ; các hộ sản xuất cần được tổ chức thành các tổ, nhóm, hiệp hôi sản xuất giống và nuôi để thực hiện quản lý cộng đồng có trách nhiệm, giữ cho môi trường nuôi bền vững, sản phẩm bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm; thong qua các hội nghề nghiệp, đội sản xuất, khuyến ngư cơ sở tổ chức ký hợp đồng tiêu thụ tôm giống chất lượng cao với các địa phương nuôi tôm để phân phối chỉ tiêu, có kế hoạch chuẩn bị, sản xuất giống có trách nhiệm và tiêu thụ được sản phẩm; các địa phương cần củng cố, xây dựng hệ thống chi cục bảo vệ nguồn lợi, chi cục quản lý chất lượng, an toàn vệ sinh và thú y thủy sản có đủ năng lực thực hiện kiểm soát chất lượng tôm giống.