Kho tàng văn minh nương rẫy “hấp hối”

K' Toàn (lúc còn khỏe mạnh)
cùng những hiện vật văn hóa
Tây nguyên.

Thông tin từ Bệnh viện Bình Dân TP Hồ Chí Minh cho biết K’Toàn (68 tuổi - từng tham gia đóng trong các phim Sương gió biên thùy, Trùng Quang tâm sử, Ngọn nến hoàng cung, Tuyết nhiệt đới, Kính vạn hoa, Giọt đắng…), vì ông gắn bó và dáng vẻ đã giống y chang người Tây nguyên bản địa - được chẩn đoán đã bị phì đại tuyến tiền liệt, trong thận và bàng quang đều hình thành sỏi to, đã yêu cầu mổ từ ngày 8-1-2007. Tuy nhiên, do gia đình quá nghèo, không tiền chữa trị, K’Toàn đã quay về Bảo Lộc nằm chờ bệnh... tự lành. Các di chứng từ bệnh tai biến mạch máu não, cao huyết áp, u xơ tuyến tiền liệt, và lần mổ thận đầu tiên cách nay vài năm “hợp lại” đe dọa sức khỏe của nghệ nhân này từng ngày.

K’Toàn là người duy nhất gắn bó, chăm chút, và am hiểu cái “bảo tàng” do ông một tay sưu tập suốt hơn 30 năm qua. Trong gia đình ông (cùng một vợ và năm đứa con, đều đang đi học, chưa trẻ nào đủ tuổi thành niên), không ai “đọc” được lai lịch, ý nghĩa, giá trị... của trên 3.000 hiện vật ông sưu tầm được, nên niềm đam mê văn hóa kia không được chia sẻ, chẳng hi vọng có sự tiếp nối bảo quản.

Trong những năm qua, số hiện vật trên thường cùng K’Toàn theo các đoàn làm phim về đề tài Tây nguyên, và cũng có khá nhiều nhà văn hóa, dân tộc học, hệ thống bảo tàng quốc gia, thương nhân tìm đến kho tàng của ông ở Bảo Lộc thưởng thức, trầm trồ khen ngợi thành tích của K’Toàn trong bảo tồn văn hóa truyền thống. Cũng từ lâu, nhiều bảo tàng lớn ở Hà Nội và khu vực phía Nam gợi ý ông tặng, còn các nhà đầu tư du lịch resort... muốn mua đứt khối hiện vật trên nhưng K’Toàn không chịu, mà chỉ muốn liên kết trưng bày phục vụ công chúng, không muốn xa nó.

Xem ra, nay đã đến kỳ đuối thật sự, K’Toàn hôm 10-3 tuyên bố sẽ đành phải chấp nhận gán nó cho bất kỳ cơ quan nhà nước, cá nhân nào để kiếm đỡ ít tiền

(10 triệu đồng) chữa bệnh, vì nếu không chữa trị ông sẽ chết không ai nuôi vợ con, và khối hiện vật đó cũng trở nên vô nghĩa, bỏ hỏng vì không ai hiểu nó.

Các nhà bảo tàng trong nước thừa nhận kho tàng của K’Toàn là một bộ sưu tập quý giá, kỳ công, hoàn chỉnh nhất, đầy đủ và tỉ mỉ nhất… về nền văn minh thảo mộc, nương rẫy xưa cũ, đặc biệt của người Mạ, K’Ho, Cil… ở Tây Nguyên. Ở đó hiện ra từ những dụng cụ đi rừng, cái nỏ, cây nêu, cái bẫy, cái chụp cá tôm, chiếc áo vỏ cây, chiêng, ché đến hạt bầu, hạt bí, hạt lúa cạn...