Không phải là cho phép "NXB tư nhân"

* Thưa ông, phương án cho phép tư nhân được liên doanh với các NXB cả trong khâu tổ chức bản thảo được đưa vào Dự thảo dựa trên thực tế nào?

- Theo quy định tại Luật Xuất bản (XB) năm 1993, tư nhân chỉ được phép liên doanh trong lĩnh vực in và phát hành xuất bản phẩm. Nhưng theo điều tra thực tế một số NXB, sách liên doanh với tư nhân chiếm tỷ lệ khá cao.

Tư nhân đã tham gia trực tiếp vào cả ba lĩnh vực xuất bản-in-phát hành, vượt quá phạm vi cho phép của Luật XB. Nhiều đối tác xây dựng được những nhóm từ năm đến bảy người, có trình độ học vấn đại học hoặc trên đại học, thực hiện chức năng như một ban biên tập xuất bản; họ cũng có các trang thiết bị cần thiết để thực hiện khâu chế bản.

Một số công ty phát hành sách Nhà nước và tư nhân cũng đầu tư khai thác bản thảo, tổ chức biên tập, sau đó đưa cho các NXB đi đăng ký "giùm", để họ có thể đưa đi in và phát hành. Thời gian gần đây một số công ty còn công khai mua bản quyền một số tác phẩm để khai thác lâu dài hoặc khai thác độc quyền.

Nói tóm lại, trong khi luật chưa cho phép thì sách do tư nhân tổ chức bản thảo đã ra đời, trong đó có một số tác phẩm có giá trị... Vì vậy, đề nghị cho phép tư nhân được tham gia tổ chức bản thảo chính là thừa nhận một thực tế đang tồn tại.

* Có thể kể ra đây Trung tâm Ngôn ngữ Đông Tây, Công ty Văn hóa Phương Nam... là những đối tác xuất bản có tham gia tổ chức bản thảo. Tuy nhiên, bên cạnh đó rất nhiều nhà sách tư nhân thường làm ăn theo kiểu cò con; họ "nhặt nhạnh", "chụp giật" bản thảo ở chỗ này chỗ khác, mượn mũ các NXB để in sách, khiến cho thị trường sách thêm hỗn loạn. Nếu bây giờ tư nhân lại được quyền "tổ chức bản thảo" nữa thì e rằng  lợi bất cập hại?

- Tôi công nhận rằng, bên cạnh mặt tích cực nói trên, nhiều sách vi phạm là sách liên doanh với tư nhân.

Chạy theo lợi nhuận, tư nhân thường chỉ quan tâm xuất bản các loại sách bán chạy, có lãi cao, luôn tìm cách in tăng số lượng, không nộp thuế đầy đủ, không trả quản lý phí cho các NXB, xâm hại bản quyền tác giả. Nhưng khi sai phạm xảy ra thì hầu như chưa một lần nào xử phạt được tư nhân, kể cả ở những cuốn sách thực tế do tư nhân biên soạn, vì Luật chưa thừa nhận vai trò của họ. Rốt cục, các NXB phải chịu toàn bộ trách nhiệm.

Nhưng khi vai trò "tổ chức bản thảo" của tư nhân được thừa nhận thì tư nhân phải cùng đứng tên và cùng chịu trách nhiệm với NXB trước pháp luật. Họ phải chia sẻ trách nhiệm và chia sẻ rủi ro khi cho ra đời một cuốn sách.

* Như vậy, nếu đề nghị này được chấp thuận, thì tới đây tư nhân sẽ được tham gia cả ba khâu xuất bản - in - phát hành. Điều đó có nghĩa là sẽ có các đối tác trong ngành xuất bản hoạt động giống như các NXB tư nhân?

- Không nên nhầm lẫn như vậy. Khi tư nhân được tổ chức bản thảo nghĩa là họ được quyền mời tác giả, gợi ý tác giả viết, cùng với tác giả làm đề cương. Và họ tổ chức biên tập bản thảo để hình thành nên nội dung của các xuất bản phẩm.

Nhưng bản thảo đó phải được đưa đến các NXB để giám đốc-tổng biên tập NXB xem xét ký duyệt trước khi đưa đi in.

Quy định này là để bảo đảm nội dung sách được biên tập lần cuối bởi các NXB. Và sau khi in ra, được giám đốc-tổng biên tập các NXB xem xét ký duyệt vào bản mẫu, sách mới được phép phát hành. Nói tóm lại nội dung sách vẫn được quản lý chặt chẽ ở hai "chốt" trong quy trình xuất bản do các NXB nắm giữ...

* Theo ông, nếu quy định này được Quốc hội thông qua thì có thể tạo ra một bước đột phá trong ngành xuất bản?

- Theo cá nhân tôi, không nên quá kỳ vọng vào việc này, vì trong những năm qua, tuy chưa cho phép, nhưng tư nhân cũng đã làm rồi mà có tạo ra bước ngoặt gì đâu, tuy họ có những đóng góp như đã nói ở trên.

Tới đây, nếu được Quốc hội thông qua, cũng phải có một thời gian nhất định tích lũy kinh nghiệm và tài chính, mới có thể nở rộ các hoạt động như mua bản quyền, đầu tư thiết bị hiện đại để chuẩn bị cho những kế hoạch dài hạn...

NGUYỄN ÂU thực hiện
Thể thao Văn hóa