Ngày 21-4, bức tượng “Cô gái Việt Nam” của nhà điêu khắc Lê Thành Nhơn đã được đưa về Huế. Theo ông Ngô Hoà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế, cách đây mấy ngày, UBND tỉnh đã cử một đoàn công tác vào TP.HCM để đưa bức tượng “Cô gái Việt Nam” về Huế đúng như tâm nguyện của cố điêu khắc Lê Thành Nhơn. Hiện UBND tỉnh cũng đang chuẩn bị đặt bức tượng bên bờ sông Hương và sẽ tổ chức lễ ra mắt bức tượng trước ngày 30-4. Vị trí đặt bức tượng cũng đã được thực hiện theo nguyện vọng của những người thân của nhà điêu khắc.
Tâm nguyện ngày ấy
“Bửu Ý thân! Chớp con mắt, ba thập niên trôi qua. Ba mươi năm xa núi, xa sông, bạn bè thân thuộc. Nhớ lắm. Mấy năm trước mình có về thăm Sơn bệnh. Chơi với anh một tuần. Xây lại hết một tuần nữa vì bận phải cứu lấy tượng “Cô gái Việt Nam” ra khỏi (đường) Nguyễn Du. Pho tượng “Cô gái Việt Nam” mình tạc vào năm 1970, đầu mùa chương trình thực hiện các tượng danh nhân Việt Nam. Ngôi nhà Nguyễn Du sau này sẽ thuộc về người Nhật. Pho tượng sẽ được chở về Nhật hoặc đập bỏ. Chính vì lý do này mà mình câu được tượng ra khỏi ngôi nhà Nguyễn Du mà tác quyền vẫn còn của mình. Nay tóc Nhơn đã rụng sạch đầu. Thơ này viết cho Bửu Ý nói lời thăm hỏi nồng nàn và sâu sa nhứt. Và mình muốn nhờ Bửu Ý đưa giùm pho tượng cuối cùng này của Nhơn về Huế… Nếu Nhơn phải ra đi, anh Tôn Thất Quỳnh Du sẽ liên lạc với Bửu Ý và chúc tất cả mọi người được vạn sự lành” - trích thư của nhà điều khắc Lê Thành Nhơn gửi cho nhà văn Bửu Ý.
Đó là những lời tâm nguyện của nhà điêu khắc được viết từ ngày 10/8/2002 khi ông còn sống tại TP Melbourne của nước Úc. Chúng tôi đã có dịp gặp lại nhà văn Bửu Ý. Nhắc lại lá thư, tâm nguyện của nhà điêu khắc Lê Thành Nhơn, nhà văn Bửu Ý vẫn nặng lòng. “Ông ấy viết cho tôi lá thư này. Sau đó, ba tháng, tôi nhận được hung tin ông mất. Có lẽ, nhà điêu khắc đã linh cảm được số mệnh của mình. Vậy nên, hơn lúc nào hết, ông muốn đưa tác phẩm “Cô gái Việt Nam” được đặt về nơi cần nó”, nhà văn Bửu Ý nhớ lại.
Sau khi nhận được chúc thư của người bạn lâu năm, nhà văn Bửu Ý bắt đầu chạy vạy nhờ vả khắp nơi để làm sao đưa bức tượng “Cô gái Việt Nam” về được Huế. Ông nhờ thêm sự giúp đỡ thêm của hai người bạn nữa. Thế nhưng liên lạc hết lần này đến lần khác với Sở Văn hóa cũ, Hội Văn nghệ của tỉnh Thừa Thiên- Huế vẫn chưa thể đưa bức tượng về. Nhà văn Bửu Ý nhấn mạnh: “Có nhiều lý do chính đáng và cả cá nhân tôi muốn đưa bức tượng về. Bởi lẽ, trong chúc thư của nhà điêu khắc, qua tôi anh có một tấm lòng dành riêng cho Huế. Phải có thâm tình với Huế lắm ông mới làm như vậy. Rồi đây Huế sẽ có kho tàng về tượng rất đáng kể với cả nước. Chứng tỏ TP Huế có sức hút về văn hóa”.
Thế nhưng, mọi chuyện không đơn giản. Sau rất nhiều năm đi vận động các sở, ngành để đưa bức tượng về, mọi việc cứ kéo lê kéo dài vẫn không có kết quả. Có nhiều lúc nhà văn Bửu Ý đã từng nghĩ đến việc không thực hiện được bức tâm thư của nhà điêu khắc. Đến năm 2007- 2008, nhân dịp có những người bạn vào Sài Gòn làm việc, nhà văn Bửu Ý vẫn không quên về số phận của bức tượng “Cô gái Việt Nam”. Ông ngỏ ý, nhờ những người bạn đến lại căn nhà số 10, đường Lê Ngô Cát, quận 3, nơi đặt bức tượng để biết tình hình. “Họ nói bức tượng vẫn còn nguyên nhưng bắt đầu thấy nứt nẻ. Nếu chậm trễ thì có thể những đường nứt nẻ đó sẽ phá hỏng cả bức tượng. Tôi nghe mà lòng càng nghẹn”, nhà văn Bửu Ý nói.
Nhưng phải đến tháng 6-2010, khi có lá thư của người con điêu khắc gia thay mặt bố và gia đình viết tặng hiến bức tượng thì mới được UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế quyết tâm đưa bức tượng về Huế. Đến ngày 21-4, bức tượng “Cô gái Việt Nam” đã chính thức về Huế.
Bức tượng đặt trước trường nữ sinh Đồng Khánh
Như vậy, phải sau hơn tám năm dai dẳng thì bức tượng Cô gái Việt Nam mới được đưa về Huế. Bàn về việc chậm trễ này, ông Ngô Hòa, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế nói: “Thực tế tôi mới được biết về ý nguyện của nhà điêu khắc thời gian gần đây. Sau khi biết, tôi đã chủ trương là phải tiến hành ngay. Vì tỉnh rất hoan nghênh khi có được tác phẩm của nhà điêu khắc”.
Ông Ngô Hoà lý giải thêm: “Trước đó, các sở, ngành gặp lúng túng. Ban đầu giao Sở Văn hóa, sau đó Sở Văn hóa lại giao cho Bảo tàng. Nhưng phía Bảo tàng lại không có phương án. Vì vậy cứ lằng nhằng. Đến khi ông Trần Viết Ngạc, bạn thân của cố họa sĩ Lê Thành Nhơn cho hay thì tôi mới biết và lập tức bàn phương án đưa bức tượng về Huế”.
Theo ông Ngô Hòa, vị trí đặt pho tượng sẽ là Công viên Hai Bà Trưng, trước mặt trường nữ sinh Đồng Khánh ngày xưa, nay còn gọi là trường PTTH Hai Bà Trưng. Ông cũng nói thêm, đây là bức tượng thứ ba nằm trong tổng thể các tác phẩm của nhà điêu khắc dọc bên bờ sông hương để mọi người thưởng ngoạn.
Cũng trong bức tâm thư của nhà điêu khắc gửi cho nhà văn Bửu Ý, ông nói: “Xin ông bỏ chút công đức liên lạc với quý vị có quyền chức yêu nghệ thuật cho tác phẩm điêu khắc Cô gái Việt Nam hứng một thoáng mù sương, một thoáng nắng trời…”.
Bàn về vị trí đặt bức tượng “Cô gái Việt Nam”, theo nhà văn Bửu Ý, một bức tượng về cô gái và được đặt trước ngôi trường chỉ dành cho nữ sinh trước đây là điều tuyệt vời. Thêm nữa, khoảng không gian bên bờ sông Hương cũng là nơi lý tưởng. Nhà điêu khắc Lê Thành Nhơn trước đây từng dạy tại trường Mỹ thuật Huế. Ông cũng đã từng tặng hai bức tượng cho Huế là bức Phan Bội Châu, bức Quán Thế Âm.
Vài nét về bức tượng Cô gái Việt Nam
Bức tượng “Cô gái Việt Nam” cao 2,6m, bằng xi măng trắng được nhà điêu khắc tạc năm 1970, đặt tại ngôi nhà trên đường Nguyễn Du. Sau đó, ngôi nhà này thuộc về một người Nhật. Pho tượng đứng trước hai khả năng, hoặc sẽ được chở về Nhật, hoặc bị đập bỏ. Chính vì lý do đó, ông đã cố gắng đưa bức tượng dời khỏi đường Nguyễn Du và chuyển về đặt nhờ tại nhà một bà dì tại số 10 Lê Ngô Cát, quận 3, TP.HCM. Lúc đưa bức tượng này về, ông Lê Ngô Cát, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, người bạn thâm niên của nhà điêu khắc và nhà văn Bửu Ý cũng đến thăm.
Tháng 6 vừa qua, ông Lê Trung Hưng, con trai trưởng của cố họa sĩ kiêm điêu khắc gia Lê Thành Nhơn đã viết giấy hiến tặng bức tượng “Cô gái Việt Nam” cho tỉnh Thừa Thiên - Huế. Trong giấy hiến tặng, ông Hưng có nêu rõ, bức tượng sẽ trở thành tài sản của công chúng vì vậy cần đặt tại nơi công viên để công chúng có thể thưởng lãm.
