Gian nan công tác tàng thư

Những năm qua, kinh tế đất nước đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Nhu cầu xuất khẩu lao động, xuất cảnh, du học, nhập quốc tịch, đi lại làm ăn của nhân dân... tăng nhanh. Tuy nhiên, cùng với đó là tình hình trật tự an toàn xã hội vẫn diễn biến phức tạp. Thông tin, tài liệu quản lý trong tàng thư của lực lượng công an đã được khai thác và sử dụng hiệu quả, đáp ứng tốt hơn yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và quản lý Nhà nước về an ninh trật tự. Mặc dù vậy, công tác này cũng đang phải đối mặt trước thách thức trong thời hội nhập.

Một trong những đóng góp nổi bật của công tác tàng thư căn cước can phạm, căn cước công dân phục vụ yêu cầu quản lý Nhà nước về an ninh trật tự (ANTT): cấp giấy chứng minh nhân dân (CMND), giấy xác nhận không có tiền án; thông tin về tình trạng tiền án (lý lịch tư pháp)...

Từ khi Bộ Tư pháp và Bộ Công an ban hành Thông tư liên tịch 07/1999 về cấp phiếu lý lịch tư pháp (LLTP), lực lượng Hồ sơ Cảnh sát (HSCS) giải quyết hơn 540 nghìn trường hợp xác minh LLTP, trong đó phát hiện hơn 7 nghìn người đã có tiền án, tiền sự và qua tra cứu cấp giấy xác nhận không tiền án đã phát hiện 1.771/223.312 người lao động đi làm việc ở nước ngoài có tiền án, tiền sự.

Việc cải cách hành chính, tra cứu nhanh chóng, kịp thời, chính xác của lực lượng HSCS ở Bộ và các địa phương không chỉ đáp ứng yêu cầu chính đáng của công dân (chủ yếu là người đi xuất khẩu lao động, xin việc ở công ty liên doanh nước ngoài, khu chế xuất, người xuất cảnh, đi du lịch, du học, đổi quốc tịch...), qua đó gián tiếp thúc đẩy xuất khẩu lao động, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước về trật tự an toàn xã hội.

Tuy nhiên, khó khăn đặt ra hiện nay là làm sao vừa tạo thuận lợi cho công dân bằng cách đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu nghiệp vụ, không để tội phạm lợi dụng sơ hở, thiếu sót trong thủ tục tiếp nhận hồ sơ, quy trình tra cứu thông tin hồ sơ nghiệp vụ để thực hiện hành vi gian lận.

Lợi dụng thủ tục cấp hộ chiếu ngày càng đơn giản, chỉ cần tờ khai CMND và hộ khẩu, tên Dương Công Tình ở thị xã Sông Công (Thái Nguyên) thuê CMND, hộ khẩu của những người chưa xuất cảnh, sau đó tráo ảnh người có nhu cầu làm hộ chiếu giả để làm hồ sơ xin cấp hộ chiếu phổ thông và đã được cấp trót lọt hộ chiếu cùng giấy xác nhận không có tiền án.

Một vụ khác mà cơ quan an ninh điều tra đang thụ lý là nhóm đối tượng móc nối với Trưởng công an xã ở một địa phương khác để được cấp sổ hộ khẩu giả và xác nhận vào đơn xin cấp CMND lần đầu, sau đó làm thủ tục xin cấp hộ chiếu đi nước ngoài và xuất cảnh trót lọt.

Chỉ khi đối tượng vi phạm pháp luật ở nước ngoài, bị trục xuất về nước thì mới bị phát hiện. Vì hám lợi bọn tội phạm không từ bất cứ thủ đoạn nào và thực tế đã có một số vụ gian lận "lọt lưới". Mặc dù vậy, qua công tác tàng thư, cán bộ hồ sơ đã phát hiện nhiều vụ việc gian lận nghiêm trọng, có tổ chức.

Ðiển hình là vụ các tên Nguyễn Mạnh Tuấn ở Văn Chấn (Yên Bái), Ðoàn Quốc Huỳnh ở Quảng Ninh, Vũ Thị Nga ở Tiền Hải (Thái Bình) đều từng có tiền án, tiền sự nhưng đã thay tên, đổi họ, tạo lý lịch giả, với sự tiếp tay của một số cán bộ cơ sở biến chất đã được công an tỉnh Bắc Giang cấp CMND để làm thủ tục đi xuất khẩu lao động.

Ngoài ra, công tác tàng thư căn cước can phạm và một số người vi phạm pháp luật khác đóng vai trò quan trọng trong đấu tranh chống tội phạm, đặc biệt là các chuyên án lớn, phức tạp. Số lượng yêu cầu tra cứu tàng thư ngày càng tăng. Lực lượng nghiệp vụ có chức năng điều tra, xử lý đối tượng ở các cấp công an đều gửi yêu cầu về các đơn vị HSCS để tra cứu, khai thác thông tin phục vụ điều tra, xử lý tội phạm.

Hệ thống tàng thư căn cước can phạm cả nước đang quản lý tất cả thông tin, tài liệu về đối tượng có hành vi vi phạm pháp luật bị bắt giữ cùng với tài liệu diễn biến, kết quả xử lý can phạm, đối tượng truy nã. Nguồn tài liệu quý giá này đang được khai thác hiệu quả. 10 năm qua, lực lượng HSCS đã tiếp nhận giải quyết hơn bốn triệu lượt yêu cầu, cung cấp hơn một triệu bản trích lục tiền án, tiền sự phục vụ điều tra, truy tố, xét xử, xác minh nhân sự, bảo vệ chính trị nội bộ, xác định danh tính hơn 600 nạn nhân chết chưa rõ tung tích.

Việc lập và xử lý tài liệu sau khi lập căn cước được thực hiện nhanh chóng, trao đổi thông tin giữa các tàng thư bằng phương tiện truyền tin hiện đại được tăng cường; thu thập, quản lý thông tin diễn biến đối tượng và kết quả tra cứu, khai thác tàng thư ngày càng nâng cao, bảo đảm nhanh chóng, chính xác.

Ðặc biệt, qua tra cứu dấu vết vân tay hiện trường trên hệ thống nhận dạng vân tay tự động đã phát hiện 285 đối tượng của hàng trăm vụ án đặc biệt nghiêm trọng chưa rõ thủ phạm, từ đó hàng trăm vụ án tồn đọng, bế tắc nhiều năm đã được mở nút, hàng loạt đối tượng truy nã sa lưới pháp luật.

Ðại tá Tạ Xuân Bình, Phó Cục trưởng V26, một đơn vị phối hợp chặt chẽ thường xuyên với Cục HSCS quản lý thông tin phạm nhân cho biết: Công tác tàng thư đã góp phần xác định hàng trăm đối tượng truy nã trốn khỏi nơi giam ra ngoài xã hội "thay tên đổi họ" tiếp tục gây án và nhập trại với tội danh mới, hoặc lẩn trốn ở các địa phương khác làm ăn, sinh sống.

Công tác tàng thư còn phục vụ tốt công tác tha, giảm án thời hạn, đặc xá... Nhiều chuyên án ma túy, hình sự, kinh tế lớn được triệt phá thành công đều có sự đóng góp không nhỏ của việc tra cứu, khai thác tàng thư đối tượng...

Thời gian tới, công tác tàng thư phải được đẩy mạnh, nâng cao cả lượng và chất đồng thời khắc phục một số tồn tại như kết quả ứng dụng công nghệ tin học và công tác thu thập thông tin, tài liệu về diễn biến và xử lý đối tượng bổ sung vào tàng thư còn hạn chế, đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác tàng thư còn thiếu, cơ sở vật chất và phương tiện nghiệp vụ chuyên ngành cho công tác này chưa được đầu tư tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ... góp phần đắc lực trong công tác giữ gìn ANTT, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội đất nước thời hội nhập.