Tối 22-7, buổi diễn báo cáo của đội văn nghệ xã Đại Đồng (Thạch Thất, Hà Tây) có hàng nghìn người xem, ngồi chật khoảng sân rộng bên ngôi đình cổ. Lâu lắm người ta mới được xem những trích đoạn chèo cổ: “Vu quy”, “Thị Màu lên chùa”, “Xã trưởng, mẹ Đốp”, “Thầy đồ dạy học”… do chính người làng biểu diễn.
Khơi làn sóng mới
Anh Kiều Cao Quý, 52 tuổi, trong Ban an ninh xã Đại Đồng, lần đầu tiên vào vai Xã trưởng, diễn "ngọt" không chê vào đâu. được. Đi diễn văn nghệ quần chúng nhiều, anh Quý vẫn thầm ao ước một ngày được sắm vai chèo cổ nào đó. Đêm nay anh mới thoả nguyện.
Cùng với anh Quý có tới 70 diễn viên già trẻ của xã, áo khăn rực rỡ, đắm mình trong các trích đoạn và các điệu hát "Xẩm xoan", "Luyện năm cung", đào liễu.
Gần 2 tháng qua, các diễn viên Đoàn chèo Hà Tây ngày ngày phi xe máy gần 80km về đây truyền nghề. Thầy và trò tập liên tục, tranh thủ bất kể thời gian nào trong ngày.
Ông Văn Trường - Chủ tịch UBND xã Đại Đồng quả quyết: "Được các nghệ sĩ truyền dạy và Sở VHTT tặng đàn, sáo, dàn trống nên chúng tôi quyết duy trì đội chèo này, trước tiên là để góp vui với bà con vào những dịp kỷ niệm, lễ tết, hội hè...".
Còn nhớ, cách đây chưa lâu, đêm diễn báo cáo của đội văn nghệ thôn Ninh Sơn (Phụng Châu, Chương Mỹ), các em học sinh cũng đã cống hiến cho người dân một đêm tưng bừng với nghệ thuật chèo. Đại đức Thích Trường Xuân, trụ trì chùa Linh Thông trong làng, cộng tác viên tích cực, cũng phấn khởi đứng vào tốp ca nam hát "Đào liễu" và sắm vai Dương Lễ hát "Quân tử vu dịch".
Dự án đưa chèo về quê
Dự án "Khôi phục nghệ thuật chèo truyền thống" được Sở VHTT Hà Tây triển khai từ tháng 4-2006. Đến nay, Đoàn chèo Hà Tây - đơn vị thực hiện đã triển khai tại 5 xã: Đại Đồng (Thạch Thất), Nghiêm Xuyên (Thường Tín) ; Phú Cát (Quốc Oai), La Dương (Hà Đông), Ninh Sơn (Chương Mỹ) và đạt những hiệu quả ban đầu, đưa được nhiều trích đoạn chèo cổ đặc sắc cùng các bài hát cổ về với các đội văn nghệ, các CLB chèo.
NSƯT Mai Khanh - Phó đoàn nói: "Đi diễn phục vụ nhân dân nhiều, bản thân chúng tôi cũng rất muốn bà con có thể tự cất lên tiếng hát để đời sống tinh thần ở nông thôn thêm phong phú và trở lại với cội nguồn văn hoá dân tộc".
Các nghệ sĩ của đoàn trực tiếp lăn lộn cùng dự án, đội mưa nắng, đi đêm về hôm, ăn nhờ ở đậu tại từng xã với trung bình gần hai tháng cho một điểm. "Vì nhiệt tình của bà con và mong được truyền dạy mà bọn mình làm thôi" - diễn viên Tử Dương nói.
Còn nhiều khát khao
Trò chuyện với chúng tôi, nhiều "nghệ sĩ nông dân" cho biết họ rất thiết tha muốn được tiếp tục có những đêm diễn thế này.
Ông Khuất Văn Vinh - Giám đốc Nhà văn hoá huyện Thạch Thất hy vọng sẽ thành lập được đội chèo xung kích của huyện và mong ngành VHTT tỉnh, huyện hỗ trợ để kết quả thí điểm ở Đại Đồng được nhân đến nhiều làng xã khác, không chỉ là các xã có truyền thống hát chèo.
"Xã trưởng" Kiều Cao Quý lại ước ao được tiếp tục học các trích đoạn khác như "Việc làng", "Nô Màu'... Nghệ nhân Văn Vẻ cho rằng, phải thành lập các lớp học chèo cho các em học sinh và người dân yêu chèo thì mới lâu dài được. Ông Nguyễn Toàn - Phó Giám đốc Sở VHTT Hà Tây cho biết, dự án lấy từ kinh phí của Sở nên còn hạn chế, đầu tư cho mỗi địa bàn chỉ có 30 triệu đồng và còn phụ thuộc vào địa phương có phong trào hát chèo không. Theo ông Toàn, Nhà nước cần có sự đầu tư lớn hơn để bảo tồn văn hóa cổ rộng hơn và không chỉ một lần.
Đoàn chèo Hà Tây đã có kế hoạch tổ chức liên hoan gặp gỡ năm câu lạc bộ, địa phương được "hưởng lợi" từ dự án này vào năm sau. Chắc chắn người dân xứ Đoài sẽ không thờ ơ với chèo cổ từ những hoạt động như thế.
