Gìn giữ hồn dân ca Thái

Xã Yên Khê (huyện Con Cuông - Nghệ An) có chín thôn bản, với 1.120 hộ, 4.934 nhân khẩu, trong đó dân tộc Thái chiếm 75%, nằm trên tuyến đường đến với các điểm du lịch như thác Khe Kèm, rừng nguyên sinh Pù Mát.

CLB hát dân ca Thái của bản Tờ chính thức ra mắt ngày 24-12-2007, đến nay đã hoạt động có nền nếp. Bác Lương Văn Minh, 52 tuổi, là giáo viên đã về hưu, vừa là Bí thư chi bộ bản Tờ, vừa kiêm luôn chủ nhiệm có 23 thành viên, là người cao tuổi và chi hội phụ nữ bản.

Trong số các thành viên đến dự sinh hoạt có hai cụ bà đã hơn 70 tuổi, đó là Cụ Vi Thị Minh và cụ Vi Thị Lan. Tuy tuổi đã cao, sức yếu nhưng hai cụ vẫn thường xuyên sinh hoạt, luyện tập đều đặn. Cụ Vi Thị Minh rất lo cho dân ca Thái, văn hóa dân tộc Thái bị mai một, lo lớp trẻ ngày nay chỉ biết múa hát hiện đại mà không biết giữ gìn và phát huy cái hay, cái đẹp của dân ca dân tộc mình.

Vì vậy, cụ rất hăng hái và nhiệt tình tham gia CLB, bằng các hoạt động sáng tác và biểu diễn, truyền dạy cho lớp trẻ những làn điệu dân ca Thái cổ. Hai cụ rất vui khi con cháu trong bản cũng rất nhiệt tình, đam mê, yêu thích dân ca và vui vẻ, tự nguyện tham gia CLB và có chung một tâm huyết muốn gìn giữ và phát huy vẻ đẹp của các làn điệu dân ca dân tộc mình. Vì vậy, tất cả các thành viên CLB đều tham gia với ý thức hoàn toàn tự nguyện mà không hề đòi hỏi bất cứ một quyền lợi nào.

Câu lạc bộ ở bản Tờ sinh hoạt đều đặn vào tối thứ bảy hằng tuần, với các hoạt động phong phú như tập hát, múa, nhảy sạp, đánh cồng chiêng, khắc luống. Trong các buổi tập, hai cụ bà tập cho lớp trẻ các làn điệu Thái cổ (khắc, lăm, nhuôn), đồng thời tập các bài hát được sáng tác lời mới dựa theo các làn điệu cổ. Mỗi tối sinh hoạt CLB là mỗi tối cả bản Tờ rất vui vì người xem rất đông. Gái, trai và bà con dân bản đều hòa quyện và say sưa trong những điệu hát và tất cả cùng nhảy sạp, cùng nắm tay nhau múa quanh chum rượu cần, cùng hòa nhịp với điệu lăm quen thuộc... Những buổi sinh hoạt như thế đã góp phần tạo thêm món ăn tinh thần cho bà con dân bản vốn đã chịu nhiều thiệt thòi trong hưởng thụ đời sống văn hóa tinh thần.

Cùng với bản Tờ, bản Nưa cũng đã thành lập CLB hát dân ca Thái, CLB ra mắt ngày 13-9-2008, và nay có hơn 20 thành viên tham gia. Ngay từ khi mới thành lập, CLB đã vinh dự được biểu diễn phục vụ Ðoàn đại biểu Quốc hội về tiếp xúc cử tri ở bản Nưa, được các đại biểu và nhân dân trong bản hoan nghênh và khen ngợi.

Ðài Truyền hình huyện Con Cuông đã về Yên Khê xây dựng bộ phim phóng sự tư liệu về hoạt động của hai CLB này, nhằm giới thiệu những nét đẹp của dân ca Thái, xây dựng ý thức gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong cộng đồng. Xã Yên Khê coi các CLB hát dân ca như là "đặc sản văn hóa" của quê hương mình, nhằm giới thiệu và phục vụ với khách du lịch và bạn bè trong và ngoài nước khi đến với những địa chỉ du lịch ở Con Cuông.

Ðể CLB duy trì lâu dài và phát triển, hoạt động có chất lượng ở Yên Khê cần phải khắc phục những khó khăn như thiếu kinh phí hoạt động, nhạc cụ chưa đủ, phương thức hoạt động còn nghèo nàn... Ông Lê Anh Nuôi, Chủ tịch UBND xã Yên Khê cho biết, xã ủng hộ CLB chủ yếu là động viên tinh thần, còn kinh phí rất hạn hẹp vì xã còn nghèo.

Chị Vi Thị Thu nói với chúng tôi, mỗi lần CLB hát dân ca bản Tờ biểu diễn, mỗi thành viên đều tự nguyện đóng góp tiền và gạo cho buổi liên hoan, giao lưu. Về nhạc cụ cồng chiêng, sáo, khèn bè, pí, các thành viên đều tự nguyện đem từ nhà đến. Nguyện vọng thiết tha của hai CLB là có kinh phí để mua sắm đầy đủ các loại nhạc cụ, điều này còn trông chờ vào sự quan tâm của chính quyền, các đoàn thể, cơ quan của huyện và xã.

Qua thực tiễn cho thấy không thể dừng lại ở những người biết hai dạy cho người biết một mà một yêu cầu là phải nâng cao chất lượng hoạt động, và muốn nâng cao chất lượng phải có sự đầu tư của chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng. Ra đời đã lâu nhưng tỉnh và huyện vẫn chưa có một lớp bồi dưỡng nghiệp vụ nào cho các câu lạc bộ địa phương.

Câu lạc bộ phải nâng cao chất lượng hoạt động bằng cách cử người đi học thêm cách dàn dựng các điệu múa, học cách sử dụng các nhạc cụ, tham gia các lớp tập huấn về đàn và hát dân ca do tỉnh và huyện mở, đổi mới nội dung luyện tập và sinh hoạt, tăng cường giao lưu với các câu lạc bộ xã bạn, huyện bạn...

Hai CLB dân ca Thái ở Yên Khê là mô hình hay và có giá trị trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Thái nói riêng và các dân tộc thiểu số nói chung. Ðây là mô hình cần được nhân rộng để vẻ đẹp của dân ca, dân nhạc, dân vũ các dân tộc mãi vang xa.