Quần thể khu di tích danh thắng Tây Thiên được coi là một trong những nơi phát tích của Phật giáo Việt Nam và là nơi thờ tự chính Quốc Mẫu Tây Thiên, một trong hai vị Quốc Mẫu được sắc phong từ thời Hùng Vương dựng nước, có công giúp Vua dẹp giặc, mở mang bờ cõi, thống nhất giang sơn, dạy dân trồng lúa, giữ lửa trong buổi bình minh của dân tộc. Bao đời nay, các triều đại phong kiến từ Đinh, Lý, Trần, Lê đều sắc phong Người là: Tam Đảo Sơn Trụ Quốc Mẫu Tối Linh Đại Vương, hàng năm cử các quan đại thần lên cúng tế, nhân dân trong vùng lập đền thờ để hương khói hàng ngày.
Đền thờ Quốc Mẫu Tây Thiên nằm trên đỉnh núi Thạch Bàn, thuộc dãy Tam Đảo, có năm đền lớn được xây từ thế kỷ 16-17, cách khu nghỉ mát Tam Đảo 15 km đường núi, nơi đây cũng vừa xây dựng Thiền Viện Trúc Lâm lớn nhất cả nước. Năm 1991, Quần thể khu di tích danh thắng Tây Thiên vinh dự được nhà nước xếp hạng là di tích danh thắng cấp Quốc gia.
Lễ hội được tổ chức trong suốt ba ngày với nhiều phần tế lễ trang trọng và nhiều trò chơi dân gian mang đậm bản sắc dân tộc như: Thi hát dân ca của người dân tộc thiểu số Sán Dìu, thi nấu cơm, thi Hú Đáo, làm bánh chưng, bánh dày và nhiều trò chơi kéo co, chọi gà, đu tiên, cờ người, vật cổ truyền, bóng chuyền, bóng đá thu hút khách du lịch.
Nhân dịp này, UBND tỉnh Vĩnh Phúc cũng đã khai trương tuyến cáp treo Tây Thiên phục vụ du khách dài gần 2,5km, đây là hệ thống cáp treo dài nhất trong hệ thống cáp treo tại miền Bắc, bao gồm 33 cabin với công suất giai đoạn một là 1.000 khách/giờ, sau tăng lên 1.800 khách/giờ trong giai đoạn tiếp theo.
