Khơi thông nguồn lực, đẩy mạnh chuyển đổi số trong hợp tác xã

Nỗ lực trong chuyển đổi số

Với diện tích hơn 6.000m2 đất sản xuất ban đầu, HTX Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Hiền Thi, xã Lạc Dương (Lâm Đồng) đã đầu tư hàng tỷ đồng thiết kế mô hình trồng dâu tây theo phương pháp bán thủy canh. Từng gốc cây trong vườn được gắn với hệ thống ống tưới nhỏ giọt kết hợp với bón phân tự động. Việc chủ động tìm kiếm và áp dụng công nghệ đã giúp đơn vị này duy trì quy mô sản xuất, chất lượng sản phẩm để cung ứng cho hệ thống chuỗi siêu thị lớn như Bách Hóa Xanh, Winmart… Đến nay, HTX Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Hiền Thi đã phát triển được mô hình chuỗi liên kết sản xuất với quy mô hơn 100ha, tạo việc làm ổn định cho khoảng 50 lao động tại địa phương.

Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Hiền Thi Nguyễn Thị Hiền cho biết, HTX luôn chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất. Nhờ đưa công nghệ vào các khâu thu hoạch, chế biến, giá trị nông sản được nâng lên đáng kể. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn gặp nhiều trở ngại do nguồn lực tài chính và hạ tầng còn hạn chế. Hiện nay, nhiều công đoạn sơ chế vẫn phải thực hiện thủ công. Trong khi đó, để áp dụng đồng bộ công nghệ vào sản xuất và sơ chế rau củ quả cần nguồn vốn đầu tư lớn cùng hệ thống cơ sở vật chất phù hợp, vượt quá khả năng của HTX ở thời điểm hiện tại.

Dù đã có sự chủ động, tuy nhiên việc chuyển đổi số ở HTX Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Hiền Thi vẫn còn gặp khó khăn về nguồn lực kinh tế. Nhiều HTX, tổ chức kinh tế còn phải đối mặt với trình độ, kỹ năng về công nghệ của thành viên, người lao động còn hạn chế, cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ, nhất là với các HTX ở khu vực miền núi, vùng cao..., đây là những rào cản khiến kinh tế tập thể chưa phát huy hết hiệu quả và sức cạnh tranh.

Tổng Giám đốc Công ty TNHH Agricare Việt Nam Đàm Quang Thắng cho rằng, muốn kinh tế tập thể phát triển thì việc xây dựng hệ sinh thái số trong chuỗi giá trị nông sản là hướng đi tất yếu để phát triển nông nghiệp bền vững. Theo ông Thắng, việc ứng dụng internet vạn vật (IoT) và công nghệ chuỗi-khối (blockchain) giúp minh bạch quá trình sản xuất, rút ngắn khâu trung gian, kết nối trực tiếp người sản xuất với người tiêu dùng. Nhờ đó, người tiêu dùng dễ dàng truy xuất nguồn gốc, yên tâm về chất lượng sản phẩm, đồng thời tạo động lực cho ngành nông nghiệp phát triển hiện đại và hiệu quả hơn.

Trên thực tế, xuất khẩu nông sản luôn được xem là thế mạnh của Việt Nam, tuy nhiên hiệu quả kinh tế và giá trị thương hiệu vẫn còn rất hạn chế. Vì thế, nâng cao chất lượng, giảm chi phí đầu vào để tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm thông qua giải pháp công nghệ số là bài toán sống còn đối với doanh nghiệp, HTX nông nghiệp. Khi HTX xây dựng được giải pháp công nghệ số, các mặt hàng nông sản sẽ được đưa vào chế biến sâu, góp phần gia tăng đáng kể giá trị thương mại, giúp người sản xuất chủ động hơn trước những biến động của thị trường.

Khơi thông nguồn lực

Để tạo bước đột phá và nhằm thực hiện toàn diện chủ trương ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ, chuyển đổi số đối với ngành chế biến nông sản của Chính phủ, tỉnh Lâm Đồng đã ban hành kế hoạch phát triển chế biến rau quả giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ rau quả qua chế biến sâu đạt khoảng 30% tổng sản lượng, từng bước đưa công nghiệp chế biến trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế nông nghiệp địa phương.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng Phan Nguyễn Hoàng Tân, chế biến sâu là chìa khóa nâng cao giá trị gia tăng, làm tăng sức cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu cho nông sản địa phương. Ông Phan Nguyễn Hoàng Tân nhấn mạnh: “Để nâng cao giá trị cạnh tranh của ngành cũng như phát triển thị trường, nhất là xuất khẩu thì chúng ta cần phải xác định rõ những vùng chuyên canh, sản xuất phải gắn với tiêu chuẩn. Cùng với đó tăng tỷ lệ chế biến trong ngành nông nghiệp để tạo ra giá trị gia tăng và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành”.

Mặc dù chuyển đổi số mang lại nhiều lợi ích cho nông nghiệp, tuy nhiên việc triển khai vẫn chủ yếu tập trung ở các doanh nghiệp lớn có tiềm lực tài chính. Trong khi đó, nhiều HTX còn hạn chế về hạ tầng số, dữ liệu và năng lực quản trị. Theo các chuyên gia, để nâng cao giá trị nông sản và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, các HTX cần đổi mới quản trị và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ.

Chuyên gia chính sách nông nghiệp Đào Thế Anh cho rằng, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số là một giải pháp quan trọng giúp khu vực kinh tế tập thể khắc phục khó khăn về sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. HTX thực hiện hiệu quả chuyển đổi số sẽ tạo thuận lợi cho việc triển khai các chính sách của Nhà nước đến gần hơn với người dân khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Để thực hiện được việc này thì trước tiên cần nâng cao khả năng quản trị của HTX.

Trước yêu cầu cấp thiết đó, Liên minh HTX Việt Nam đang tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ đào tạo và thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Cùng với sự tham gia của các đơn vị cung cấp nền tảng số và thương mại điện tử, các HTX có thêm điều kiện kết nối thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước thực hiện chuyển đổi số hiệu quả.

Chia sẻ về nguồn lực cho HTX, Cục trưởng Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Lê Đức Thịnh cho biết, nhiều chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cho khu vực kinh tế tập thể đã được triển khai hiệu quả. Các địa phương đang đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, xây dựng cơ sở dữ liệu, ứng dụng phần mềm quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại trên môi trường số. Theo ông Thịnh, để tạo động lực mạnh mẽ cho HTX chuyển đổi số, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ, ưu tiên đầu tư hạ tầng số ở nông thôn và nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững, hành trình số hóa của HTX cần thêm những lực đẩy mạnh mẽ để không bỏ lỡ cơ hội trong kỷ nguyên số. Vì vậy, các cơ quan quản lý nhà nước cần bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách để hỗ trợ các HTX tiếp cận và tham gia vào quá trình chuyển đổi số phù hợp điều kiện thực tế, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.