Hát ru - nét văn hóa truyền thống

Trong quá trình hình thành và phát triển dân tộc, đồng thời cũng là quá trình xây dựng và phát triển gia đình; vấn đề gia đình và đất nước gắn bó hữu cơ với nhau trong sự tồn vong theo thời gian lịch sử. Văn hóa của dân tộc phát triển giàu bản sắc cũng chính từ góp phần của văn hóa gia đình, và ngược lại văn hóa gia đình có phát triển được phải trên cơ sở văn hóa dân tộc, trong đó con người là chủ thể của văn hóa.

Con người văn hóa chỉ thật sự sinh ra trong một gia đình văn hóa được nuôi dưỡng, dạy dỗ và bảo vệ. Tất cả những giá trị về kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật, trình độ dân trí, đạo đức, lối sống nhân văn cao cả... của mỗi con người, của cộng đồng đều khởi nguồn từ gia đình.

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam sự cố kết giữa gia đình và Tổ quốc trở thành giá trị bền vững của ý thức dân tộc, của văn hóa dân tộc, tạo nên sức mạnh Việt Nam qua nhiều biến cố lịch sử để tồn tại và phát triển. Nhà là gốc của nước, "Nước mất thì nhà tan".

Cho nên, gia đình phải là một thiết chế bền vững và phù hợp với sự phát triển của đất nước. Ngày nay, xã hội càng phát triển thì sự phát triển đó càng được phản ánh đa dạng phong phú trong cuộc sống gia đình.

Trong xu thế hội nhập và mở cửa hiện nay, Ðảng và Nhà nước ta đang tiến hành sự nghiệp đổi mới toàn diện; sự tác động của những biến đổi tình hình thế giới không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế xã hội mà còn ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống con người, đến sự định hướng giá trị tinh thần, đạo đức, lối sống văn hóa của con người.

Nghị quyết T.Ư 5 khóa VIII của Ðảng đã đề ra đường lối mang tính chiến lược "Xây dựng, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc"; Nghị quyết Ðại hội Ðảng toàn quốc lần thứ IX đã chỉ rõ: "Cần nêu cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng, bồi dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hóa, làm cho gia đình thật sự là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội"; Quyết định 72QÐ/TTg (4-5-2001) của Thủ tướng Chính phủ về việc lấy ngày 28 tháng 6 hằng năm là Ngày gia đình Việt Nam cũng nói rõ: "Cuộc vận động nếp sống văn minh, gia đình văn hóa" phải thấm sâu vào từng gia đình, từng người tạo sự hoàn thiện giá trị mới của người Việt Nam, kế thừa giá trị truyền thống và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.

Ðể mỗi gia đình Việt Nam phát triển với một hệ thống giá trị tinh thần tốt đẹp được lưu giữ cho hôm nay, ông, cha chúng ta đã có nhiều phương thức tác động, giáo dục đến với các thành viên trong gia đình từ thuở ấu thơ cho đến khi trưởng thành, thậm chí sự ảnh hưởng đó luôn theo suốt cuộc đời mỗi thành viên của mình. Trong muôn vàn sự tác động giáo dục đó, hát ru như là sự tác động đầu tiên đến ý thức làm người của chúng ta.

Tiếng hát ru trìu mến ngọt ngào của người mẹ nâng niu những đứa con trong tháng năm của tuổi ấu thơ, đó là những bài học đầu tiên, những nhắn nhủ đầu tiên của tình mẫu tử, sự mong đợi, khát vọng của ông, bà, cha, mẹ, anh, chị, những người lớn tuổi đặt nơi đứa trẻ.

Ðiều đó ghi lại biết bao những hình tượng nghệ thuật sâu đậm mà suốt đời không thể nào phai mờ được.

Trong những năm gần đây, đời sống vật chất xã hội được nâng cao, mức sống của người dân được cải thiện trông thấy. Nhưng cùng với nó, lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền cũng có những nguy cơ phát triển.

Nhịp sống ngày càng căng thẳng, nhất là ở đô thị đang khiến quan hệ gia đình trở nên lỏng lẻo, cha, con, vợ, chồng ít quan tâm đến nhau hơn.

Ðối với lớp trẻ, do những tác động mạnh mẽ của cơ chế thị trường, nhiều thanh niên đã không giữ được thuần phong mỹ tục của gia đình và dân tộc; những hiện tượng yêu sớm, yêu nhanh; ít quan tâm đến người khác, ham mốt nhố nhăng, ăn chơi lãng phí tốn kém, chọn nghề không vì xã hội, sống quá tự do thoải mái, nói tục, chửi thề, v.v. đang là vấn đề nổi cộm của công tác giáo dục văn hóa. Ðặc biệt nhiều người mẹ trẻ hiện nay không biết hát ru, có người ru con bằng cách mở băng đĩa nhạc pop, rock...; có người mẹ khôn hơn thì dùng băng đĩa thu lời hát ru mở cho con nghe...

Ðiều ấy cho ta thấy rằng tính trực tiếp của tình người truyền cảm có một giá trị lớn mà không thể dùng một phương thức nào khác thay thế.

Gia đình không chỉ là bệ phóng cho mỗi thành viên mà còn là nơi mọi thành viên tìm thấy niềm vui, hạnh phúc của mình giữa những thành viên khác, là nơi cân bằng giữa lao động, học tập, nghỉ ngơi; là nơi theo dõi, giám sát, kiểm định các thành viên của gia đình khi nhập cuộc xã hội.

Trong việc xây dựng gia đình văn hóa hiện nay, nếu biết khai thác, giữ gìn, truyền bá cho các thế hệ sau biết hát ru với những nội dung thiết thực thì hát ru sẽ góp phần xây dựng nhân cách, bản lĩnh, tâm hồn, trí tuệ, đạo đức, lối sống... cho những chủ nhân tương lai của đất nước.