Khẩn trương dập dịch tiêu chảy cấp

Nguyên nhân ban đầu là do người bệnh ăn thực phẩm sống như: mắm tôm, mắm tép, tiết canh, rau sống, nem chua, gỏi cá và hải sản... trong đó có gần 80% số người mắc bệnh là do ăn mắm tôm sống.

Bệnh tiêu chảy cấp rất nguy hiểm vì nó lây lan nhanh, tỷ lệ tử vong do dịch bệnh này rất cao nếu không được cấp cứu và điều trị kịp thời...

Người tiêu dùng chủ quan 

Mặc dù Bộ Y tế đã công bố dịch tiêu chảy cấp đang lan rộng ở một số tỉnh, thành nhưng tại nhiều chợ trên địa bàn TP Hà Nội, các loại thực phẩm trên vẫn được bán khá nhiều. Chị L, chủ một cửa hàng bún đậu, mắm tôm ở chợ Mơ cho biết, trong những ngày này, tuy có ế ẩm, nhưng vẫn có người ăn.

Một số tuyến phố có nhiều cửa hàng ăn uống như Mai Hắc Ðế, Núi Trúc, Giảng Võ, Nhật Tân (Hà Nội), Lê Trọng Tấn (Hà Ðông),... tình trạng sử dụng mắm tôm sống kèm với các món ăn như bún đậu, thịt chó, lòng lợn, tiết canh... vẫn diễn ra, nhưng rút vào "bí mật".

Những ngày này, Khoa Cấp cứu của các Bệnh viện Bạch Mai, Ðống Ða, Thanh Nhàn và Viện Các bệnh truyền nhiễm và nhiệt đới quốc gia... đều quá tải. Do quá cảnh giác và lo lắng với dịch bệnh tiêu chảy cấp nên nhiều người chỉ bị đau bụng, đi ngoài cũng được người nhà đưa đến nhập viện.

Gió mùa đông bắc đang tràn về, nhưng bước chân vào Khoa Truyền nhiễm Bệnh viện Ðống Ða ai cũng thấy "nóng" hẳn lên vì số lượng người bệnh tiêu chảy cấp quá đông. Các bác sĩ, y tá chạy ra, chạy vào như con thoi. Chồng hồ sơ để làm thủ tục cho người bệnh cứ tiếp tục cao dần lên. Nhìn nét mặt các bác sĩ, y tá ai cũng mệt mỏi sau những đêm thiếu ngủ. Tất cả đều dồn sức để quyết tâm dập tắt dịch tiêu chảy cấp.

Chúng tôi trò chuyện với những người bệnh như bác Ðoàn Thị Gái, 60 tuổi ở M14, Láng Trung, quận Ba Ðình (Hà Nội) đã vào đây ba ngày mà tình trạng bệnh vẫn chưa ổn định. Bác mua bún đậu và mắm tôm ở chợ Thành Công về ăn, đến 5 giờ sáng lên cơn đau bụng, nên uống thuốc becberin (thuốc đường ruột) như mọi lần, không đỡ, tiếp tục nôn và đi tiêu chảy, người  lả dần. Bác vào Khoa Cấp cứu Bệnh viện Ðống Ða, các bác sĩ bảo bị tiêu chảy cấp chậm 15 phút thì khó cứu chữa được...;

Vợ chồng anh chị Lương Thị Thơm và Trịnh Bá Ngọc ở 30/131 Thái Hà (Ðống Ða), được một người bạn mời đến nhà chơi và ăn thịt chó. Mắm tôm và thịt chó được mua ở chợ cóc đê Tô Hoàng.

Trường hợp hai mẹ con chị Nguyễn Thị Chi ở 8/10/7 Pháo Ðài Láng (Ba Ðình), cũng ăn thịt chó, nhà có bốn người thì chị và con gái bị tiêu chảy cấp. Bác Phạm Thị Thành ở 354 đường Trường Chinh (Ðống Ða) ăn đồ hải sản ở chợ; bác Công Thị Nga ở tổ 16, Thịnh Quang (Ðống Ða) ăn chả mực; cô Ngô Thu Nga ở E1B, Phương Mai (Ðống Ða) ăn bánh tẻ ở cổng một ngôi đền ở Hà Tây; chị Nguyễn Thị Nguyệt ở 55 Lạc Long Quân (Tây Hồ) ăn thịt chó mua ở chợ Xuân Ðỉnh... tất cả đều có triệu chứng giống nôn và tiêu chảy ra nước được cấp cứu ở Bệnh viện Ðống Ða, xét nghiệm cho biết họ mắc bệnh tiêu chảy cấp.

Bác sĩ Nguyễn Thị Bích Ðào, Giám đốc bệnh viện cho biết: "Trong những ngày này, toàn viện không ai được nghỉ phép. Một đội cấp cứu của bệnh viện gồm bốn bác sĩ, mười điều dưỡng viên và hộ lý thay phiên nhau trực tại bệnh viện 24/24 giờ, trường hợp khẩn cấp, viện sẽ tăng cường đội cơ động. Hiện tầng ba đã quá tải, chúng tôi di dời toàn bộ người bệnh nằm ở tầng 2 sang khu khác để ưu tiên phòng cho người bệnh tiêu chảy cấp. Ngay cả khâu sát khuẩn cho những người đưa người bệnh đến nhập viện cũng được chúng tôi làm rất kỹ. Các trường hợp nghi có nguy cơ lây nhiễm đều được uống thuốc phòng. Người bệnh tiêu chảy cấp nhập viện có đủ thành phần, nhưng 80% là do ăn đồ ăn có liên quan đến mắm tôm, đồ tươi sống... Chúng tôi đã xử lý theo phác đồ điều trị của Bộ Y tế, và điều quan trọng nhất là quyết tâm điều trị dứt bệnh, không để xảy ra tử vong và không có di chứng để lại...".

Tại Viện Các bệnh truyền nhiễm và nhiệt đới quốc gia, bệnh nhân mắc bệnh tiêu chảy cấp cũng rất đông, chủ yếu ở Hà Nội và các tỉnh lân cận như Hà Tây, Vĩnh Phúc...

Theo bác sĩ Nguyễn Trung Cấp, Phòng Kế hoạch Tổng hợp, Viện đã quá tải, mặc dù chúng tôi đã tập trung ba tầng để riêng cho người bệnh bị tiêu chảy cấp. Có những trường hợp một gia đình bốn người ăn rau dền cả bốn đều mắc bệnh, cả tập thể hàng chục người đi liên hoan ăn thịt chó, mắm tôm, trong một đám cưới bốn, năm người ăn giò, chả cũng nhập viện vì bệnh tiêu chảy cấp.

Khi nhập viện người bệnh đều có biểu hiện như: nôn, tiêu chảy nhiều lần (có người đi tới 20-30 lần/ngày, thậm chí nhiều hơn), không sốt, rất khó chịu ở bụng, phân có mầu trắng đục, mất nước nhiều, suy sụp nhanh, trong đó hơn 50% số người bệnh bị trụy mạch, hạ huyết áp.

Bệnh tiêu chảy cấp đặc biệt nguy hiểm bởi tốc độ mất nước sau khi nhiễm bệnh cực kỳ nhanh. Thậm chí có trường hợp trong 12 giờ người bệnh đã rơi vào tình trạng nguy hiểm do mất nước, mất điện giải và bị hạ huyết áp...

Thạc sĩ Nguyễn Hồng Hà, Phó Viện trưởng, Viện Các bệnh truyền nhiễm và nhiệt đới quốc gia cho rằng, với tốc độ người bệnh nhập viện như hiện nay thì số ca nghi nhiễm ở các tỉnh thành có dịch phải gấp 10 lần các trường hợp đã xác định dương tính.

Trước tình hình dịch bệnh tiêu chảy cấp như hiện nay, Viện đã được cấp thêm một số giường, đồng thời đưa người bệnh nhẹ, không nguy hiểm chuyển sang các khoa khác, nhưng vẫn thiếu giường bệnh.

Bệnh viện Thanh Nhàn cũng là một trong những bệnh viện có số lượng người bệnh tiêu chảy cấp khá đông. PGS, TS Tô Văn Hải, Phó Giám đốc Bệnh viện Thanh Nhàn cho biết: "Trong số những trường hợp đang được chúng tôi điều trị, người nhiều tuổi nhất là 82 và ít nhất là 10 tuổi. Người bệnh  sau khi  điều trị, không có trường hợp nào nguy hiểm đến tính mạng. Dịch truyền trung bình mà chúng tôi sử dụng cho người bệnh là 12 bình. Người bệnh nặng nhất thì chúng tôi phải truyền tới hơn 20 bình...".

Cứu người bệnh như... cứu hỏa

Bệnh tiêu chảy cấp là một bệnh mới, khác với các bệnh tiêu chảy thông thường và cũng nguy hiểm hơn các bệnh truyền nhiễm liên quan đến đường tiêu hóa. Tỷ lệ tử vong của bệnh tiêu chảy cấp từ 40% đến 50%. Vi khuẩn nguy hiểm trên xâm nhập cơ thể qua thức ăn sống và chất thải của người bệnh.

Nguồn bệnh chính là thực phẩm nên trong thời gian tới, dịch có thể xuất hiện các ca bệnh rải rác khắp nơi. Nếu không quyết liệt dập ngay thì nguy cơ dịch lan rộng tại chỗ và sang các tỉnh khác rất cao.

Theo điều tra  bước đầu Cục An toàn thực phẩm của Bộ Y tế, và Sở Y tế Hà Nội cho thấy, gần 80% ca mắc tiêu chảy cấp là do ăn mắm tôm, 20% có liên quan đến hải sản, 3% ăn tiết canh, rau sống, thức ăn không bảo đảm vệ sinh, còn một số trường hợp chưa xác định được nguyên nhân.

Cục An toàn vệ sinh thực phẩm đang tiếp tục điều tra nguồn mắm tôm gây ra dịch tiêu chảy cấp tại một số xã của Thanh Hóa. Nhiều cơ sở mắm tôm ở đây đã tạm thời niêm phong để gửi mẫu xét nghiệm đến Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

PGS,TS Trịnh Quân Huấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho biết: "Tại thời điểm này, mắm tôm vẫn được coi là "nghi can" số một, gây nên dịch tiêu chảy cấp tính nguy hiểm. Tại các tỉnh có người bệnh dương tính với vi khuẩn, 100% đều có ăn mắm tôm. Chúng tôi đã yêu cầu các địa phương có cơ sở sản xuất mắm tôm, mắm tép cần tạm ngưng việc vận chuyển mắm tôm trong nội tỉnh cũng như ra tỉnh ngoài. Hiện tại, mắm tôm sẽ tạm thời cấm sử dụng. Chúng tôi cũng chỉ đạo các đơn vị liên quan phải truy đến tận gốc nguồn mắm tôm nhiễm khuẩn...".

Các chuyên gia ngành y tế  khuyến cáo: người bệnh không nên điều trị tại nhà, không được tự ý mua thuốc về uống. Nếu cấp cứu muộn sẽ rất dễ dẫn đến tử vong.

Trong vùng có ổ dịch, khi có các trường hợp tiêu chảy cấp nguy hiểm phải được xử lý như một ổ dịch tả. Người dân chỉ dùng nước đã khử trùng clo và đun sôi để uống. Nước rửa bát đĩa, đồ đựng thực phẩm phải bằng nguồn nước đã khử trùng clo và không bị nhiễm bẩn sau đó. Hạn chế hội họp, tập trung ăn uống đông người.

Ðặc biệt, tại thành phố, hệ thống đường ống nước phải  bảo đảm dư lượng clo đúng tiêu chuẩn quy định 0,30l. Khẩn cấp dập tắt dịch, Bộ Y tế đã ra Quyết định số 4178/QÐ-BYT Chẩn đoán, điều trị bệnh tả áp dụng cho tất cả các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh Nhà nước, bán công và tư nhân trong toàn quốc. Các trung tâm y tế cơ sở nên tổ chức cấp cứu tại chỗ, tăng cường bác sĩ và điều dưỡng tuyến trên hỗ trợ, chuẩn bị đầy đủ thuốc men, dịch truyền, dây truyền...

Người bệnh chỉ được xuất viện khi hết tiêu chảy, tình trạng lâm sàng ổn định. Kết quả xét nghiệm cấy phân âm tính ba lần liên tiếp. Ở những cơ sở không có điều kiện cấy phân thì cho người bệnh  ra viện sau khi ổn định về mặt lâm sàng được một tuần. Các trường hợp tiêu chảy cấp được miễn phí hoàn toàn.

Cơ sở điều trị từ tuyến quận huyện trở lên có thể điều trị được căn bệnh này, không nên chuyển người bệnh  quá xa. Hiện nay, để khoanh vùng dịch, ngành y tế đã sử dụng Cloramin B ở tất cả các nguồn nước bề mặt tại gia đình các người bệnh. Những người tiếp xúc với họ đều được dùng thuốc dự phòng. Các cơ quan y tế đã phát thuốc sát khuẩn đến từng gia đình có người bệnh, xử lý nguồn nước quanh khu vực gây bệnh, thực hiện trực chống dịch 24/24 giờ ở các khu vực có người bệnh.

Qua đợt dịch tiêu chảy cấp này, chúng tôi đề nghị cần phải làm tốt hơn công tác bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Trong khi chờ đợi tìm ra nguyên nhân chính thì nguyên nhân ban đầu có liên quan đến mắm tôm nên việc đình chỉ và nghiêm cấm bán mắm tôm là việc rất thiết thực.

Các cấp quản lý và cơ quan chức năng nên có các chế tài quyết liệt trong an toàn vệ sinh thực phẩm (Thí dụ như: Thưởng, phạt, nghiêm cấm những nơi sản xuất, những hàng quán vi phạm, thậm chí cả những đơn vị, người thi hành công vụ vi phạm...).

Vẫn còn những gánh bán hàng rong trên nhiều tuyến đường phố, không thực hiện đúng an toàn vệ sinh thực phẩm, nên quy định rõ ràng chỗ bán, để tiện quản lý và kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm. Các phương tiện truyền thông tuyên truyền mạnh trong việc giáo dục người dân cần ý thức hơn giữ gìn vệ sinh cá nhân, ăn uống hợp vệ sinh, tập luyện tốt, nâng cao sức chống đỡ, chấp hành đầy đủ quy định phòng dịch của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Y tế, tránh có sự đối phó khi có dịch bệnh xảy ra.

Ðiều cốt lõi chúng ta mong rằng sự tự giác của mỗi người dân tốt hơn và  thành công hay thất bại đều do ý thức của người dân. Có như vậy sẽ nhanh chóng dập được dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm này và không để những dịch bệnh khác tái phát.