Ðồng chí Lê Duẩn ở Bến Tre

Luyện nằm hầm ở Bến Tre trước khi về cứ

Theo ông Trần Quang Bỉnh, Bác Chín (bí danh của đồng chí Lê Duẩn) từ Cà Mau, Bạc Liêu về Bến Tre vào cuối năm 1955 bằng đường sông Măng Thích. Thời gian "Bác Chín" ở Bến Tre khoảng 9 đến 10 tháng, chỉ có Ban Thường vụ Tỉnh ủy biết. Từ chỗ tôi làm bảo vệ và thư ký riêng cho ông Mười Khước (Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre), nên mới gặp được cô Ba Ðịnh và "Bác Chín".

Cuối tháng 11-1955, Tỉnh ủy điều động tôi về làm việc với "Bác Chín", với nhiệm vụ mở mật thư và công điện của Trung ương. Sở dĩ gọi "Bác Chín" là vì tôi gọi bác Mười Khước bằng bác, mà bác Mười gọi "người ấy" bằng anh Chín. "Bác Chín" là vì vậy, chứ lúc ấy không biết đó là đồng chí Lê Duẩn.

Trong hai tháng đầu, "Bác Chín" ở nhà đồng chí Mười Trác, một gia đình nông dân tốt, cơ sở của ta ở xã Hiệp Hưng (nay là xã Hưng Lễ - Giồng Trôm), có hầm bí mật nằm ngay phía dưới tủ thờ. Người có trách nhiệm và bảo vệ "căn cứ" cho đồng chí Lê Duẩn là Năm Bảo, tự là Năm Tào Gạo, phó công an huyện Châu Thành. "Bác Chín" thường ở trong hầm, hoặc trong mùng, giăng trên một chiếc giường đôi kề sát với tủ.

Ông Bỉnh nhớ lại: "Những ngày đầu, "Bác Chín" bắt tôi phải tập thành thạo các động tác mở cửa tủ thờ, giở nắp hầm bí mật ngay dưới đít tủ, rồi nhảy xuống đậy lại phòng khi có động. Còn cơm nước, canh gác đều nhờ gia đình ông bà Mười Trác lo".

Ðến một ngày kia, nhà có đám giỗ, lúc khách về, chỉ còn lại một người thân, người này tình cờ vào buồng, bất thần nhìn thấy "Bác Chín" đang làm việc, nên giật mình la hoảng. Vậy là "Bác Chín" sợ lộ. Mấy ngày sau, "Bác Chín" về nhà bác Chín Lưỡng (Giồng Xồm, xã Tân Hào, Giồng Trôm). Cũng từ đây, "bác Chín" quyết định về Sài Gòn.

Trên đường đi, "Bác Chín" bệnh, nên phải dừng chân ở Mỏ Cày khoảng 20 ngày, nhà của Năm Tâm và Từ Lư, thuộc xã Bình Khánh. Từ đây, "Bác Chín" theo kênh Sông Mã, qua Bình Ðức (Tiền Giang bây giờ). Lúc ấy là ngày 5-7-1956. "Bác Chín" bắt đầu lên đường về Trung ương cục.

Nhóm lửa Ðồng khởi

Theo đồng chí Bỉnh, đồng chí Lê Duẩn về Bến Tre làm hai nhiệm vụ chính: Tiếp tục khảo sát tình hình để viết Ðề cương cách mạng miền Nam và tổ chức triển khai hai cuộc họp. Cuộc họp ở Giồng Xồm (xã Tân Hào) không rõ nội dung, nhưng thành phần đại biểu gồm Khu ủy miền Tây, miền Ðông và Sài Gòn. Còn cuộc họp thứ hai tại Giồng Tre Họa, thành phần hẹp hơn, chỉ trong tỉnh ủy và khu ủy.

Qua những lời nhắc nhở của "Bác Chín" với bác Mười Khước và cô Ba Ðịnh, có đoạn "nhất định Diệm sẽ lộ mặt phản bội, địch sẽ tăng cường khủng bố, địa chủ có dịp ngóc đầu dậy, nhưng lòng căm thù của quần chúng sẽ càng lên cao. Cho nên, phải đấu tranh chính trị kết hợp với đấu tranh vũ trang là phù hợp, phải biết dựa vào sức mạnh của đồng bào, quần chúng nhân dân.

Muốn vậy, thì trước hết phải xây dựng lại lực lượng vũ trang, bảo vệ thực lực, tăng diện người và vũ khí từ miền bắc vào, bằng cả hai con đường bộ và đường biển. Cần củng cố tổ chức, xây dựng lại cơ sở, cho điều lắng số đảng viên bị lộ để bảo tồn lực lượng, và nhất là phải tạo cho được tư thế sẵn sàng đánh Mỹ".

Bên cạnh đó, ông còn căn dặn rất kỹ: "Nên tăng cường củng cố liên minh công nông, cấp đất cho nông dân nghèo, giáo dục nông dân bị địa chủ cướp đất chống tăng tô, xáo canh" và không quên: "thăm dò kỹ số "gậy" (súng) của ta, để phòng khi có xài tới" khi nhớ lại thời gian 1958, 1959, Mỹ - Diệm đánh phá ác liệt, nhưng tỉnh ủy và cán bộ ta vẫn bám trụ được trong vùng. Từ Nghị quyết Hội nghị Tỉnh ủy tháng 5-1959, tại ấp Phước Lý (Minh Ðức, Mỏ Cày) đã quyết định khởi nghĩa, chủ trương mỗi xã xây dựng một đội bảo vệ, với khẩu hiệu "chống khủng bố".

 Như vậy, phong trào Ðồng khởi ở Bến Tre sau này thắng lợi đã có ảnh hưởng sâu sắc từ ý kiến chỉ đạo trên, ít nhất ở ba phương diện: Phôi thai đường lối cách mạng miền nam (đã được đồng chí Lê Duẩn đem ra bàn với đồng chí Mười Khước và Ba Ðịnh); phương châm bí mật để bảo toàn lực lượng và bám sát tình hình cụ thể của Bến Tre: "Bến Tre là một tỉnh cù lao, nên tâm lý người dân Bến Tre dám nghĩ, dám làm, tự lực tự cường. Tỉnh ủy Bến Tre phải biết dựa vào đặc điểm đó để vận động quần chúng, đưa phong trào cách mạng tiến lên".

"Ðề cương cách mạng miền Nam" khởi thảo ở đâu?

Theo đồng chí Bỉnh, "Ðề cương cách mạng miền Nam" được đồng chí Lê Duẩn khởi thảo tại nhà đồng chí Ba Qui (Giồng Xồm, xã Tân Hào): "Lúc đó, "Bác Chín" đọc cho tôi viết, nhắc từng dấu chấm, dấu phẩy. Ðề cương gồm có mấy phần lớn: Căn cứ xuất phát là từ đường lối, nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam, từ việc củng cố vững chắc miền bắc, từ việc đẩy mạnh phong trào đấu tranh chính trị ở miền nam và sau cùng là từ tranh thủ sự đồng tình ủng hộ của Liên Xô, Trung Quốc và các nước trung lập, cả phong trào yêu nước, yêu hòa bình trên thế giới.

Nội dung của đề cương gồm: xác định mục đích yêu cầu, hình thức, bước đi, phương châm đấu tranh cách mạng. Phần nhiệm vụ lớn gồm có các mục: củng cố thực lực, Ðảng xây dựng và biên chế lại thành hai loại A và B, chủ trương điều lắng (giấu quân bảo toàn lực lượng) là tuyệt đối bí mật, tăng cường công tác binh vận, tề vận, củng cố mặt trận thanh lao (đoàn thanh niên), nông hội. Sau cùng là phần phụ đề, nói về kinh nghiệm cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ".

Lý luận gậy và súng

Theo ông Bỉnh: "Lúc ra đi, "Bác Chín" có đưa tiền bảo tôi mua ít thức ăn, để về làm bữa tiệc nhỏ và nói chuyện thân mật với gia đình Bác Mười Trác. "Bác Chín" nhắc lại câu chuyện Hàn Tín để nói lên lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã không tiếc công, tiếc của để bảo bọc, che chở cán bộ. "Bác Chín" cũng gợi lại truyền thống bất khuất và tinh thần yêu nước của dân tộc để động viên gia đình cùng bà con làng xóm tiếp tục làm những điều nghĩa, góp công sức mình vào sự nghiệp chung của dân tộc.

Tôi rất nhớ đến những lần nhận được sự giáo dục từ "Bác Chín". "Bác Chín" hỏi tôi "có sợ Mỹ không?", tôi ấp úng, chưa kịp trả lời, thì "Bác Chín" liền đưa cho tôi cây gậy, bảo tôi làm Mỹ, còn "Bác Chín" làm Việt Nam. "Bác Chín" bảo: "Ðâu, Mỹ thử đánh Việt Nam xem?". Tôi giơ gậy lên, "Bác Chín" dùng một thế võ né tránh, rồi lừa thế bẻ quập cánh tay tôi lại phía sau. "Bác Chín" nói: "Ðó, tuy Mỹ lớn, nhưng đánh không lại Việt Nam, vì người Việt Nam biết thế đánh Mỹ".

Ngày 6-4-2007, Bến Tre cùng với Giồng Trôm, tổ chức long trọng kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của đồng chí Lê Duẩn, tại trước cửa nhà của đồng chí Mười Trác ở ấp 8, xã Hưng Lễ thật là trang trọng.