Hiệp ước đơn giản mới của Liên hiệp châu Âu (EU), còn được gọi là Hiệp ước Lisbon, vừa được lãnh đạo 27 nước thành viên EU chính thức ký kết tại Bồ Ðào Nha, nước đang giữ chức Chủ tịch luân phiên của EU. Mặc dù bản hiệp ước dày 250 trang này còn phải chờ tất cả các nước phê chuẩn nhưng các nhà phân tích đánh giá Hiệp ước Lisbon sẽ có tác động lớn trong chính sách và cách điều hành của các thành viên EU.
Hiệp ước Lisbon ra đời tại hội nghị EU ở Thủ đô Lisbon của Bồ Ðào Nha vào tháng 10 vừa qua sau khi dàn xếp được các bất đồng với Ba Lan và Ý. Theo đó, Ý sẽ có thêm ghế đại biểu ở Nghị viện châu Âu.
Ðề nghị của Ba Lan về việc một nhóm các nước nhỏ có thể trì hoãn các quyết định chung của EU nếu các nước này không đồng ý cũng được chấp thuận. Mặc dù Hiệp ước đơn giản mới và Hiến pháp châu Âu trước đây có nhiều nội dung tương đồng, nhưng Hiệp ước Lisbon có những điểm cải cách quan trọng, theo đó, EU sẽ có Chủ tịch Hội đồng châu Âu với nhiệm kỳ 30 tháng thay cho hệ thống cũ là mỗi quốc gia thành viên luân phiên đảm nhận vị trí chủ tịch trong sáu tháng; bổ nhiệm người đứng đầu về chính sách ngoại giao cho 27 nước thành viên, vị trí tương tự Bộ trưởng Ngoại giao của khối. Nhiều quyết định của EU sẽ được thông qua theo cơ chế đa số mà không cần sự tán thành của tất cả các nước thành viên như trước đây, đặc biệt đối với các vấn đề về tư pháp và an ninh.
Cũng theo Hiệp ước đơn giản mới, số Ủy viên châu Âu cũng được giảm bớt nhằm tinh giản bộ máy điều hành của EU và quyền bỏ phiếu của các quốc gia thành viên được đánh giá là công bằng hơn. Nghị viện châu Âu và nghị viện các nước thành viên sẽ được giao nhiều quyền hạn hơn. Việc bổ sung các điều khoản mới vào điều luật của khối có ý nghĩa hết sức quan trọng và được đánh giá là tăng tính dân chủ sau khi EU mở rộng lên 27 thành viên.
Các nước thành viên EU sẽ có một năm để thông qua. Nếu được tất cả các nước phê chuẩn, hiệp ước mới dự kiến có hiệu lực vào ngày 1-1-2009.
Rút kinh nghiệm từ thất bại của Pháp và Hà Lan trong các cuộc trưng cầu ý dân trước đây về Hiến pháp EU năm 2005, hầu hết các chính phủ EU sẽ chọn con đường an toàn là bỏ phiếu tại QH để thông qua Hiệp ước đơn giản mới.
Trước lễ ký kết, Ðan Mạch tuyên bố sẽ tổ chức bỏ phiếu tại QH. Chỉ Ireland sẽ chắc chắn tổ chức trưng cầu dân ý theo quy định của Hiến pháp. Các nhà phân tích đánh giá QH Anh, Hà Lan và Ðan Mạch sẽ có những tranh luận gắt gao trước khi thông qua. Tuy vậy, Ðức, Pháp và Ba Lan cam kết sẽ là những nước đầu tiên phê chuẩn hiệp ước để các cải cách sẽ bắt đầu có hiệu lực vào đầu năm 2009 như dự tính.
Dù các chính phủ EU tránh tổ chức trưng cầu ý dân, nhưng nhiều người dân vẫn bày tỏ mong muốn được quyết định số phận của Hiệp ước Lisbon. Do Hiệp ước đơn giản mới cũng bao gồm một số chương trình cải cách chính của bản dự thảo Hiến pháp nên nhiều nước phải chịu áp lực trong nước liên quan văn bản này. Kết quả cuộc khảo sát do Tổ chức Tầm nhìn toàn cầu thực hiện tại Anh gần đây cho thấy hơn 70% số người được hỏi muốn tổ chức trưng cầu ý dân về vấn đề trên.
Theo các nhà phân tích, Hiệp ước Lisbon sẽ góp phần tạo ra một liên hiệp châu ÂU hiện đại, dân chủ và hiệu quả hơn, đưa EU bước sang một trang mới trong tiến trình hội nhập và nhất thể hóa. Tuy nhiên, con đường tiến tới một châu Âu thống nhất vẫn còn rất nhiều chông gai và trở ngại. Chủ tịch Ủy ban châu Âu M.Barroso kêu gọi các nhà lãnh đạo EU sử dụng hiệp ước này để biến mục tiêu lý tưởng tự do, phồn vinh và đoàn kết thành hiện thực đối với mọi công dân châu Âu.
Các nhà lãnh đạo EU hy vọng, Hiệp ước sẽ mở ra tương lai phát triển của EU trong bối cảnh khối này đang thực hiện chương trình cải tổ thể chế, mở rộng và hội nhập.
