Từ cô giáo đến “tiến sĩ nano”
Có lẽ ngay cả chính TS Hà Phương Thư cũng không ngờ rằng có ngày mình lại trở thành một nhà khoa học. Tiếp nối truyền thống của gia đình, tốt nghiệp Trường đại học Sư phạm Huế, cô gái Hà Phương Thư bắt đầu công việc giảng dạy tại một trường cấp 3 ở Huế. Gần 30 tuổi, quyết định từ bỏ công việc dạy học ổn định ở Huế để bắt đầu một công việc mới mẻ và không hề dễ dàng, Hà Phương Thư đã dũng cảm dấn thân trong sự nghi ngại của rất nhiều người.
Những chuyến đi tu nghiệp sau tiến sĩ ở Trung tâm Năng lượng nguyên tử Pháp, hay những chuyến thực tập tại Viện Công nghệ Tô-ki-ô - Nhật Bản đã mở ra trước mắt chị Thư những chân trời kiến thức mới. Khi về công tác tại Viện Khoa học vật liệu - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, TS Hà Phương Thư mới bắt đầu làm quen với công nghệ Nano, một hướng đi có khả năng ứng dụng nhiều ở Việt Nam. Đó là thời điểm GS Nguyễn Văn Hiệu khởi xướng hướng nghiên cứu về công nghệ này.
Lúc bấy giờ công nghệ Nano ở thế giới đã được nghiên cứu nhiều, nhưng đối với Việt Nam thì còn quá mới mẻ. GS Nguyễn Xuân Phúc và TS Trần Thị Minh Nguyệt là những người thầy đầu tiên đã truyền dạy cho chị những kiến thức nền tảng. Chỉ sau ba năm chị đã có công bố quốc tế đầu tiên về lĩnh vực Nano Y Sinh và đến nay, chị đã có 30 công bố quốc tế về lĩnh vực này. Trong đó, kết quả đề tài nghiên cứu “Quy trình chế tạo và đánh giá hiệu quả của hệ dẫn thuốc hướng đích cấu trúc nano lên tế bào ung thư” cho thấy có thể chế tạo được hệ dẫn thuốc nano đa chức năng nhằm làm tăng hiệu quả tác động đối với tế bào ung thư, làm giảm lượng thuốc sử dụng và tập trung vào vị trí khối u, tránh tác động lên tế bào lành. Giá trị của công trình đã được Hội đồng khoa học quốc gia L’Oreal- UNESCO “Vì sự phát triển của phụ nữ trong khoa học” đánh giá cao, dựa trên tính hiện đại và tính khoa học và mang đến cho chị Giải thưởng L’Oreal - UNESCO.
Chúng ta có thể...
“Những bệnh nhân không may bị ung thư không những phải chịu nỗi đau về thể xác, tinh thần mà còn phải đối diện với cuộc chiến sống còn bằng ý chí, nghị lực và kinh tế của cả gia đình. Thật đáng buồn, ngày càng có nhiều người mắc bệnh ung thư nhưng đến nay vẫn chưa có giải pháp điều trị nào thật sự có hiệu quả” - TS Hà Phương Thư chia sẻ. Trong vòng ba năm, nghiên cứu “Ứng dụng công nghệ Nano chế tạo Phức hệ Nano FGC” của chị Thư cùng với sự ra đời của sản phẩm Cumargold Kare chính là tâm huyết, trăn trở của nhà khoa học nữ. Curcumin được nano hóa thông qua việc sử dụng đồng thời hai loại chất mang có nguồn gốc thiên nhiên là Fucoidan (rong/tảo biển nâu) và Saponin Notoginseng (tam thất). Điểm đột phá của Phức hệ Nano FGC: Nano (Fucoidan-Curcumin-Ginseng) là việc sử dụng toàn bộ nguyên liệu là hợp chất từ thiên nhiên, cây cỏ Việt Nam. Phức hệ Nano FGC đã cải thiện độ tan, tối ưu hóa khả năng bao gói, bảo vệ dược chất khỏi những rào cản sinh học, nâng cao thời gian lưu thông của thuốc trong hệ tuần hoàn, tập trung hoạt chất tại vùng khối u thông qua cơ chế hướng đích thụ động. Các hạt nano có thể chui vào, tập trung vào các khối ung thư, hướng đích để chữa trị tế bào ung thư và bỏ qua các tế bào lành. Người bệnh ung thư thực hiện hóa trị - xạ trị thường chán ăn, thậm chí sợ ăn, dẫn đến suy kiệt nhanh chóng, với phức hệ này, người bệnh có thể sử dụng lượng thuốc thấp hơn so với hệ thuốc thông thường mà hiệu quả cao hơn, không gây tác dụng phụ. Tuy nhiên, giá thành sản phẩm hiện vẫn còn khá cao do phức hợp nano FGC được chiết xuất từ các nguyên liệu quý, trong khi bệnh nhân ung thư đều có hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Điều đó khiến chị Thư trăn trở, cần phải làm thế nào chia sẻ với khó khăn của người bệnh.
Cumargold Kare, chỉ sau một thời gian ngắn ra mắt thị trường, đã có hơn 10 nghìn hộp sản phẩm được bán và bước đầu có nhiều phản hồi tích. Để đáp ứng nhu cầu, chị Thư và các cộng sự phải nâng năng suất từ 30 kg lên 60 kg (tương đương 5 nghìn đến 10 nghìn hộp sản phẩm) phức hệ nano GFC mỗi tháng. Để làm được điều này, nhóm nghiên cứu phải cải tiến quy trình, tính toán để nâng năng suất. Đặc biệt, chiếc máy để cho ra phức hệ nano GFC cũng chính là sản phẩm của TS Hà Phương Thư và các cộng sự là NCS Nguyễn Hoài Nam và ThS Đỗ Hải Đoan tự mày mò thiết kế và đặt làm.
TS Hà Phương Thư tâm sự rằng, một khi đã dấn thân vào khoa học thì không thể không đối đầu khó khăn. Chị và cộng sự cũng đang nghiên cứu theo hướng nano hóa các chất kháng sinh để đưa dư lượng kháng sinh nằm trong giới hạn cho phép trong nuôi trồng thủy hải sản. Chỉ vào chiếc máy thí nghiệm trong phòng, chị Thư cười, nháy mắt với chúng tôi: “Bạn tin không, biết đâu một ngày chúng ta có thể chữa lành được ung thư với chỉ một chiếc máy nhìn có vẻ cũ kỹ này chứ? Đối với khoa học, việc gì cũng có thể xảy ra!”.
