Giám đốc "ba liều"

Không cầm lòng trước cái đói của dân

Năm 2001, khi đang yên ổn ở cái ghế Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Sơn La, Huân được gợi ý về làm Giám đốc Công ty Mía đường Sơn La. Ðây là thời điểm cực kỳ bi đát của công ty này. Một năm trước đó, nạn sương muối đã làm cháy trên 50% tổng diện tích mía nguyên liệu của công ty (1.600 ha mất trắng và 1.000 ha chỉ đạt 50% năng suất). Công ty lỗ trắng 30 tỷ đồng, người trồng mía lao đao.

Bạn bè khuyên anh "đừng húc đầu vào đá". Mọi người lo là thế. Còn Huân thì nghĩ khác. Anh đi thực tế, gặp gỡ công nhân công ty, gặp gỡ những người nông dân trồng mía, và phát hiện ra có tới 2.200 ha đất trồng mía, nếu không trồng mía thì trồng cây gì cũng đói. 2.200 ha đất tương ứng với khoảng 3.000 hộ trồng mía (bình quân mỗi hộ có 5,7 nhân khẩu) tức là sẽ có khoảng gần 17.000 bà con các dân tộc thiểu số bị đứt bữa nếu Công ty Mía đường Sơn La bị phá sản!

Phải cứu công ty. Phải vực công ty đứng dậy. Cách đầu tiên mà Huân chọn là điện thoại cho ông Lê Văn Tam - Giám đốc Công ty Mía đường Lam Sơn xin được học hỏi những kinh nghiệm chế biến đường và xây dựng phát triển vùng nguyên liệu mía. Mặc dù chưa một lần quen biết, nhưng trước nhiệt huyết của người đồng nghiệp mới, ông Lê Văn Tam đã trao đổi với Huân tất cả kinh nghiệm trong mấy chục năm vật lộn với cây mía. Nghiên cứu những bài học của Công ty Mía đường Lam Sơn, Huân thấy có thời điểm mía đường Lam Sơn còn bi đát hơn là mía đường Sơn La bây giờ nhưng vẫn vượt lên được, tại sao mình lại không?

"Ra roi trên lưng cọp"

Nhậm chức giám đốc Công ty Mía đường Sơn La, Trần Văn Huân đã đưa ra hàng loạt quyết sách mới: củng cố bộ máy lãnh đạo và làm trong sạch đội ngũ cán bộ công nhân viên; chấm dứt nạn ăn cắp mía của nông dân bằng cách lắp hệ thống máy tính để kiểm soát số đo của cân khi nhập mía của dân. Chấm dứt nạn ăn cắp trữ đường (CCS) bằng cách bỏ đánh giá trữ đường (mua sô, mua đổ đồng chứ không phân loại trữ đường từng lô hàng như trước). Quản lý lao động bằng cách khoán tiền lương kèm theo số lượng đường trong từng ca sản xuất. Tổ chức lại nhà trẻ mẫu giáo theo chế độ bán trú để cán bộ công nhân yên tâm sản xuất. Rồi tinh giảm đội ngũ cán bộ nông vụ từ 39 xuống còn 18 người với chế độ làm việc cụ thể, hiệu quả hơn. Tổ chức lại đời sống công nhân bằng cách ăn cơm ca tại nơi làm việc để tiết kiệm thời gian tăng hiệu quả ngày công.

Với những người trồng mía, giám đốc Huân luôn quan tâm và ưu đãi đặc biệt. Hằng năm đầu tư trên bảy triệu đồng cho mỗi ha mía trồng mới (10-12 tấn giống, hai tấn phân vi sinh, 200-300 kg đạm urê, 350-700.000 đồng làm đất, 100-200.000 đồng tiền thuốc trừ sâu). Với những hộ có từ 3 ha mía chăm sóc trở lên được đầu tư 1-1,5 tấn phân vi sinh, 200 kg đạm urê, 100-250.000 đồng tiền thuốc trừ sâu.

Năm 2004, tổng đầu tư của công ty cho nông dân là năm tỷ đồng. Năm 2005 tổng đầu tư cho nông dân tăng lên 10 tỷ đồng. Giám đốc Huân cho biết: Riêng năm 2005, do hạn hán lớn, dân thiếu vốn, công ty đã xử lý bằng cách cho không tiền làm đất trồng mới để trồng lại 990 ha với tổng trị giá gần 700 triệu đồng, tiền mía giống 1,2 tỷ, tiền vôi 300 triệu đồng. Tiền phân bón cho không theo mức lũy tiến: từ 0,5 ha - dưới 1 ha được đầu tư 0,5 ha tấn phân vi sinh/ha, từ 1 ha - dưới 2 ha được đầu tư 1 tấn/ha, từ 2 ha trở lên được đầu tư 1,5 tấn/ha (giá 1,3 triệu/tấn tại ruộng). Mục đích là khuyến khích dân dồn điền đổi thửa cho tiện chăm sóc và thu hoạch.

Ðiều đặc biệt quan trọng là ngoài những khoản đầu tư không hoàn lại như vậy, khi bán sản phẩm, người nông dân trồng mía luôn nhập cho công ty ngang giá thị trường và thậm chí còn cao hơn giá thị trường. Vì vậy người dân luôn có ý thức mở rộng diện tích trồng mía. Khi hỏi "sao dám liều mua mía cao hơn giá thị trường, giám đốc Huân trả lời tỉnh bơ: "Công ty bớt lợi đi một tý thì nông dân còn lợi hơn nhiều tý".

Tiếng nói người trồng mía

Anh Hoàng Văn Phòng, người Thái ở bản Hội Búng, xã Hát Lót, huyện Mai Sơn, vui vẻ kể: Vụ mía 2003-2004 anh trồng 0,5 ha mía được công ty đầu tư giống, thuốc trừ sâu, phân bón, khi thu hoạch bán được 240.000 đồng/tấn, trừ mọi chi phí, còn lãi bốn triệu đồng.

Dẫn chúng tôi ra vườn, chỉ vào những đám mía xanh um, anh khẳng định: "Ở Hát Lót có nhiều chỗ trồng ngô mà ngô không cho bắp, nhưng khi trồng mía theo cơ chế của Công ty mía đường Sơn La thì lại có bát ăn bát để. Không trồng mía thì dân mình đói to rồi đấy!".

Ông Nguyễn Xuân Bính, người Kinh ở tiểu khu Ba Vi, xã Chiềng Mung, Mai Sơn, cho biết: Ông trồng 1,8 ha mía, Công ty đầu tư toàn bộ, khi thu hoạch vụ 2003-2004 bán được 240.000 đồng/tấn trừ mọi chi phí, còn lãi hơn 10 triệu đồng. Vụ mía 2005 này chắc còn lãi nhiều hơn, vì ngay từ đầu vụ, công ty đã ký hợp đồng mua mía với giá 265.000 đồng/tấn. Vì được ký hợp đồng mua mía với giá cao hơn giá thị trường nên ở tiểu khu Ba Vi (do ông làm tiểu khu trưởng) nhiều gia đình đã đăng ký trồng mía, nhưng vì đăng ký chậm, thiếu giống, đành phải trồng ngô, chờ vụ sau trồng mía.

Một đại gia mía khác là ông Nguyễn Văn Thơn ở tiểu khu 3, xã Cò Nòi, Mai Sơn có thời điểm trồng đến 18 ha mía, thì lại cười khà khà, khi được hỏi vì sao trồng mía nhiều đến thế: "À, à... Vì cái cán bộ nông vụ nó tận tụy sâu sát với mình, cái giám đốc nó sòng phẳng với mình, làm nhiều mía cho nó, mình có tiền nhiều hơn. Thế thì làm sao không cố lên mà làm".