Giải pháp nào để ngăn chặn tình trạng xây dựng sai phép?

Ðây là một trong những động thái tích cực, thể hiện sự quyết tâm của thành phố trong việc lập lại trật tự xây dựng, ngăn chặn có hiệu quả nạn xây dựng sai phép và không phép.

"Chân rết" đến tận phường, xã

Theo số liệu của Sở Xây dựng Hà Nội, tình hình vi phạm trật tự xây dựng trên địa bàn thành phố ngày càng có diễn biến phức tạp. Bảy tháng đầu năm 2007, các lực lượng chức năng đã lập biên bản 1.988 vụ vi phạm trật tự xây dựng. Trong đó có 175 vụ sai phép, 806 vụ nhà không phép, 777 vụ xây nhà trái phép. 985 vụ đã bị cưỡng chế.

Ðiển hình là một số công trình lớn, tọa lạc ở những vị trí đẹp như công trình số 221-223 phố Bạch Mai; số 4 phố Ðặng Dung; số 2 ngõ 31 Nguyễn Chí Thanh; tổ 31, cụm 2, phường Quảng An; số 16, tổ 6, cụm 2, phường Bưởi...  ngang nhiên sai phạm sau hàng loạt biên bản, quyết định xử lý của chính quyền địa phương lẫn thanh tra xây dựng quận.

Có công trình đã xử lý "cắt ngọn" rồi lại cố tình tái phạm tiếp, như công trình số 221-223 phố Bạch Mai. Công trình tám tầng tại tổ 31, cụm 2, phường Quảng An, mặc dù chủ đầu tư hứa hẹn tự dỡ bỏ phần sai phạm trong vòng hai tháng, nhưng ba tháng nay vẫn chưa phá dỡ xong... gây bức xúc trong dư luận.

Nhằm ngừa tận gốc "bệnh" xây dựng không phép, trái phép, ngày 18-6-2007, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 89/2007/QÐ-TTg về việc thành lập lực lượng Thanh tra xây dựng cấp quận, huyện, xã, phường tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Và mới đây, ngày 5-9-2007, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 99/2007/QÐ-UBND về việc kiện toàn, củng cố về tổ chức TTXD quận, huyện và thí điểm thành lập TTXD xã, phường, thị trấn tại Hà Nội.

 Theo đó, thành phố kiện toàn, củng cố về tổ chức TTXD quận, huyện tại 14 quận, huyện trên địa bàn. Ðồng thời thí điểm thành lập TTXD xã, phường, thị trấn tại 232 xã, phường, thị trấn. TTXD cấp phường là tổ chức thanh tra trực thuộc UBND cấp phường, do Phó Chủ tịch UBND cấp phường phụ trách, chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức và công tác của UBND cấp phường, đồng thời chịu sự hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ của TTXD cấp quận.

Nhiệm vụ của TTXD cấp phường là tiếp nhận và xác nhận việc chủ đầu tư xây dựng công trình nộp hồ sơ, tài liệu liên quan đến việc xây dựng công trình trên địa bàn; đồng thời phát hiện và kịp thời áp dụng các biện pháp ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật như xây dựng không phép, xây dựng sai giấy phép, xây dựng lấn chiếm hành lang bảo vệ của công trình hạ tầng kỹ thuật, lấn chiếm vỉa hè, đường phố...

Theo đánh giá của các chuyên gia, việc thành lập lực lượng TTXD cấp phường hoạt động dưới sự chỉ đạo trực tiếp của UBND phường sẽ hạn chế được tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm trong quá trình xử lý các công trình vi phạm.

Ông Lê Ðình Tri, Phó vụ trưởng Vụ Quản lý kiến trúc quy hoạch (Bộ Xây dựng) cho biết: Tổ chức và hoạt động của Thanh tra xây dựng theo hướng cho phép chính quyền thành lập TTXD ở cấp quận và cấp phường thay cho quy định chỉ có ở hai cấp Bộ và Sở như hiện nay là cách ngăn chặn tận gốc căn bệnh xây dựng trái phép, không phép. Trong khi cấp cơ sở có thể phát hiện sớm vi phạm trật tự xây dựng lại thiếu cơ sở pháp lý, chế tài cần thiết để xử lý vi phạm. Bởi vậy, tổ chức TTXD cấp phường là lực lượng sát với địa bàn nhất nên giải quyết công việc sẽ kịp thời và hiệu quả hơn.

Khó khăn về lực lượng

Khó khăn lớn nhất của Hà Nội trong việc triển khai thành lập thí điểm TTXD cấp quận và cấp phường là thiếu lực lượng. Theo quyết định của thành phố, TTXD cấp quận có chánh thanh tra, một đến hai phó chánh thanh tra và một số thanh tra viên. Biên chế TTXD cấp quận có 15 thanh tra viên và một số chức danh khác.

Biên chế của TTXD cấp phường thuộc chỉ tiêu biên chế hành chính của cấp quận, có từ ba đến bốn thanh tra viên. Căn cứ quy mô, đặc điểm và tình hình quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn, Chủ tịch UBND quận, huyện quyết định số lượng biên chế của TTXD các xã, phường, thị trấn. Như vậy, Hà Nội sẽ cần thêm khoảng 1.000 thanh tra viên xây dựng cấp phường, một số lượng không nhỏ, nhằm làm tốt công tác thanh tra từ cấp cơ sở.

Ngoài việc bảo đảm về số lượng, lực lượng mới này còn phải đáp ứng được những yêu cầu về trình độ, chuyên môn, nghiệp vụ. Theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, TTXD quận, huyện, phường, xã phải là thanh tra viên, tốt nghiệp cao đẳng xây dựng hoặc tương đương trở lên, trường hợp tốt nghiệp chuyên ngành khác thì phải học qua khóa học về pháp luật xây dựng và được nơi đào tạo cấp chứng chỉ, có ít nhất hai năm làm công tác trong ngành xây dựng (không kể thời gian tập sự) đối với những người được tuyển dụng vào cơ quan thanh tra.

Trường hợp là cán bộ, công chức công tác ở cơ quan, tổ chức khác chuyển sang cơ quan thanh tra phải có ít nhất một năm làm công tác thanh tra. Ðồng thời, được đào tạo về kiến thức pháp luật xây dựng và nghiệp vụ thanh tra, có chứng chỉ do cơ quan đào tạo cấp... Như vậy, phải mất nhiều thời gian để tổ chức xong lực lượng, trong khi thực trạng công tác quản lý xây dựng trên địa bàn rất phức tạp, yêu cầu lực lượng ổn định đi vào hoạt động càng sớm càng tốt.

Trong khi trên thực tế, ngay cả lực lượng TTXD cấp quận thành lập từ năm 2002 đến nay cũng đang thiếu "nhân lực" nghiêm trọng. Huyện Từ Liêm, một địa bàn đang có tốc độ đô thị hóa nhanh, công tác quản lý trật tự xây dựng phức tạp hiện có 12 thanh tra viên xây dựng cấp quận, nhưng chỉ có ba người được cấp thẻ thanh tra viên. Số còn lại chưa đạt "chuẩn" hoặc đã tốt nghiệp đại học nhưng lại không được thi để bổ nhiệm thanh tra viên.

Quận Tây Hồ khoảng hơn hai năm nay vẫn chưa bổ nhiệm cán bộ nào cho chức danh Chánh TTXD quận. Hiện giờ quận chỉ có hai phó chánh TTXD, trong đó một cán bộ đang bị kỷ luật.

Vậy có giải pháp nào để khắc phục tình trạng này, sớm đưa lực lượng TTXD vào hoạt động? Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Văn Khôi cho biết: Các sở, ngành của thành phố đang soạn thảo kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định 99 của UBND thành phố. Sở Nội vụ phối hợp với Sở Xây dựng xây dựng kế hoạch đào tạo thanh tra viên.

Các quận, huyện- cấp chịu trách nhiệm chính trong trật tự xây dựng, cũng phải chủ động lên kế hoạch đào tạo, tuyển chọn thanh tra. Hơn 300 TTXD ở quận, huyện hiện có được củng cố lại, chuyển dần về làm nòng cốt ở xã, phường.

Trước mắt, cứ một người đủ tiêu chuẩn, thẩm quyền sẽ làm việc cùng hai người chưa đủ tiêu chuẩn. Trong thời gian chuyển giao giữa lực lượng cũ và lực lượng mới, các địa phương vẫn phải bảo đảm nhiệm vụ, không được để xảy ra tình trạng vi phạm trật tự xây dựng.