Không có việc phá rừng phòng hộ để trồng cao su ở Hương Khê

Qua tìm hiểu thực tế cũng như khẳng định của các nhà chuyên môn, khoa học thì không có việc phá rừng phòng hộ để trồng cao su tại các tiểu khu này và môi trường tuy có bị ảnh hưởng nhưng trong điều kiện cho phép.

Huyện miền núi Hương Khê với tiềm năng về đất đai đã được tỉnh Hà Tĩnh quy hoạch là trọng điểm trồng cây cao su. Đề án phát triển cao su đến 2020 đã được UBND tỉnh thông qua, Hương Khê trồng 7.600/12.000 ha cao su của toàn tỉnh. Trong đó, xã Hương Giang được quy hoạch là một những điểm nhấn phát triển cao su. Vì Hương Giang là một xã miền núi thụ hưởng chế độ 135, có 6 ngàn nhân khẩu, tỷ lệ hộ nghèo chiếm hơn 46%; thu nhập bình quân 3,2 triệu đồng người/năm... Trong lúc đó tiềm năng về rừng và đất lâm nghiệp của  Hương Giang lên đến 5.557 ha, trong đó quy hoạch 3 loại rừng đã được phê duyệt là 4.274 ha có thể đưa vào quy hoạch trồng cao su (1.783 đất ở trạng thái 1a, 1b, 1c; 1.574 ha rừng trồng sản xuất (chủ yếu cây keo), 896 ha rừng có trữ lượng dưới 90 m3 gỗ) và 1.783 ha rừng phòng hộ.

Qua điều tra của chúng tôi về quy trình trồng cao su tại đây cơ bản phù hợp với các quy định của Nhà nước. Mặc dù tiềm năng đất lớn như vậy nhưng chủ đầu tư - Công ty Cao su Hương Khê (CSHK) thuộc Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam mới được UBND tỉnh Hà Tĩnh phê duyệt quy hoạch 485,7 ha trồng cao su, chiếm 11% diện tích rừng kinh tế ở xã Hương Giang tại tiểu khu 199 và 200. Đây là những tiểu khu nằm trong quy hoạch chung của UBND tỉnh Hà Tĩnh phê duyệt và Thông tư số 127/2008/TT-BNN, ngày 31.12.2008 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Đất lâm nghiệp chuyển sang trồng cao su phù hợp sự phát triển của cây cao su. Vấn đề quan tâm là đối tượng rừng và đất lâm nghiệp chuyển sang trồng cao su ở đây là đất lâm nghiệp thuộc đối tượng quy hoạch rừng sản xuất có trạng thái Ib và Ic và rừng trồng (cây keo) đã đến tuổi khai thác  hoặc rừng trồng chất lượng kém, hiệu quả kinh tế thấp chứ không phải là rừng phòng hộ như một số thông tin đã phản ánh. Tuy 485,7 ha đất ở trạng thái 1b, 1c đã được UBND tỉnh duyệt để trồng cao su, nhưng để giảm thiểu đến tác động môi trường, nguồn sinh thuỷ của bốn hồ chứa nước (Họ Võ, Khe Con, Khe Vôi và Ma Ca) tưới cho 234 ha đất nông nghiệp của Hương Giang, chủ đầu tư đã thực hiện đúng cam kết với địa phương là khai hoang, xử lý thực bì bằng thủ công, không sử dụng hoá chất diệt cỏ và tiến hành trồng theo băng, thửa (không làm ồ ạt trên toàn bộ diện tích) và tạo vành đai xanh, cách chân đập hơn 2 km...

Qua thẩm định của các cơ quan có thẩm quyền, việc trồng cao su ở đây tác động đến môi trường, nguồn sinh thuỷ của các hồ đập trên là không lớn, trong điều kiện cho phép. Việc trồng cao su của chủ đầu tư đều tuân thủ nghiêm ngặt các thủ tục quy định hiện hành, nhất là Báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án được xem xét phê duyệt cận trọng; trong quá trình thực hiện được tổ chức giám sát cụ thể và cơ bản thực hiện đúng cam kết. Công ty CSHK cùng các cấp chính quyền, đoàn thể đã tổ chức 28 cuộc họp để tuyền truyền, vận động và Dự án trồng cao su được nhiều người dân trong vùng hưởng lợi đồng tình cao. Đến nay, chủ đầu tư mới xử lý thực bì và khai hoang được 177,6 ha và mới trồng 120,4 ha tại hai tiểu khu nói trên. Việc trồng cao su đã giải quyết việc làm cho hàng trăm lao động địa phương vào việc khai hoang, cuốc lỗ, trồng cây; đã có 56 nhóm hộ (150 lao động) được nhận đất trồng cao su cùng 16 km đường giao thông được củng cố và làm mới; tổng số vốn mà doanh nghiệp huy động đầu tư gần 18 tỷ đồng (trong đó đầu tư kiến thiết cơ bản rừng cao su hơn 13 tỷ đồng). Theo tính toán của Bí thư Đảng uỷ xã Hương Giang Phan Văn Hùng, nếu triển khai trồng cao su trên hết diện tích quy hoạch (hơn 4.200 ha) thì người dân Hương Giang có cơ hội thoát nghèo bền vững.

Rừng keo trong khoảnh 6 tiểu khu 200.

Tuy nhiên, việc triển khai trồng cao su ở đây của chủ đầu tư không tránh khỏi những thiếu sót, tuy không lớn, như việc quy hoạch, thiết kế rừng trồng cao su trên đất ở trạng thái Ib, Ic nhưng trong vùng đất này rải rác vẫn còn một số cây gỗ ở một số khoảnh tại tiểu khu 200; chưa có phương án tận thu lâm sản theo cấp có thẩm quyền phê duyệt. Ngoài ra, việc công bố quy hoạch, giao khoán đất rừng chưa tổ chức tuyên truyền sâu rộng đến nhân dân trong vùng; vẫn còn một số bất cập trong diện tích, đối tượng giao khoán do lịch sử để lại mà không giải quyết được, gây nên sự không đồng thuận trong một bộ phận người dân... 

Song điều đáng nói hơn cả là trong thời gian gần đây, việc trồng cao su ở đây tiến hành hết sức khó khăn vì bị một số phần tử quá khích kích động, lôi kéo một số người thiếu hiểu biết đã cản trở việc trồng cao su. Họ cho rằng, phá rừng tự nhiên, phòng hộ để trồng cao su sẽ ảnh hưởng môi trường, làm cạn kiệt nước hồ đập… Mặc dù, việc quy hoạch ở tiểu khu 199, 200 đều được các ngành chức năng tiến hành cận trọng: những khoảnh rừng ở trạng thái 2b, 2c được quy hoạch là rừng phòng hộ, còn những khoảnh rừng kém hiệu quả hay đất lâm nghiệp ở các trạng thái (1b, 1c) quy hoạch rừng sản xuất. Một điều mâu thẫu với thực tế, người dân Hương Giang đã, đang trồng hơn 1.500 ha keo các loại. Cây keo cũng được trồng phủ lên rừng, đất lâm nghiệp ở các trạng thái như cây cao su, thậm chí một số người dân bất chấp quy định, trồng quanh các hồ đập, khe suối. Trong lúc hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường cây keo thấp thua nhiều lần so với cây cao su. Vậy cớ gì họ lại làm như vậy? Theo điều tra của chúng tôi, trong số những đối tượng cầm đầu, thường xuyên tổ chức lôi kéo, kích động phản đối việc trồng cao su trên địa bàn lại là những người tập trung hầu hết ở xóm 6 (Hương Giang), như Nguyễn Hữu Chí, tự ý xâm lấn vùng đất quy hoạch trồng cao su trồng keo trái phép, đã bị Công ty CSHK xử lý; Nguyễn Quốc Tuấn ở xã Gia Phố khoanh nuôi bảo vệ 50 ha rừng trong do cấp (xã) chưa đủ thẩm giao vào đất đã có chủ, đã bị UBND huyện Hương Khê lập biên bản xử lý để thu hồi; Đặng Xuân Liên chủ xưởng cưa CD chế biến và tiêu thụ gỗ lậu, khi kiểm lâm địa bàn vào lập biên bản xử lý thì đã có lời lẽ thô tục và đe đoạ người thi hành công vụ... Đấy là chưa kể một số “lâm tặc”, sợ khi triển khai trồng cao su ở đây sẽ không có đường vận chuyển lâm sản trái phép. Một điều đáng tiếc, cấp uỷ chính quyền và các ngành chức năng của Hương Giang và huyện Hương Khê đã không kịp thời nắm bắt có giải pháp xử lý kịp thời nên để cho các đối tượng này cấu kết, mượn chiêu bài “bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường” để tụ tập khiếu kiện, gây tiềm ẩn mất an ninh trật tự xã hội dễ trở thành điểm nóng trên địa bàn. Mới đây, ngày 10.4.2009, hai công nhân của Công ty CSHK trong khi đang làm nhiệm vụ trên địa bàn đã bị Lê Văn Hà, Nguyễn Xuân Linh và một số phần tử quá kích đều ở xóm 6 (Hương Giang) dùng dao, rựa đuổi đánh trọng thương...

Thiết nghĩ, Công ty CSHK cùng cấp uỷ, chính quyền và các đoàn thể xã Hương Giang, huyện Hương Khê và các ngành chức năng cần tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, vận động đến tận người dân  về chủ trương, lợi ích và hiệu quả của chuyển đổi đất lâm nghiệp, rừng kém hiệu quả sang trồng cao su cùng những giải pháp tích cực giảm thiểu tác hại môi trường, chống xói mòn làm cạn kiệt hồ đập của chủ đầu tư. Công ty CSHK cần sớm công khai vùng quy hoạch trồng cao su trên địa bàn, có biện pháp phân chia lợi ích cho công đồng đồng đều hơn, nhất phân bổ đất trồng cao su cho nhiều người dân trong vùng dự án được hưởng. Tỉnh Hà Tĩnh cần nhanh chóng đóng mốc phân loại ba loại rừng để người dân có điều kiện giám sát, kiểm tra. Các ngành chức năng cần tăng cường công tác giám sát các cam kết của doanh nghiệp khi triển khai dự án, nhất là vấn đề môi trường.

Bài, ảnh: Thành Châu – Lê Thơn