Khai quật mộ thuyền song táng ở Hà Tĩnh

Khoảng một năm trước đây, người dân thôn Quyết Tiến, xã Thiên Lộc vô tình làm phát lộ các thân gỗ to nghi là mộ thuyền.

Nhận được tin đó, Bảo tàng Hà Tĩnh phối hợp với Viện Khảo cổ và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cử các nhà khảo cổ học đến khai quật khu di chỉ này từ 14 đến 19-4.

Sau khi khảo sát, các nhà khảo cổ bắt tay mở mộ vào ngày 15-4. Ở độ sâu 1-1,2m hố thứ nhất, họ thấy hai quan tài nằm song song, cái dài cái ngắn (2m và 2,2m) xếp bằng một đầu, rộng gần nửa mét, cao hơn nửa mét.

Các quan tài hình thuyền, gồm hai tấm rời ăn với nhau bằng mộng khớp, gọi là tấm thiên và tấm địa. Tấm thiên là một thân gỗ khoét lòng máng, hai đầu chừa lại làm hai vách ngăn. Tấm địa cấu tạo tương tự, nhưng được khoét nông lòng hơn.

Đặc biệt, hai quan tài này, một to một nhỏ, còn có giá đỡ bên dưới hình chữ nhật như cái thang ăn khít vào áo quan.

Theo kinh nghiệm khảo cổ của các chuyên gia, khai quật được mộ song táng tuy không phải là lần đầu, nhưng nhìn chung hiếm (nếu có thường là mộ đất, chứ không mấy khi mộ thuyền). Đặc biệt ở chỗ, đây là lần đầu tiên tìm thấy ngôi mộ có chân đế định vị như thế này. Chân đế này bằng gỗ, sơn đen, hứa hẹn nhiều phán đoán thú vị.

Tiến sĩ Bùi Văn Liêm (Viện Khảo cổ học), người trực tiếp tham gia khai quật kể lại: "Ván thiên ở hố thứ nhất đã bị sập sẵn một phần, có lẽ do người dân vô tình khơi ra từ trước. Tôi nhìn xuống, thấy không còn dấu vết gì của xương cốt nữa - mấy trăm năm rồi, còn gì nữa đâu! Chỉ thấy bùn đen. Lẫn trong đó là 25 đồng tiền cổ, tập trung chủ yếu ở vùng bụng (có lẽ người chết đã được chôn cùng với cả hầu bao!). Lại thấy dấu vết của trầu, cau, vải vóc, một lớp kim loại màu vàng dát mỏng ở vị trí đầu tử thi. Và nữa - trong lớp bùn, một chiếc quạt lông công hình rất đẹp(!) còn in hình rõ ràng, nhưng lấy lên thì tan mất! Điều đó chứng tỏ chủ nhân của chiếc mộ thuyền này là một người giàu có, hoặc có địa vị xã hội nữa!".

Ngày 17-4, Đoàn khảo cổ tiếp tục mở mộ thứ hai. Tại đây họ cũng thấy hai quan tài được song táng và những hiện vật tương tự.

Chỉ có điều hai áo quan không có chân đế định vị. Ở một áo quan còn tìm thấy một xâu tiền nguyên cả dây xâu.

Ở cả hai hố khai quật, đều thấy người chết được đặt theo thế gối sơn đạp thủy, đầu quay về hướng đông, gối lên núi Hồng Lĩnh, chân hướng về sông Nghèn. Bên ngoài quan tài, ở hai đầu chôn nồi, lọ, liễn, âu bằng sành hoặc gốm tráng men.

Tiến sĩ Bùi Văn Liêm cho biết, do răng và xương cốt đều đã tiêu nên khó xác định tuổi, giới tính, chủng tộc của người chết, cũng như niên đại mộ.

Tuy nhiên, căn cứ vào táng tục, cấu trúc mộ và các hiện vật thu được, có thể tạm kết luận những mộ này có niên đại khoảng thế kỷ 13-14, tức là thời Trần, hoặc sớm muộn hơn chút ít. Còn về phong cách, chúng có truyền thống mộ thuyền trong văn hóa Đông Sơn, loại phát hiện chủ yếu ở đồng bằng Bắc Bộ (2.500-2.000 năm trước).

Hai hố khai quật ngẫu nhiên đều là song táng, và chỉ cách nhau khoảng 10-15m.

Ông Liêm cho biết, trước đây, người dân quanh vùng trong quá trình đào đất làm nhà hay làm ruộng đã phát hiện một vài ngôi mộ cũng là song táng, và đã đem chôn lại ở nghĩa địa của xã.

Hai điều này nói lên mật độ khá dày của mộ song táng ở khu vực này, và có thể cho một giả thiết rằng, song táng là một hình thức phổ biến của người dân vùng này vào thời phong kiến từ thời Trần trở về trước.

Theo ông Trần Dần, Giám đốc Bảo tàng Hà Tĩnh, các mộ thống nhất nhau về hướng chôn, như vậy cánh đồng Đẩm (nơi khai quật hai hố) rất có thể là một khu nghĩa địa song táng cổ.

Ông cũng cho biết, bốn chiếc quan tài hiện đang được bảo quản bằng cách ngâm dưới các hố nước. Sau đó sẽ tìm cách dần dần rút nước khỏi gỗ, tiếp đó có thể quét các lớp chất bảo quản bên ngoài. Cách làm này là để tránh cho thân gỗ, sau khi đã nằm dưới đất sáu bảy trăm năm, khỏi bị nứt vỡ do thay đổi môi trường. Các hiện vật khác như bình, hũ, tiền đồng sẽ được làm vệ sinh và tiếp tục nghiên cứu.

-------------------
Ảnh của Tiến sĩ Bùi Văn Liêm