"Giấc mơ" trường mầm non với con em lao động di cư

Và thực tế, con em của các lao động di cư tự do, lao động các khu công nghiệp, khu chế xuất (KCN, KCX) là những trẻ em đang phải chịu nhiều thiệt thòi, ít có điều kiện tiếp cận được vào học các trường mầm non công lập, các cơ sở mầm non tư thục có chất lượng…

Thiệt thòi đủ thứ

"Bé gái hai tuổi rưỡi phải để ở nhà cho bà trông, vì tiền học 1,6 triệu đồng/tháng cao quá. Lương cơ bản mỗi tháng của tôi chỉ khoảng 3,3 triệu đồng, tính cả tăng ca mới được 4,5 triệu đồng/tháng. Lương thấp, bao nhiêu khoản chi tiêu trong gia đình… Cũng nhiều lần tính đưa con đi học trường mầm non tư thục cho gần mẹ gần con mà chưa có điều kiện, chưa kể mỗi ngày tăng ca hai giờ cho nên cũng không có thời gian chăm con…" - Ðó là những lời chia sẻ thật lòng của một nữ công nhân KCN Khai Quang (Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc) và đây cũng là tình cảnh của rất nhiều cặp vợ chồng, thậm chí mẹ đơn thân là lao động các KCN, KCX, lao động di cư tự do tại nhiều địa phương.

Kết quả nghiên cứu "Tiếp cận giáo dục mầm non của con em lao động di cư - Thực trạng và khuyến nghị chính sách" của Trung tâm Hỗ trợ giáo dục và Nâng cao năng lực cho phụ nữ (CEPEW) (thuộc Hội Khuyến học Việt Nam), phối hợp Hiệp hội vì giáo dục cho mọi người Việt Nam (VAEFA) cho thấy, tình trạng con em các lao động di cư đang phải chịu nhiều thiệt thòi trong tiếp cận giáo dục mầm non, cũng như quyền thụ hưởng chăm sóc và vui chơi…

Theo thống kê, hiện cả nước có khoảng 260 KCN, KCX đang hoạt động, với tổng số 2,8 triệu lao động, trong khi mới chỉ có 112 trường mầm non ở các KCN, KCX. Ðiều đó dẫn tới tình trạng thiếu trầm trọng cơ sở mầm non công lập cho trẻ em. Mặc dù Chính phủ đã có chính sách phát triển trường mầm non trong các khu có đông lao động, nhưng quỹ đất quy hoạch để đầu tư xây dựng cơ sở giáo dục mầm non không đủ.

Do thiếu nhà trẻ, mẫu giáo phục vụ cho con em công nhân và người dân địa phương, đã có không ít cơ sở mầm non tư thục, dân lập "mọc" ra để lao động nhập cư gửi con. Tuy nhiên, với mức phí khoảng 1 đến 1,5 triệu đồng mỗi tháng, không phải gia đình nào cũng có đủ tiền, vì thế, trẻ lại được gửi về quê cho ông, bà chăm sóc.

Trong khi đó, các cơ sở mầm non ngoài công lập còn tồn tại nhiều bất cập. Theo thống kê sơ bộ của Bộ Giáo dục và Ðào tạo, có khoảng hai phần ba trong số hơn 16 nghìn lớp mầm non độc lập tự phát hoạt động được cấp phép. Số còn lại chưa được cấp phép, do các cơ sở này không đủ điều kiện về cơ sở vật chất, vướng mắc về thủ tục thuê địa điểm, đội ngũ giáo viên và nhân viên không ổn định, trình độ hạn chế. Các chủ nhóm trẻ thiếu kinh nghiệm quản lý, chuyên môn nghiệp vụ về chăm sóc giáo dục mầm non yếu. Ngoài ra, công tác kiểm tra giám sát của phòng giáo dục gặp khó khăn, không phát hiện kịp thời những sai sót để chấn chỉnh do nhóm trẻ, lớp mầm non độc lập tư thục tự phát nằm rải rác trong địa bàn dân cư.

Giám đốc Trung tâm CEPEW Vương Thị Hanh cho rằng, những vụ bạo hành trẻ em tại cơ sở giữ trẻ Mẹ Mười (Thanh Khê, Ðà Nẵng), hay trước đó là ở cơ sở mầm non Mầm Xanh (quận 12, TP Hồ Chí Minh)… chỉ là phần nổi được phát hiện; tình trạng bạo hành trẻ em vẫn đang diễn ra âm thầm tại rất nhiều cơ sở mầm non tư thục độc lập các địa phương. Bởi, các cô trông trẻ của các cơ sở tư thục độc lập phần lớn là các bà, các cô thường chăm sóc trẻ theo kinh nghiệm, không được đào tạo chính quy. Thậm chí, nhiều cơ sở không được cấp phép…, nhưng vì điều kiện không cho phép, các công nhân, lao động tự do vẫn phải chấp nhận gửi con em vào.

Ðề án 404 và hy vọng của công nhân các khu công nghiệp

Quyết định số 404/QÐ-TTg ngày 20-3-2014 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án "Hỗ trợ, phát triển nhóm trẻ độc lập tư thục ở khu công nghiệp, khu chế xuất đến năm 2020" (Ðề án 404) với mong muốn góp phần hỗ trợ nữ công nhân lao động có con dưới 36 tháng tuổi, đang được triển khai thí điểm tại các địa phương cũng cho thấy không ít khó khăn, vướng mắc.

Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Vĩnh Phúc Nguyễn Thị Nhung cho biết, Vĩnh Phúc là một trong 10 tỉnh được chọn làm điểm giai đoạn 1 (2015-2017) của Ðề án 404. Ðến nay, Vĩnh Phúc đã hỗ trợ kiện toàn và phát triển mới được 32 nhóm trẻ (trong đó có 24 nhóm kiện toàn và tám nhóm phát triển mới). Thực tế, việc phát triển các cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập hay nhóm trẻ độc lập tư thục gặp rất nhiều khó khăn. Lý do là đội ngũ giáo viên không ổn định, cơ sở vật chất thiếu thốn và phòng học chật hẹp; việc đóng bảo hiểm xã hội cho chủ nhóm trẻ và giáo viên gặp khó khăn, vì đóng theo mức lương tối thiểu (3,6 triệu đồng/tháng) của khối doanh nghiệp, trong khi mức thu của trẻ thấp, do vậy, một bộ phận giáo viên chưa yên tâm gắn bó với nhóm trẻ…

Với các kết quả nghiên cứu đưa ra, Giám đốc Trung tâm CEPEW Vương Thị Hanh cho biết, CEPEW và VAEFA đã đề xuất một số khuyến nghị để con em lao động di cư được tiếp cận giáo dục mầm non, cũng như thụ hưởng đầy đủ và công bằng các chính sách an sinh xã hội. Theo đó, chính quyền các địa phương có KCN, KCX và có đông người lao động di cư cần nhanh chóng rà soát, dự báo, điều chỉnh quy hoạch phát triển các dịch vụ công bao gồm mầm non công lập gắn với nhà ở của công nhân, nhằm bảo đảm trẻ di cư không bị phân biệt đối xử trong tiếp cận giáo dục, trong đó có các khoản đóng góp trái tuyến vào các trường công lập. Các địa phương có nhiều KCN, KCX cần ban hành nghị quyết để các trường mầm non công lập ở các KCN, KCX nhận trông trẻ ngoài giờ và ngày nghỉ với chi phí phù hợp để lao động di cư gửi con trong thời gian tăng ca. Chính phủ cần xem xét và điều chỉnh Ðề án 404 để bảo đảm cả nữ và nam lao động di cư được hỗ trợ chăm sóc trẻ dưới 36 tháng tuổi.

Ðồng thời, Vụ Giáo dục mầm non (Bộ Giáo dục và Ðào tạo) thống kê số lượng lao động và trẻ em di cư tại các địa phương có nhiều KCN, KCX để đề xuất tăng phân bổ ngân sách cho các địa phương này, nhằm thúc đẩy phổ cập giáo dục mầm non theo tinh thần Luật Giáo dục (sửa đổi) 2015. Ðáng chú ý, Bộ Công an cần đẩy nhanh quá trình quản lý dân cư bằng mã số định danh để từ đó xóa bỏ hệ thống quản lý dân cư bằng hộ khẩu, nhằm xóa rào cản về thể chế "ngăn cản" lao động di cư tiếp cận hệ thống dịch vụ cơ bản, loại bỏ hộ khẩu ra khỏi thủ tục đăng ký nhập học để mọi trẻ em bình đẳng tiếp cận hệ thống giáo dục và y tế công lập… Bên cạnh đó, CEPEW khuyến nghị Tập đoàn Ðiện lực Việt Nam nên xem xét việc đăng ký các hộ/cá nhân sử dụng điện trên thực tế mà không đăng ký theo hộ gia đình có hộ khẩu để bảo đảm lao động di cư chi trả tiền điện công bằng với người địa phương.